26/1/07

Μια Κρυφή Πτυχή του Παλαιστινιακού

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο τεύχος 887 του περιοδικού Αντί (26 Ιανουαρίου 2007, σελ. 42-24).

ΛΕΓΕΤΑΙ ΣΥΧΝΑ ΟΤΙ ΤΟ παλαιστινιακό ζήτημα αποτελεί σπουδή στη ματαιότητα. Εντούτοις, οι πρόσφατες εξελίξεις στη Δυτική Όχθη και στη Λωρίδα της Γάζας εμπεριέχουν –πέρα από τη ματαιότητα– και μια ισχυρή δόση ειρωνείας. Μόνο έτσι μπορεί να σχολιαστεί το ενδεχόμενο οι Παλαιστίνιοι, που μάχονται εδώ και δεκαετίες για ένα δικό τους κράτος, να καταλήξουν τελικά με δύο: ένα ελεγχόμενο από τη Φατάχ κι ένα από τη Χαμάς.

Είναι ανησυχητικό ότι η ειρωνεία αυτή διαφεύγει από πολλούς υπέρμαχους των παλαιστινιακών διεκδικήσεων. Κι αυτό διότι, ενώ τα δεδομένα στην Παλαιστίνη μεταβάλλονται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, το διεθνές φιλο-παλαιστινιακό κίνημα επιμένει σε πατροπαράδοτα συνθήματα του τύπου «αλληλεγγύη στον παλαιστινιακό λαό». Προσωπικά συμφωνώ με τον όρο «αλληλεγγύη». Αναρωτιέμαι όμως σε ποιο ακριβώς τμήμα του κατακερματισμένου «παλαιστινιακού λαού» απευθύνεται.

Ο ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΑΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ

Υπενθυμίζω ότι τον τελευταίο καιρό περισσότεροι από 150 Παλαιστίνιοι έχουν δολοφονηθεί ή τραυματιστεί σε διαμάχες μεταξύ της Χαμάς και της Φατάχ. Στις 7 Ιανουαρίου, ο ισχυρός άνδρας της τελευταίας, Μοχάμεντ Νταχλάν, μίλησε στο δημοτικό στάδιο της Γάζας μπροστά σε δεκάδες χιλιάδες οπαδούς της οργάνωσης. Ήταν η μεγαλύτερη διαδήλωση της Φατάχ από το 1994, όταν ο ηγέτης της, Γιασέρ Αραφάτ, είχε επιστρέψει από την εξορία μετά τη συμφωνία του Όσλο [3]. Αφού αποκάλεσε τα μέλη της Χαμάς «κλέφτες και δολοφόνους που θα τιμωρηθούν σκληρά»[1], ο Νταχλάν έσπρωξε στην άκρη τους ένοπλους σωματοφύλακές του και ξεφώνισε υπό ενθουσιώδεις επευφημίες: «δε χρειάζομαι προστασία! Ας έρθει η Χαμάς να με πυροβολήσει! [...] Εάν [η Χαμάς] τολμήσει να επιτεθεί εναντίον ενός από εμάς, θα χτυπήσουμε δυο δικούς της»[2]. Μερικές ημέρες αργότερα, οι υπεύθυνοι ασφάλειας της Φατάχ ανακοίνωσαν πως είχαν αποτρέψει σχέδιο της Χαμάς να δολοφονήσει τον Πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής (και ηγετικό στέλεχος της Φατάχ) Μαχμούντ Αμπάς με εκρηκτικές ύλες τοποθετημένες σε τούνελ στο υπέδαφος του προεδρικού μεγάρου [4].

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΙΑΣ ΣΥΡΡΑΞΗΣ

Φυσικά η αυτοκαταστροφική αυτή διαμάχη δεν είναι καινούργια. Κρατάει τουλάχιστο από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Εκείνη την εποχή, παραστρατιωτικές δυνάμεις της Φατάχ είχαν επιχειρήσει να εξουδετερώσουν την ένοπλη παρουσία της Χαμάς στα Κατεχόμενα, προετοιμάζοντας έτσι το έδαφος για μια επιφαινόμενη σύναψη ειρήνης με το Ισραήλ. Η Χαμάς όμως όχι μόνο επιβίωσε, αλλά κατάφερε ν’ αυξήσει τη δύναμή της με απόγειο τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2006, όταν κέρδισε 76 από τις 132 έδρες του παλαιστινιακού κοινοβουλίου. Από τότε, παρότι ελέγχει ακόμα την προεδρία της Παλαιστινιακής Αρχής, η Φατάχ ασκεί καθήκοντα αξιωματικής αντιπολίτευσης, ουσιαστικά για πρώτη φορά στην ιστορία της [3].

Αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση, το δυσκολότερο έργο που είχε ν’ αντιμετωπίσει η Χαμάς ήταν εκείνο της αποσυναρμολόγησης της διοικητικής παντοδυναμίας της Φατάχ, την οποία είχε εδραιώσει ο ιδρυτής της, Γιασέρ Αραφάτ. Τελικά η ηγεσία της Χαμάς θεώρησε ανώφελο να επιχειρήσει να διεισδύσει στις υπηρεσίες ασφαλείας της Παλαιστινιακής Αρχής. Αντίθετα, δημιούργησε τη δική της ένοπλη κομματική εθνοφρουρά, τη Διοικητική Δύναμη, που σήμερα αριθμεί πάνω από 6.000 μέλη [2]. Από τότε η Παλαιστίνη αποτελεί πεδίο ένοπλης σύρραξης δυο ξεχωριστών σωμάτων ασφαλείας –το ένα ελεγχόμενο από τον Πρόεδρο Αμπάς και το άλλο από τη Χαμάς.

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ

Αναμφίβολα, η ενδο-παλαιστινιακή διαμάχη είναι πολύπλευρη. Υπό μια έννοια αντανακλά τις ηγετικές φιλοδοξίες των ένοπλων ομάδων που διαφεντεύουν την καθημερινή ζωή στη Δυτική Όχθη και στη Λωρίδα της Γάζας. Υπό μια άλλη –εξίσου σημαντική– οπτική, η εμφύλια σύρραξη είναι απόρροια βαθύτατων ιδεολογικών διαφορών, που πιθανότατα θα διακυβεύσουν το μέλλον του παλαιστινιακού ζητήματος. Στη μια πλευρά της ιδεολογικής αυτής σύγκρουσης βρίσκεται η Φατάχ, η γνωστότερη μη-θρησκευτική παράταξη των Παλαιστινίων και το ηγετικό κίνημα του συνασπισμού της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO). Οι ρίζες της παράταξης ξεκινούν από τον αντι-οθωμανικό εθνικισμό του Κωνσταντίνου Ζουρέκ και τον αντι-αποικιακό σοσιαλιστικό παναραβισμό του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ. Στην άλλη πλευρά βρίσκεται η Χαμάς, ιδεολογικό παρακλάδι της αιγυπτιακής Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Η Χαμάς, που ιδρύθηκε το 1978 από τον φονταμενταλιστή ισλαμιστή σεΐχη Αχμέντ Γιασίν, αυτοχαρακτηρίζεται ως μια μουσουλμανική απελευθερωτική οργάνωση που αποσκοπεί στην εξάλειψη του ισραηλινού κράτους και στην αντικατάστασή του από ένα ισλαμικό παλαιστινιακό χαλιφάτο.

Σε αντίθεση με τα μέλη της Φατάχ, το μεγαλύτερο μέρος του κομματικού μηχανισμού της Χαμάς είναι νεαρής ηλικίας και ως επί το πλείστον θρησκευόμενο. Πολλά απ’ αυτά τα νεαρά παιδιά εντάχθηκαν στην οργάνωση με αφορμή την αμερικανική αντίδραση στα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001. Δε θα ήταν καθόλου υπερβολική η άποψη πως ο άστοχος τυχοδιωκτισμός της εξωτερικής πολιτικής των κυβερνήσεων Μπους ευθύνεται σοβαρά για τη μαζική λαϊκή υποστήριξη στη Χαμάς, που την εκτόξευσε εν τέλει στην εξουσία.

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΤΗΣ ΧΑΜΑΣ

Επειδή όμως η πραγματικότητα σπανίως είναι επιφανειακή, μια εμβάθυνση στο σκοτεινό παρελθόν της Χαμάς ενδέχεται να διαφωτίσει τη σημερινή κατάσταση. Συγκεκριμένα, οι περισσότεροι αναλυτές αγνοούν πως το Ισραήλ συνέβαλε άμεσα στην ίδρυση και θεαματική εξέλιξη της φανατικής ισλαμικής οργάνωσης που σήμερα πλειοψηφεί στο παλαιστινιακό κοινοβούλιο. Το 2002, ο ακαδημαϊκός Anthony Cordesman, αναλυτής στρατηγικής στο Center for Strategic and International Studies στην Ουάσιγκτον, αποκάλυψε πως οι Ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες έχουν προσφέρει σημαντική βοήθεια στη Χαμάς, σε χρήμα και οπλισμό από το 1978 [6].

Σύμφωνα με έγγραφα του Αντιτρομοκρατικού Ινστιτούτου του Ισραήλ, που έχουν έρθει εδώ και χρόνια στο φως της δημοσιότητας, οι ισραηλινές αρχές επέτρεψαν στον σεΐχη Γιασίν να ιδρύσει στο Ισραήλ τη Χαμάς, υπό την ονομασία «Ισλαμικό Κέντρο». Λίγα χρόνια μετά, το Ισραήλ βοήθησε τις ΗΠΑ στην παράνομη διεθνή διακίνηση οπλισμού, η οποία έγινε αργότερα γνωστή ως «σκάνδαλο Ιράν-Κόντρα» (1985-1986). Στο πλαίσιο της μυστικής αυτής επιχείρησης, η κυβέρνηση των ΗΠΑ πούλησε όπλα και πυρομαχικά στο Ιράν και κατόπιν χρησιμοποίησε τα έσοδα από τις πωλήσεις για να χρηματοδοτήσει τους μισθοφόρους της παραστρατιωτικής ομάδας Κόντρας στη Νικαράγουα. Παρότι η κυβέρνηση του Σιμόν Πέρες γνώριζε πως το Ιράν ήταν η κύρια εξοπλιστική πηγή της Χαμάς, το Ισραήλ προσφέρθηκε ν’ αναλάβει σχεδόν αποκλειστικά τη μεταφορά οπλισμού από την Ουάσιγκτον στην Τεχεράνη. Πράγματι, ακόμη και σήμερα η Χαμάς χρησιμοποιεί όπλα αμερικανικής κατασκευής που τα προμηθεύτηκε από την Τεχεράνη μέσω της αμερικανο-ισραηλινής επιχείρησης Ιράν-Κόντρα.

Ταυτόχρονα, ακόμα και μετά την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν, που ώθησε εντυπωσιακά τη λαϊκή απήχηση της Χαμάς στην Παλαιστίνη, το Τελ Αβίβ εξακολούθησε να προμηθεύει την οργάνωση με οπλισμό και χρηματικά κονδύλια μέσω των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών [6].

Η ΕΞΗΓΗΣΗ

Ο λόγος αυτής της –φαινομενικά παράλογης– υποστήριξης στη Χαμάς έχει να κάνει με την απεγνωσμένη προσπάθεια του Ισραήλ να προωθήσει τη δημιουργία ενός αντίπαλου ιδεολογικού πόλου στην επιφαινόμενη παντοδυναμία της Φατάχ και της PLO. Η κοσμική και αριστερή φύση της τελευταίας προσέδιδε στο παλαιστινιακό κίνημα μια πολιτική δυναμική που ξεπερνούσε τα στενά όρια της αραβικής πατριωτικής αλληλεγγύης. Αντίθετα, η ισλαμική κοσμοθεωρία της Χαμάς είχε τη δυνατότητα ν’ αναχαιτίσει την παγκόσμια απήχηση του παλαιστινιακού αγώνα και να τον καθηλώσει μέσα σε στενά θεοκρατικά όρια. Ταυτόχρονα, οι στενές σχέσεις της Χαμάς με την κυβέρνηση του Αγιατολάχ Χομεϊνί θα μπορούσαν να εξισώσουν στα μάτια των ΗΠΑ τις παλαιστινιακές διεκδικήσεις με τον ακραίο φονταμενταλισμό των μουλάδων του Ιράν.

Όπως κι έγινε. Η αποπομπή του Αραφάτ και της ηγεσίας της PLO στη Βηρυτό και στην Τυνησία έως το 1994, άφησε το πεδίο ελεύθερο στη Χαμάς, η οποία εξελίχθηκε σταδιακά στη δυναμικότερη θρησκευτική και πολιτική παράταξη στην Παλαιστίνη. Στις αρχές του 2005, μετά το θάνατο του Αραφάτ, η Χαμάς βρισκόταν πλέον σε θέση ν’ απειλήσει την ηγεμονία της Φατάχ στα Κατεχόμενα. Οι Ισραηλινοί, που για χρόνια πλήρωσαν με πολύ αίμα τη μυστική υποστήριξή τους στη Χαμάς, βλέπουν σήμερα τις προσπάθειές τους ν’ αποδίδουν επιτέλους καρπούς. Διότι θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο πως ο παλαιστινιακός εμφύλιος αποτελεί την καλύτερη δυνατή έκβαση για όλους εκείνους, εντός κι εκτός Ισραήλ, που απεύχονται την ίδρυση ενός ενωμένου και ισχυρού παλαιστινιακού κράτους.

Η ΑΝΑΜΕΙΞΗ ΤΩΝ ΗΠΑ

Το σχέδιο αποδυνάμωσης του παλαιστινιακού κινήματος, μέσω του γνωστού «διαίρει και βασίλευε», συνεχίζεται σήμερα με την πολιτική ανάμειξη της Ουάσιγκτον. Πρόσφατα, η κυβέρνηση Μπους αποφάσισε να χορηγήσει κονδύλια ύψους 128 εκατομμυρίων δολαρίων για την «διασφάλιση σταθερότητας» στην Παλαιστίνη [7]. Τα 86 εκατομμύρια από αυτά προορίζονται για «την εκπαίδευση και τον εξοπλισμό της Προεδρικής Φρουράς», δηλαδή των υπηρεσιών ασφαλείας που ελέγχονται από τη Φατάχ και τον Αμπάς [6]. Όπως είναι προφανές, η είδηση, δεν πέρασε απαρατήρητη από την ηγεσία της Χαμάς. Πριν από μερικές ημέρες, όταν ο Αμπάς κάλεσε την Χαμάς ν’ αφοπλίσει τη Διοικητική Δύναμη, ο εκπρόσωπος της τελευταίας Αμπού Ουμπάιντα δήλωσε ότι όχι μόνο δεν πρόκειται να γίνει κάτι τέτοιο, αλλά προβλέπεται διπλασιασμός την μελών της παραστρατιωτικής οργάνωσης σε 12.000 ενόπλους [2]. «Για να σταματήσει η αιματοχυσία [...] ας αφοπλιστούν εκείνοι που δέχονται οπλισμό από τους Αμερικανούς», δήλωσε χαρακτηριστικά [1].

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Καταμεσής της χαοτικής κατάστασης στα Κατεχόμενα, ελάχιστοι είναι σήμερα οι Παλαιστίνιοι που ασχολούνται με την κρυφή αυτή πτυχή του παλαιστινιακού ζητήματος. Ίσως γι’ αυτό να βρίσκονται στο χείλος του γκρεμού. Ενδεικτικό της τραγωδίας είναι ότι πρόσφατα έκανε την εμφάνισή της στην Παλαιστίνη η μέθοδος των απαγωγών που είναι «της μόδας» στο Ιράκ. Σ’ ένα βίντεο που προβλήθηκε από το αλ-Τζαζίρα, κουκουλοφόροι παραστρατιωτικοί της Φατάχ επιδεικνύουν έναν αλυσοδεμένο αξιωματούχο της Χαμάς, τον οποίο υπόσχονται ν’ αποκεφαλίσουν εάν η ηγεσία της τελευταίας δεν αφοπλίσει τη Διοικητική Δύναμη. Το ερασιτεχνικό αυτό βίντεο φανερώνει με τον πιο καταθλιπτικό τρόπο ότι ο εμφύλιος πόλεμος στην Παλαιστίνη έχει ήδη αρχίσει. Και παρότι είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς το νικητή, είναι σχεδόν σίγουρο πως ανάμεσα στους χαμένους θα συγκαταλέγεται η ίδια η μαρτυρική Παλαιστίνη.

Παραπομπές

[1] Johnston, A. (2007) «Thousands at Fatah's Gaza Rally», ανταπόκριση του BBC, 8 Ιανουαρίου.
[2] Al-Myghrabi, N. (2007) «Fatah Holds Big Gaza Rally amid Hamas Tensions», ανταπόκριση του Reuters, 8 Ιανουαρίου.
[3] Abu Taha, H. (2007) «Fatah Shows its Strength in Hamas Stronghold», άρθρο στην εφημερίδα Arab News, 8 Ιανουαρίου.
[4] Ανών. (2007) «Hamas Planned to Murder Abbas», ανταπόκριση του BBC, 15 Ιανουαρίου.
[5] Το πλήρες βιογραφικό και συγγραφικό αρχείο του καθηγητή Anthony Cordesman βρίσκεται στη σελίδα του CSIS, εδώ.
[6] Sale, R. (2002) «Hamas History Tied to Israel», ανταπόκριση του United Press International, 18 Ιουνίου.
[7] Entous, A. (2007) «Israeli Army Balks at Some US Aid to Abbas Forces», ανταπόκριση του Reuters, 17 Ιανουαρίου.

Δεν υπάρχουν σχόλια: