27/7/07

Οι ΗΠΑ Εξοπλίζουν το Κουρδικό PKK;

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αντί, τεύχος 900-901, 27 Ιουλίου 2007, στις σελίδες 22-23.

ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ εμμονές του νεοελληνικού λαϊκισμού είναι ο μύθος πως η Τουρκία χαίρει της πάγιας υποστήριξης των ΗΠΑ. Και καθώς η Ελλάδα είναι μια χώρα που παραδοσιακά αρέσκεται στη μυθολογία, τείνει να παραβλέπει τα γεγονότα εκείνα που ανατρέπουν την βολική αυτή φαντασίωση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της παράβλεψης αποτελεί η πρόσφατη διπλωματική σύρραξη Άγκυρας και Ουάσιγκτον με αφορμή τον εξοπλισμό της Κουρδικής παραστρατιωτικής οργάνωσης PKK (Κόμμα Κούρδων Εργατών). Συγκεκριμένα, από το 2004, όταν το PKK κήρυξε την επανέναρξη του ένοπλου αγώνα ενάντια στο τουρκικό κράτος, δυνάμεις του τουρκικού στρατού έχουν εντοπίσει σημαντικές ποσότητες αμερικανικού οπλισμού σε χέρια Κούρδων ανταρτών [04]. Ώσπου τον περασμένο μήνα τέσσερις Ιρακινοί Κούρδοι, μέλη του PKK, που αιχμαλωτίστηκαν από τις τουρκικές δυνάμεις, δήλωσαν πως υπήρξαν μάρτυρες παράδοσης οπλισμού στο PKK από τεθωρακισμένα οχήματα του Αμερικανικού στρατού σε στρατόπεδο στο βόρειο Ιράκ [01].

Λίγα εικοσιτετράωρα αργότερα η Άγκυρα προέβη σε επίσημο διάβημα διαμαρτυρίας προς τις ΗΠΑ. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Αμπντουλάχ Γκιουλ ανακοίνωσε σε συνέντευξη τύπου πως «εάν τα όσα υποστηρίζουν [οι αιχμάλωτοι αντάρτες του PKK] επαληθευτούν, οι σχέσεις μας [με τις ΗΠΑ] θα πληγούν ολοκληρωτικά. Ερευνούμε τα στοιχεία. [Οι Αμερικανοί] έχουν αναγνωρίσει [το PKK] ως τρομοκρατική οργάνωση, έχουν συλλάβει τον αρχηγό των τρομοκρατών [σ.σ. Αμπντουλάχ Οτσαλάν] και τον έχουν παραδώσει σ’ εμάς. Δεν θα ήταν καθόλου σοφό να προμηθεύουν τρομοκράτες με όπλα»[03]. Στις 17 Ιουλίου, κατόπιν εσπευσμένης συνάντησής του με τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ταγίπ Ερντογάν, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Ρος Ουίλσον, δήλωσε στους δημοσιογράφους «τί λόγο έχουμε να προμηθεύουμε με όπλα μια οργάνωση που εμείς [οι ίδιοι] έχουμε χαρακτηρίσει ως τρομοκρατική;»[01].

ΑΛΛΑΓΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΩΝ

Στην πραγματικότητα τόσο ο πρέσβης Ουίλσον όσο και οι Τούρκοι αξιωματούχοι γνωρίζουν καλά πως η Ουάσιγκτον έχει αρκετούς λόγους να παραβλέπει την δράση των Κούρδων στο βόρειο Ιράκ. Την τελευταία τετραετία η κατάληψη του Ιράκ από τους Αμερικανούς έχει επιφέρει δραματικές ανακατατάξεις στην εξαιρετικά εύθραυστη περιοχή του ευρύτερου Κουρδιστάν. Η αναχαίτιση της πάλαι ποτέ συγκεντρωτικής εξουσίας της Βαγδάτης έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια σχεδόν άνευ προηγουμένου κουρδική παλινόρθωση με γεωγραφικό επίκεντρο το Ιρακινό Κουρδιστάν. Οι Κούρδοι του Ιράκ, παραδοσιακά διχασμένοι, είναι σήμερα στη χώρα τους μάρτυρες ενός πρωτόγνωρου κλίματος πολιτικής και εθνικής ενότητας. Δεν κρύβουν δε ούτε στιγμή τις προθέσεις τους να μετατρέψουν την χείρα βοηθείας των Αμερικανών σε αφετηρία ενός αγώνα ανεξαρτησίας και κουρδικής γεωγραφικής επανένωσης των εδαφών του ιστορικού Κουρδιστάν στο Ιράκ, τη Συρία, το Ιράν, και –φυσικά– την Τουρκία.

Από τη μεριά τους οι Αμερικανοί βλέπουν θετικά μια τέτοια εξέλιξη, διότι (α) η φιλική προς τις ΗΠΑ στάση των Κούρδων (που δεν είναι Άραβες) βοηθάει στην καταπολέμηση της Ιρακινής αραβικής αντίστασης, (β) ο απελευθερωτικός ξεσηκωμός της κουρδικής διασποράς έχει τη δυνατότητα να αποσταθεροποιήσει την εσωτερική τάξη κρατών εχθρικά διακείμενων προς τις ΗΠΑ, όπως είναι η Συρία και το Ιράν, και (γ) η δημιουργία ενός ανεξάρτητου Κουρδικού έθνους στη μέση Ανατολή ενδεχομένως να αυξήσει την αμερικανική επιρροή στην περιοχή, που για την ώρα στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο Ισραήλ.

Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΜΠΛΟΚΗ

Για λόγους που για την ώρα παραμένουν άγνωστοι, η Τουρκία καθυστέρησε να αντιληφθεί την ταχύτητα με την οποία μεταβλήθηκαν οι κανόνες του παιχνιδιού στα ανατολικά της σύνορα. Έχοντας «καλομάθει» από την εποχή της απαγωγής του Οτσαλάν, όταν Αμερικανοί και Τούρκοι πράκτορες δρούσαν μαζί αποβλέποντας σε κοινούς αντιτρομοκρατικούς στόχους, η Άγκυρα έστειλε το καλοκαίρι του 2003 δεκάδες Τούρκους κομάντος στο βόρειο Ιράκ για να εξολοθρεύσουν ηγετικά στελέχη του PKK. Υπολόγιζαν όμως χωρίς τους «ξενοδόχους» Αμερικανούς. Στις 4 Ιουλίου του 2003, πάνω από 100 στρατιώτες της 173ης Ταξιαρχίας Πεζοναυτών του Αμερικανικού Στρατού εισέβαλαν σε γιάφκα Τούρκων κομάντος στην πόλη Σουλεϊμανία του Ιρακινού Κουρδιστάν. Εκεί συνέλαβαν έντεκα Τούρκους κομάντος συμπεριλαμβανομένων δύο συνταγματαρχών και ενός ταγματάρχη. Τους έδεσαν με χειροπέδες, τους πέρασαν κουκούλες στα κεφάλια και τους φυλάκισαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου τους ανέκριναν για 60 ώρες [05]. Τους άφησαν δε ελεύθερους μόνο αφού η Άγκυρα απέσυρε δυο Τούρκους στρατιωτικούς ακόλουθους από το στρατιωτικό επιτελείο των ΗΠΑ στο Μαϊάμι της Φλόριντα και αφού εν τέλει απείλησε πως θα ανακαλέσει τον πρέσβη της από την Ουάσιγκτον.

Στους μήνες που ακολούθησαν, η εξοργισμένη Τουρκική κυβέρνηση αρνήθηκε να παραχωρήσει στους Αμερικανούς χρήση του εναέριου χώρου της για πτήσεις προς ή από το Ιράκ [06]. Όμως αντί να υποχωρήσει, η Ουάσιγκτον ενέτεινε τις ενέργειές της για να αποχωρήσουν όλοι οι Τούρκοι στρατιώτες από το βόρειο Ιράκ, όπου δυνάμεις του Τουρκικού στρατού είχαν συνηθίσει να περιπλανώνται ελεύθερα από το 1991. Σήμερα δε, μετά από τέσσερα χρόνια ουσιαστικής αυτονομίας, οι κουρδικές περιοχές του βόρειου Ιράκ φιλοξενούν χιλιάδες μαχητές του PKK, που οργανώνονται, εκπαιδεύονται και οπλίζονται με τη σιωπηλή υποστήριξη των Αμερικανών αλλά και την ενεργή συμβολή Ισραηλινών στρατιωτικών εκπαιδευτών, όπως ανέφερε το BBC τον Σεπτέμβρη του 2006 [08]. Και όλα αυτά ενώ η Τουρκία είναι ανήμπορη μέχρι στιγμής να αντιδράσει.

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

Έως την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, η τουρκική κυβέρνηση έχει απορρίψει τις δηλώσεις των ΗΠΑ περί άγνοιας για το πως βρίσκεται αμερικανικός οπλισμός στα χέρια ανταρτών του PKK. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός Ερντογάν είπε σε διάγγελμά του στο κανάλι NTV της τουρκικής τηλεόρασης πως «[άσχετα] από το εάν οι ΗΠΑ προμηθεύουν [απευθείας] τα όπλα [στο PKK] ή εάν [οι τελευταίοι] τα προμηθεύονται από κάπου αλλού, το θέμα που παραμένει είναι πως μέχρι στιγμής ένας σοβαρός αριθμός κατασχεμένων όπλων είναι αμερικανικής προέλευσης»[04].

Φημολογείται ότι αρκετοί Τούρκοι στρατιωτικοί, μέλη του συμβουλίου ασφαλείας, υποστηρίζουν πως είναι καιρός η Τουρκία να εισβάλει στρατιωτικά στο βόρειο Ιράκ και να τελειώνει με την υπόθεση αυτή, όπως έκανε και στο θέμα της Κύπρου. Ταυτόχρονα, η επιλογή της στρατιωτικής εισβολής έχει πολλούς οπαδούς στις τάξεις των ψηφοφόρων όλων των κομμάτων. Οι τελευταίοι θεωρούν τη λύση της εισβολής ως αποτελεσματικό αντιπερισπασμό ενάντια στους Κούρδους αλλά και στους Αμερικανούς, που έχουν ενοχλήσει με τη στάση τους την τουρκική κοινή γνώμη. Η ενόχληση αυτή επιβεβαιώνεται και από πρόσφατη πολυεθνική έρευνα του Pew Research Center, η οποία ανέδειξε την Τουρκία ως την πιο αντιαμερικανική χώρα στον κόσμο, με λιγότερους από έναν στους δέκα Τούρκους να είναι θετικά διακείμενοι προς τις ΗΠΑ [07].

ΟΙ ΗΠΑ ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ

Αναμφίβολα, η περίπτωση της διαμάχης Τουρκίας-Κουρδιστάν αποτελεί κλασικό παράδειγμα αμερικανικής ανάμειξης, με την υπερδύναμη να οπλίζει ουσιαστικά και τις δύο πλευρές: και την κουρδική, της οποίας το μετα-Σανταμικό οπλοστάσιο είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό εξαρτημένο από τις προμήθειες του Πενταγώνου, αλλά και την τουρκική, η οποία συνεχίζει να προμηθεύεται πάνω από το 80 τοις εκατό των οπλικών της αναγκών από τους Αμερικανούς [02]. Η αμυντική εξάρτηση και των δύο από τις ΗΠΑ σημαίνει φυσικά και την άμεση πολιτική τους εξάρτηση. Σε τελική ανάλυση, οι Αμερικανοί είναι εκείνοι που θα αποφασίσουν, όταν έρθει η ώρα, ποια από τις δύο εξίσου εξαρτημένες πλευρές θα ευνοήσουν. Έως τότε, οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις θα συνεχίζουν να περνούν τη βαθύτερη κρίση τους εδώ και δεκαετίες.

Παράλληλα, τα παραπάνω γεγονότα εμπεριέχουν καίρια διδάγματα για τον ελληνικό λαό, που δυστυχώς θα παραμείνουν αναξιοποίητα όσο τα ελληνικά ΜΜΕ παραλείπουν να ασχοληθούν έστω συνοπτικά με τη νέα αυτή ρήξη στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Είναι προφανές πως τα συγκεκριμένα γεγονότα ανατρέπουν την απλοϊκή φαντασίωση που θέλει τις ΗΠΑ μόνιμο και αμετακίνητο υπέρμαχο των τουρκικών εθνικών συμφερόντων. Οι ΗΠΑ ήταν και παραμένουν υπέρμαχοι αλλοεθνών εθνικών συμφερόντων όταν –και μόνο όταν– αυτά συμβαδίζουν με συγκεκριμένες αμερικανικές πολιτικές βλέψεις όπως εκείνες διαμορφώνονται άμεσα ή μακροπρόθεσμα. Ο μοναδικός σταθερός άξονας που χαρακτηρίζει τις διεθνείς σχέσεις των αμερικανών είναι η προστασία και η προώθηση των εθνικών τους συμφερόντων, κάτι που οι ίδιοι ποτέ τους δεν απέκρυψαν.

Συμπερασματικά, η παραφιλολογία περί υποτιθέμενου ακλόνητου φιλοτουρκισμού των ΗΠΑ αναιρείται από την πραγματικότητα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Εξυπηρετεί εν τέλει έναν απλοϊκό λαϊκισμό εγχώριας κατανάλωσης, που συμβάλλει στην απόκρυψη της συστηματικής ανεπάρκειας και των λαθεμένων επιλογών της σύγχρονης ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Συνεπώς όσο πιο γρήγορα παραμεριστεί αυτός ο επιζήμιος για τη χώρα μας μύθος τόσο πιο γρήγορα θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε από τα αδιέξοδα του παρελθόντος και να οδεύσουμε προς μια απεγκλωβισμένη και γόνιμη πολιτική στα εθνικά μας θέματα.

Παραπομπές

[01] Ανών. (2007) «Wilson Says Ankara Claims Are Being Investigated», δικτυακή εφημερίδα Turkish Daily News, 16 Ιουλίου.
[02] Özerkan, F. (2007) «Turkish-US Military Ties Leave not Much Room for Emotions», δικτυακή εφημερίδα Turkish Daily News, 16 Ιουλίου.
[03] Ανών. (2007) «Weapons Given to Iraq are in the Hands of PKK, Gül Says», δικτυακή εφημερίδα Turkish Daily News, 17 Ιουλίου.
[04] Ανών. (2007) «Arms Tension Increasing Between Two NATO Allies», δικτυακή εφημερίδα Turkish Daily News, 18 Ιουλίου.
[05] Donovan, J. (2003) «US-Turkey Ties Hit New Low After Raid On Turkish Forces», ειδησεογραφικό δελτάριο του RL/RFE, 7 Ιουλίου.
[06] Ανών. (2003) «Turkish Fury at US Iraq Arrests», πρακτορείο ειδήσεων του BBC, 5 Ιουλίου.
[07] Ανών. (2007) «PEW Survey Finds Turkey, Most Anti-American Country», τουρκική εφημερίδα Aksam, 29 Ιουνίου.
[08] Abdelhadi, M. (2006) «Israelis Train Kurdish Forces», πρακτορείο ειδήσεων του BBC, 20 Σεπτεμβρίου.

4 σχόλια:

Το Τυπάκι είπε...

Εξαιρετικό το μπλογκ αγαπητέ. Εχθές το ανακάλυψα τυχαία, και σκοπεύω να το διαβάζω τακτικά.

Στο θέμα ωστόσο.

Είναι αλήθεια ότι οι ΗΠΑ δημιουργούν μια τεταμένη κατάσταση στην περιοχή, τροφοδοτόντας με όπλα τον εχθρό ενός από τους ισχυρότερους (και μοναδικους) περιφερειακούς συμμάχους τους, ο οποίος έχει βαρύνουσα σημασία για το μέλλον του Ιράκ, και κατ' επέκταση και των ΗΠΑ.

Ποιός είναι όμως πιο σημαντικός για τις ΗΠΑ; Με δεδομένη την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και το Ιράκ, θα έλεγα το PKK. Βάσεις για εφορμήσεις στην περιοχή υπάρχουν ήδη, και επιπλέον η Τουρκία, αν και "γαβγίζει" αρκετά, δεν πιστεύω πως θα "δαγκώσει" εντέλει στο θέμα αυτό, όντας εξαρτημένη σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά.

Εκτός και αν με απατά η μνήμη/γνώσεις μου, οι ΗΠΑ ουδέποτε επέτρεψαν την παρέμβαση τρίτων στις δικές τους σφαίρες επιρροής. Η λογική επιτάσσει ότι θα γίνει το ίδιο και στο Ιράκ. Από τη στιγμή που η λύση για αποτελεσματικότερο έλεγχο της περιοχής είναι η διχοτόμηση του Ιράκ, αυτό θα προχωρήσει θέλουν-δε θέλουν οι Τούρκοι. Εάν υπάρχει κάποιο "κόλλημα" στην όλη υπόθεση, αυτό πιστεύω αφορά το πως θα επιτευχθεί να γίνει η προαναφερθείσα διχοτόμηση με τις μικρότερες δυνατές αντιδράσεις. Αλλά το αν θα γίνει, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να θεωρείται δεδομένο.

Εξαιρετικό, τέλος, το σχόλιο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τον υποτιθέμενο φιλοτουρκισμό των ΗΠΑ. Ένα μόνο έχω να του προσθέσω: αμήν και πότε!

Σήφης Φιτσανάκης είπε...

Είναι σημαντική η επισήμανσή σου, φίλε μου, και χαίρομαι που την κατέθεσες εδώ. Όντως, το δόγμα εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ είναι κατηγορηματικό ως προς τον ρόλο περιφερειακών μίνι-δυνάμεων. Οι τελευταίες απλά δεν έχουν θέση στους γεωστρατηγικούς υπολογισμούς της Ουάσιγκτον. Συνεπώς είναι πολύ πιθανό η ενίσχυση του Κουρδικού εθνικισμού από τις ΗΠΑ να μαρτυρά την τάση της υπονόμευσης των Τουρκικών συμφερόντων στην Μέση Ανατολή, και ταυτόχρονα την ενίσχυση ενός νέου μη-Αραβικού φιλο-Αμερικανικού άξονα στην περιοχή (οι Κούρδοι ως γνωστόν δεν είναι Άραβες).

Αν και έχω ορισμένες επιφυλάξεις, νομίζω ότι θα συμφωνήσω επίσης με το σκεπτικό σου ότι οι Τούρκοι ναι μεν γαβγίζουν, αλλά δεν πρόκειται να δαγκώσουν. Κράτη που είναι φιλόδοξα όσον αφορά τον περιφερειακό τους ρόλο, τείνουν να αντιδρούν άμεσα σε προκλήσεις όπως αυτές του PKK. Το ότι οι Τούρκοι δεν το έχουν πράξει ακόμα είναι ενδεικτικό του πολιτικού δισταγμού τους. Θα βάλω όμως εδώ έναν αστερίσκο, διότι η Τουρκία έχει δείξει στο παρελθόν πως δε διστάζει να ενεργήσει απρόβλεπτα σε διεθνές επίπεδο όταν θεωρεί πως τα καίρια εθνικά της συμφέροντα υπονομεύονται (δες Κύπρο).

Πάντως εκείνο που με ενοχλεί σε όλη αυτή την ιστορία είναι η επιμονή των Ελλήνων «αναλυτών» να παραβλέπουν αυτή την ενδιαφέρουσα διαμάχη, η οποία αποκαλύπτει τις βασικές συντεταγμένες της γενικότερης στάσης της Τουρκίας, αλλά –ακόμα σημαντικότερο– και του περιφερειακού δόγματος της υπερδύναμης.

Ανώνυμος είπε...

Ε, όχι και "απρόβλεπτη" η τουρκική εισβολή στην Κύπρο! Ολόκληρη χούντα τού Ιωαννίδη έστησαν οι Αμερικάνοι στην Ελλάδα για να διευκολύνουν την Τουρκία να αλώσει την "Κούβα τής Μεσογείου"! Κάποτε θα πρέπει να μελετήσουμε στα σοβαρά ποιοι ήταν πίσω από την περίφημη "εξέγερση" του Πολυτεχνείου και τι "επετεύχθη" τελικά με αυτή.

Typaki είπε...

Είναι όντως μια μεγάλη υπόθεση το πως θα επιλέξει να αντιδράσει η Τουρκία στο ζήτημα του Ιράκ. Αυτό που πιστεύω θα κρίνει, ενδεχομένως, την τελική δράση της Τουρκίας, είναι το ποιος θα υπερισχύσει στο εσωτερικό της χώρας- η κυβέρνηση ή οι στρατιωτικοί;

Οι πρώτοι ως εξ ανάγκης φιλευρωπαϊστές πρέπει να αποφύγουν πάση θυσία οποιαδήποτε κίνηση που θα δυσαρεστούσε τις Ευρωπαϊκές ηγεσίες, οι δεύτεροι πάλι είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα χαρούν στην ιδέα της ανάπτυξης μιας τέτοιας απειλής στα σύνορα της χώρας τους. Επιπλέον, οι δεύτεροι απολαμβάνουν ευρείας στήριξης στον Τουρκικό πληθυσμό...

Κατά πάσα πιθανότητα θα γίνει προσπάθεια δια μέσου ΗΠΑ και ΕΕ να βρεθεί μια λύση που θα ικανοποιήσει και τους 2, σε πρώτη φάση, και τις ευρύτερες περιφερειακές δυνάμεις εν συνεχεία. Γίνεται όμως να έχουμε και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο; Πολύ το αμφιβάλλω...

Απρόβλεπτη κατάσταση όντως φίλε Σήφη.

Τα ελληνικά μέσα, όπως και οι έλληνες σχεδιαστές εξωτερικής πολιτικής, είναι αδιάφορα το λιγότερο προς αυτή την κατάσταση. Προφανώς δεν έχει νόημα να συνειδητοποιήσουμε ότι η σχέση της Τουρκίας με τις ΗΠΑ να μην είναι αυτή που νομίζαμε.

Κατ' επέκταση, νόημα δεν φαίνεται επίσης να έχει το να αναθεωρήσουμε τις δυναμικές των δικών μας σχέσεων με την Τουρκία, εκτός κι αν είμαστε ακόμα στο 1974... και δεν το έχουμε καταλάβει ακόμα!