23/12/07

Σοσιαλδημοκρατία: Η Ανατομία μιας Κρίσης

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο τεύχος 910 του περιοδικού Αντί, που κυκλοφόρησε στις 21 Δεκεμβρίου του 2007, στις σελίδες 26-28.

ΤΙΣ ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ πρόσφατες εσωκομματικές εκλογές στο ΠΑΣΟΚ, σύσσωμος ο ημερήσιος τύπος είχε βαλθεί να χαρτογραφήσει λεπτομερώς την περιβόητη «κρίση της σοσιαλδημοκρατίας». Κρίνοντας όμως από την ταχύτητα με την οποία εξαφανίστηκαν όλες εκείνες οι μακρόσυρτες αναλύσεις μετά την 11η Νοεμβρίου, θα έλεγε κανείς πως η «βαθιά κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας» ξεπεράστηκε με την επανεκλογή του Γιώργου Παπανδρέου στην προεδρία του ΠΑΣΟΚ!

Όπως συμβαίνει συχνά στην δίσεκτη εποχή της υπερ-πληροφόρησης, η βαθύτερη ουσία του θέματος εξατμίστηκε μαζί με την αστραπιαία εναλλασσόμενη «επικαιρότητα», μαζί με τις ανακυκλούμενες στήλες του μικρόκοσμου των blogs –ενός ηλεκτρονικού σύμπαντος όπου όλοι γράφουν αλλά κανείς πια δε διαβάζει.

Σε αντίθεση με τις εφήμερες ορέξεις των ΜΜΕ, είναι προφανές πως το κατάλληλο χρονικό σημείο για να αναλυθεί η «κρίση της σοσιαλδημοκρατίας» είναι ακριβώς τώρα που η επαναφορτισμένη (αν και δυστυχώς όχι ιδιαίτερα ανανεωμένη) ηγεσία του ΠΑΣΟΚ έχει ξεπεράσει την φθοροποιό ενδοκομματική εκλογομαχία και βρίσκεται αντιμέτωπη με το πολιτικό χάσμα που την χωρίζει από την εξουσία.

Το ζήτημα, φυσικά, είναι πολυσύνθετο, όμως μια επιφανειακή εξέταση αρκεί για να υποδείξει μια σημαντική ασάφεια που ελάχιστα έχει επισημανθεί: συγκεκριμένα την χρήση του όρου «σοσιαλδημοκρατία» αντί «σοσιαλισμός». Τα αρχικά του ΠΑΣΟΚ αντιστοιχούν στο Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό –και όχι Σοσιαλδημοκρατικό– Κίνημα. Το λογικό ερώτημα που «πλανάται σαν φάντασμα» πάνω από την σχετική συζήτηση είναι γιατί η τελευταία τίθεται στο πλαίσιο της «κρίσης της σοσιαλδημοκρατίας» και όχι «του σοσιαλισμού». Η διαφορά μεταξύ των δυο όρων είναι κάθε άλλο παρά σημειολογική. Περιγράφει δε εννοιολογικά την πολιτική περιπλάνηση του σοσιαλισμού στον 20ο αιώνα, ενός αιώνα που εξέθρεψε τόσο το όραμα του ΠΑΣΟΚ, όσο και το πολιτικό τέλμα στο οποίο έχει σήμερα περιπέσει.

Η ιστορική αφετηρία της πολιτικής αυτής περιπλάνησης ήταν η καθολική αμφισβήτηση οποιασδήποτε συνύπαρξης λαϊκής εξουσίας (δημοκρατίας, δηλαδή, με την κυριολεκτική έννοια του όρου) και εκτεταμένης ιδιωτικής ολιγαρχίας –του συνόλου δηλαδή των οικονομικών πρακτικών τις οποίες σήμερα ονομάζουμε κατ’ ευφημισμό «ιδιωτικό τομέα». Ο λόγος αυτής της αμφισβήτησης είναι προφανής: οι ιδιωτικές επιχειρήσεις είναι θέσει δομικά και λειτουργικά αντιδημοκρατικές. Πρόκειται για οργανισμούς ιεραρχικά δομημένους, που διέπονται από τους κανόνες του οικονομικού ανταγωνισμού. Το παραδοσιακό αυτό μοντέλο, παρόλο το επιφανειακό lifting στο οποίο έχει υποβληθεί στην εποχή του «ευέλικτου μάρκετινγκ» και της «παγκοσμιοποίησης», παραμένει ουσιαστικά αναλλοίωτο.

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΊΑ

Στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου, η οικονομική ή πολιτική καταδίκη του ιδιωτικού επιχειρησιακού μοντέλου είναι επουσιώδης. Αντίθετα, θα ήταν παράλογο να αρνηθεί κανείς την αναπτυξιακή δυναμική του ιδιωτεύοντος καπιταλισμού, όπως αυτή εκδηλώθηκε κατά την μεταπολεμική εποχή στην Ευρώπη, την Αμερική, την Ασία και αλλού. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι ο πολιτικός χαρακτηρισμός του ιδιωτεύοντος καπιταλισμού, αλλά η ασυμβατότητά του με τη δημοκρατία. Ως πολίτευμα, η δημοκρατία στοχεύει στην αποσύνδεση της οικονομικής ισχύος του κάθε ατόμου από την αξία του ως ενεργού πολίτη. Η επιμονή στη σημασία αυτής της αποσύνδεσης γεννά τον σοσιαλισμό, ο οποίος εστιάζεται στην συστηματική πολιτική ισχυροποίηση των «μη εχόντων». Πράγματι, σε επίπεδο θεωρίας και πράξης, η πολιτική ευαισθησία απέναντι στα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα διακατέχει από κοινού την δημοκρατία και τον σοσιαλισμό, σε βαθμό που είναι πολλές φορές δύσκολο να διαχωρίσει κανείς την ιστορική τους διαδρομή.

Η ίδια ταυτολογία που συνδέει τις δυο αυτές έννοιες, τις καθιστά παράλληλα ασύμβατες με τις λειτουργικές αρχές του ιδιωτεύοντος καπιταλισμού. Η ασυμβατότητα αυτή δεν πηγάζει από κάποιο αόριστο ηθικό έλλειμμα που τυχόν διακατέχει τους ιδιώτες-καπιταλιστές. Οι τελευταίοι δεν είναι απαραίτητα αντιδημοκράτες ή μισάνθρωποι. Απλά η δομή της καπιταλιστικής διαχείρισης, μέσα στην οποία απαραίτητα λειτουργούν, αντιτίθεται στην πολιτική ευαισθησία απέναντι στα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα, που αποτελεί βασική συνιστώσα της δημοκρατίας, αλλά και του σοσιαλισμού. Είναι ενδεικτικό το υποτιθέμενο παράδειγμα των στελεχών μιας ιδιωτικής επενδυτικής εταιρίας που αποφασίζουν να μεροληπτήσουν προς όφελος μιας άστεγης μητέρας με ορφανά παιδιά που ζητιανεύει στην είσοδο μιας γειτονικής πολυκατοικίας, δωρίζοντάς της, ως εταιρία, μερικές επενδυτικές μετοχές. Μια τέτοια κίνηση, αν και αδιαμφισβήτητα ανθρωπιστική, θα ήταν παράνομη, καθώς η εταιρία είναι πρωτίστως υπόχρεη στην οικονομική διασφάλιση των επενδυτών της, απέναντι στους οποίους θα μπορούσε κάλλιστα να βρεθεί νομικά υπόλογη. Με άλλα λόγια, η προστασία ευπαθών κοινωνικών ομάδων στον άκρατο καπιταλισμό, που απορρέει από την αυθαίρετη ιδιωτική πρωτοβουλία (αυτό που ονομάζουμε «φιλανθρωπία»), αν και γνήσια ως προς τις προθέσεις της, εναντιώνεται κατ’ ανάγκη στη λογική του συστήματος.

Η κρίσιμη αυτή ασυμφωνία μεταξύ δημοκρατίας και ιδιωτικής ολιγαρχίας θεωρείτο δεδομένη από όλες ανεξαιρέτως τις πολιτικές τάσεις του ευρωπαϊκού (αλλά και του αμερικανικού) σοσιαλισμού στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Όταν ιστορικές μορφές του παγκόσμιου σοσιαλισμού όπως ο Καρλ Μπράντινγκ (Σουηδία), ο Κλέμεντ Άτλι (Βρετανία), ο Βίλεμ Ντρις (Ολλανδία), ή ο Γιουτζίν Ντεμπς (ΗΠΑ) προέτασσαν την οριστική αποπομπή οποιασδήποτε ιδιωτικής πρωτοβουλίας από την οργανωτική δομή της δημοκρατίας, δεν το έκαναν ούτε ως ακραιφνείς αναρχικοί ούτε ως δογματικοί Μαρξιστές-Λενινιστές. Αντίθετα, το έκαναν ως ένθερμοι δημοκράτες, εκφραστές της δεσπόζουσας τάσης του κυρίως κορμού του παγκόσμιου σοσιαλισμού, που εκείνη την εποχή σάρωνε την Ευρώπη και τον κόσμο.

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΗΣ ΣΟΣΙΑΛΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Σε αντίθεση με τον σοσιαλισμό, η σοσιαλδημοκρατία είναι το κίνημα εκείνο που εξαπλώθηκε στην υπό Αμερικανική ηγεμονία μεταπολεμική Ευρώπη, και που είχε ως στόχο να ισορροπήσει τις αρχές της δημοκρατίας με την παράλληλη ανάπτυξη ενός εκτεταμένου , πλην οροθετημένου, καπιταλισμού. Το πείραμα αυτό ευνοήθηκε βραχυπρόθεσμα από την «απειλή» του «κομμουνιστικού μπαμπούλα», που –συχνά δικαιολογημένα– έσπρωξε μαζικά τους ψηφοφόρους των ασθενέστερων οικονομικών στρωμάτων της Δύσης στους κόλπους των σοσιαλδημοκρατών. Η χρυσή εποχή της σοσιαλδημοκρατίας, που γαλούχησε παρατάξεις όπως το Γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, το Γερμανικό Σοσιαλιστικό Δημοκρατικό Κόμμα, αλλά και τα σοσιαλιστικά κόμματα της νότιας Ευρώπης, όπως το ΠΑΣΟΚ, ή το Ισπανικό Κόμμα των Σοσιαλιστών Εργατών, υπήρξε το απόγειο αυτού του φιλόδοξου πειράματος.

Συνεπώς, η περιβόητη «κρίση της σοσιαλδημοκρατίας» που τόσο προβληματίζει τους πολιτικούς αναλυτές, δεν είναι τίποτε άλλο από την όλο και πιο εμπεριστατωμένη διαπίστωση στις τάξεις των ψηφοφόρων πως το μεταπολεμικό πείραμα της σοσιαλδημοκρατίας δεν φαίνεται να επιτυγχάνει. Αντιθέτως μάλιστα, παρά τις συχνά ειλικρινείς προσπάθειες των σοσιαλδημοκρατών πολιτικών να προστατέψουν τους δημοκρατικούς θεσμούς, οι ιδιωτικοί φορείς του καπιταλισμού έχουν πλέον μάθει να ελίσσονται μέσα στο συχνά ανυπεράσπιστο δημοκρατικό σύστημα. Ως συνήθως, η δυναμική των καπιταλιστικών δομών τείνει να παρασέρνει μαζί της τους φιλολαϊκούς δημοκρατικούς θεσμούς, αντί να προσαρμόζεται σε αυτούς. Έτσι, για παράδειγμα, η «ιδιωτική πρωτοβουλία» εκμεταλλεύτηκε την δίψα των Ελλήνων για ελεύθερη ενημέρωση, συμμάχησε μαζί τους για να καταλύσει το κρατικό προπύργιο της ΕΡΤ, αλλά τους οδήγησε σταδιακά (και προβλεπόμενα) στην ανείπωτη φρίκη της ιδιωτικής ραδιοτηλεόρασης. Συμμερίστηκε παράλληλα την λαϊκή καταδίκη της κακοδιαχείρισης του πάλαι ποτέ κρατικού τραπεζικού ολιγοπωλίου, προσφέροντας ως αντίδοτο τον συρφετό των ιδιωτικών τραπεζών που σήμερα επιβιώνουν καταστρέφοντας τις ζωές των ανυποψίαστων δανειοληπτών που έχουν την ατυχία να πέσουν στο δίχτυ τους. Το ίδιο συμβαίνει με τους οικονομικούς μετανάστες, που συχνά λειτουργούν άθελά τους ως βαρίδι ενάντια στην αύξηση των μισθών των ανειδίκευτων εργατών, αλλά και με την λεγόμενη «παγκοσμιοποίηση», που στην ουσία δεν είναι τίποτε άλλο από την συστηματική προσπάθεια του διεθνούς κεφαλαίου να εξουδετερώσει τα θεσμοθετημένα εργατικά δικαιώματα που ισχύουν στα επιμέρους κράτη.

Η ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΩΝ ΨΗΦΟΦΟΡΩΝ

Η παγκοσμιοποίηση είναι σημαντική και για έναν άλλο λόγο, συγκεκριμένα διότι με το να καταλύει την ισχύ του κράτους δεν εξασθενεί απλά την σοσιαλδημοκρατική ιδεολογία (που είναι εκ των πραγμάτων κρατικιστική) αλλά ταυτόχρονα ενισχύει τον δεξιό φιλελευθερισμό, που τροφοδοτείται πολιτικά από την επικυριαρχία της άνομης ζούγκλας των ιδιωτικών συναλλαγών –δηλαδή της αποκαλούμενης «ελεύθερης αγοράς». Έτσι, παρατηρώντας την αδυναμία των σοσιαλδημοκρατικών παρατάξεων να αναχαιτίσουν την επέλαση του άκρατου καπιταλισμού, οι περισσότεροι Δυτικοί ψηφοφόροι προερχόμενοι από τα ασθενέστερα οικονομικοκοινωνικά στρώματα είτε ψηφίζουν τα μικρότερα κόμματα της αριστεράς είτε επιλέγουν να διαμαρτυρηθούν μέσω της ενσυνείδητης αποχής. Οι τάσεις αυτές έχουν επιβεβαιωθεί επανειλημμένα στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες τα τελευταία χρόνια, όπως επιβεβαιώθηκαν και στη χώρα μας στις εκλογές του περασμένου Σεπτέμβρη.

Οι σημαντικότεροι κερδισμένοι της τάσης φυγής των ψηφοφόρων από την παραδοσιακή σοσιαλδημοκρατία είναι συνήθως τα κόμματα της φιλελεύθερης δεξιάς. Τα τελευταία κερδίζουν τις περισσότερες εκλογικές αναμετρήσεις για έναν απλό, όσο και ορθό, λόγο: οι ψηφοφόροι, έχοντας καταλάβει πως τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα έχουν περιορίσει τον πολιτικό τους ρόλο σε αυτόν του άβουλου διαχειριστή της «ελεύθερης αγοράς», προτιμούν να παραδώσουν αυτόν τον ρόλο στα δεξιά κόμματα, τα οποία είναι πολιτικά εξειδικευμένα σε αυτήν ακριβώς την διαχείριση.

Η παραπάνω απλή λογική αποτελεί και το βασικό κορμό του προβλήματος που ονομάζεται «κρίση της σοσιαλδημοκρατίας». Υπάρχουν φυσικά και άλλες πτυχές, όπως η γενικότερη κρίση των πολιτικών θεσμών στις μεταβιομηχανικές χώρες, η παρακμή των παραδοσιακών μαζικών κομμάτων στην εποχή της ατομικότητας, η ύφεση των ρυθμών ανάπτυξης των οικονομιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το διευρυνόμενο οικονομικό χάσμα μεταξύ των κοινωνικών τάξεων, κ.α. Όμως η κεντρική, θεμελιώδης αιτία είναι αυτή που αναλύθηκε παραπάνω, δηλαδή η ανικανότητα των σοσιαλδημοκρατικών παρατάξεων να ενστερνιστούν αυτό που οι ψηφοφόροι έχουν αντιληφθεί εδώ και αρκετό καιρό: ότι το φιλόδοξο πείραμα του παντρέματος της δημοκρατίας του Περικλή, του Ζαν Ζακ Ρουσσώ, του Τζωρτζ Ουάσιγκτον, με τον ασύδοτο καπιταλισμό του Ρούπερτ Μέρντοκ, του Ρομάν Αμπράμοβιτς, και του Ντικ Τσένι, έχει αποτύχει παταγωδώς.

ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΗ

Εξυπακούεται πως η παρούσα κρίση στο ΠΑΣΟΚ, που κάθε άλλο παρά ξεπεράστηκε μετά το αποτέλεσμα της 11ης Νοεμβρίου, όχι μόνο θα παραταθεί, αλλά και θα κλιμακωθεί όσο το ίδιο το κόμμα αρνείται να εξετάσει την πορεία που το μετέτρεψε από σοσιαλιστικό, σε σοσιαλδημοκρατικό, σε διαχειριστικό και από εκεί σε απλά αντιπολιτευτικό. Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ θα πρέπει επίσης να εξετάσει γιατί όλα ανεξαιρέτως τα μαζικά κόμματα που επιμένουν στις θεμελιώδεις αρχές του δημοκρατικού σοσιαλισμού (στη Νότια Αφρική, στη Βενεζουέλα, στη Βολιβία, και αλλού) σήμερα απολαμβάνουν γιγαντιαίες εκλογικές πλειοψηφίες που τα βοηθούν να αντιστέκονται ακόμα και στις απροκάλυπτες πιέσεις της υπερδύναμης.

Δεν επιθυμώ, φυσικά, να υποστηρίξω πως η Ελλάδα θα πρέπει να αντιγράψει τη Βενεζουέλα. Κανένα ξενόφερτο μοντέλο δεν πρόκειται σώσει ούτε το ΠΑΣΟΚ, ούτε την Ελλάδα, από την διαφαινόμενη αυτοκαταστροφή. Θα πρέπει όμως να παραδειγματιστούμε. Οι αγράμματοι ιθαγενείς στις ζούγκλες της Βολιβίας, όπως και οι κάτοικοι των άθλιων παραγκουπόλεων στα περίχωρα του Καράκας έχουν ήδη ξεκινήσει να παραθέτουν τις δικές τους καινοτόμες λύσεις στα αδιέξοδα του παρόντος. Τι άραγε εμποδίζει εμάς, τους Έλληνες, τους ανθρώπους της χώρας που γέννησε τη δημοκρατία, απ’ το να διαγράψουμε κι εμείς τη δική μας, ξεχωριστή πορεία;

5 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Το θέμα που τίθεται εδώ προς προβληματισμό είναι διαχρονικό.
Από τη σοσιαλδημοκρατία και τον ευρωκομμουνισμό στον τρίτο δρόμο και τη σημερινή κρίση.
Όμως το συγκεκριμένο ζήτημα αυτή την περίοδο προφανώς καίει τους υποστηρικτές του, καθώς η Ευρώπη για πρώτη φορά παρουσιάζεται δύσπιστη απέναντι στις λύσεις με σοσιαλδημοκρατικό περιτύλιγμα.
Περιμένουμε να δούμε εάν το πρόβλημα είναι παροδικό και προσωρινό ή αν η κρίση έχει οδηγήσει τη σοσιαλδημοκρατία σε οριστικό τέλμα.
Πρόσφατα παραδείγματα η Γαλλία και η Ελλάδα όπου στις χώρες αυτές, πέρα από τα εθνικά χαρακτηριστικά, φάνηκε ότι η κρίση χτυπούσε στην ίδια την ιδεολογική δομή των δύο κομμάτων.
Στην Ιταλία το νέο αριστερό κόμμα του Βελτρόνι θυμίζει περισσότερο ως ένα πυροτέχνημα μέσα στη σοσιαλιστική νύχτα.
Μήπως μιλάμε για την εκδίκηση των ορθόδοξων κομμουνιστών που είχαν καταγγείλει τους άσωτους ιδεολογικούς τους συγγενείς για το στραβό δρόμο που έχουν πάρει.
Όπως και να έχει το πράγμα οι αιτίες είναι πολλές.
Σε κάθε χώρα διακρίνουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όμως υπάρχει μία κοινή συνισταμένη.
Υπάρχει πρόβλημα προσανατολισμού, ασάφειας πολιτικής κατεύθυνσης, διατύπωσης ιδεολογικού προσδιορισμού και αδυναμίας απάντησης στα προβλήματα που δημιουργεί η παγκοσμιοποίηση.
Σε ότι αφορά τα περί διατύπωσης ιδεολογίας σε κάποιο κόμμα είναι εμφανέστατη η προσπάθεια πολλών από όλους τους χώρους, να απαξιώσουν κάθε προσπάθεια ιδεολογικού επανακαθορισμού, με τη δικαιολογία ότι οι ιδεολογίες είναι απομεινάρια του περασμένου αιώνα και δεν έχουν καμία θέση στη σημερινή πραγματικότητα.
Δυστυχώς αυτές οι απόψεις έχουν διατυπωθεί και από πολλούς "σοσιαλιστές" και "σοσιαλδημοκράτες".
Είναι ένα θέμα πάντως για το οποίο θα περιμένω την δημοσίευση ολόκληρου του κειμένου για να πούμε και άλλα.

Ο Κομισάριος

Σήφης Φιτσανάκης είπε...

Φίλε Κομισάριε,

Νομίζω πως σε γενικές γραμμές το σχόλιό σου μεταφέρει συνοπτικά την κεντρική ιδέα του κειμένου μου. Είναι προφανές πως το ζήτημα της ιδεολογικής κατεύθυνσης της σοσιαλδημοκρατίας σε έχει απασχολήσει αρκετά και πως έχεις καταπιαστεί λεπτομερώς με την ιδιαίτερη προβληματική της ομώνυμης κρίσης. Είναι προφανές, και δεν απαιτεί ιδιαίτερη εμβάθυνση, πως η κρίση δεν αφορά τον σοσιαλισμό, αλλά όσους τον εγκατέλειψαν, στο ΠΑΣΟΚ και αλλού.

Το ζήτημα όμως παραμένει: γιατί τόση διστακτικότητα πάνω στο θέμα; Γιατί δεν ομολογούνται σταράτα ορισμένες αλήθειες, όχι μόνο από τους πολιτικούς φορείς, αλλά και από τα μέσα ενημέρωσης; Θυμάμαι έντονα στα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν, σταδιακά, οι πρώτοι ιδιωτικοί (αλλά αργότερα και οι κρατικοί) ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί ξεκίνησαν, σαν από συνεννόηση, να μεταδίδουν τη «δραστηριότητα στο χρηματιστήριο» στο τέλος κάθε ειδησεογραφικού δελτίου. Θυμάμαι είχα τότε υποψιαστεί. Γιατί, σκέφτηκα, θα πρέπει να μας αφορά η καθημερινή δραστηριότητα στο χρηματιστήριο; Η απάντηση, φυσικά, είναι απλή: η καθημερινή δραστηριότητα του χρηματιστηρίου είναι το τέλειο ενημερωτικό αντίδοτο ενάντια στην ενασχόληση με την πολιτική ιδεολογία. Και είναι οι ίδιοι φορείς που μας πλάσαραν τότε την «δραστηριότητα του χρηματιστηρίου» ως καθημερινή είδηση, που σήμερα μας παραμύθιαζαν περί «κρίσης της σοσιαλδημοκρατίας» –και όλα αυτά μέχρι να επανεκλεγεί ο Γιωργάκης. Κατόπιν η «κρίση», βλέπεις, ξεπεράστηκε! Από πανηγύρι σε πανηγύρι μας κουβαλάνε.... Σ' ευχαριστώ για το ενημερωμένο σου σχόλιο.

Ο Κομισάριος είπε...

Θα ετοιμάσωένα αναλυτικό σχόλιο επί του κεντρικού κειμένου, όμως θα ήθελα πριν να σχολιάσω το γεγονός της συνδιαχείρισης μίας κατάστασης.
Το βασικό χρονικό σημείο είναι η πτώση της ΕΣΣΔ. Τότε όλοι αναρωτιόμασταν σε τι κόσμο εισερχόμαστε.
Μερικά χρόνια μετά τα πράγματα ήρθαν με τον τρόπο που όλοι λίγο ή πολύ είχαμε φανταστεί.
Πλήρη κυριαρχία του πλούτου και της αγοράς.
Όπως διαπιστώνουμε μιλάμε μόνο με βάση τους οικονομικούς όρους.
Δεν έχουν καμία θέση στο γενικότερο διάλογο ζητήματα όπως πχ το κοινωνικό κράτος. Άραγε ποιος το θυμάτε αυτό?
Ήταν όμως στην ατζέντα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας τις προηγούμενες δεκαετίες.
Για να το προχωρήσω ήταν μία από τις κατακτήσεις που επέβαλε ο σοσιαλισμός.
Ποιος μιλάει για κοινωνικό κράτος σήμερα? Σαν ανέκδοτο ακούγεται.
Η Ε.Ε. στις πολιτικές της προκρίνει τις αποφάσεις της Λισσαβώνας που μιλάει για την ανταγωνιστικότητα.
Αυτή είναι η παγκοσμιοποίηση. Η παγκοσμιοποίηση της αγοράς και τίποτα άλλο.
Ας δούμε τι γίνεται στην κομμουνιστική Κίνα και τις "τριτοκοσμικές" Ινδίες.
Σήμερα μιλάμε για πρωτόγνωρη παραγωγή πλούτου που συγκεντρώνεται όμως σε μία οικονομική ολιγαρχία.
Μέσα σε αυτό το χαμό τα σοσιαλιστικά κόμματα δεν έχουν να πουν τίποτα απολύτως.
Γιατί τα στελέχη τους έχουν γευθεί την εξουσία και την έχουν κάνει αυτοσκοπό.
Γιατί προσπαθούν να μιλήσουν με τη γλώσσα των προηγούμενων δεκαετιών.
Γιατί ενώ είναι στο όνομα σοσιαλιστικά και σοσιαλδημοκρατικά έχουν αποδεχθεί τη σημερινή κατάσταση, δε διαθέτουν ριζοσπαστικές λύσεις και είναι συμβιβασμένα.
Ίσως ο λόγος που διαθέτουν δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το θηρίο που λέγεται οικονομική παγκοσμιοποίηση και για αυτό δε διαφέρουν σε καμία περίπτωση με τα δεξιά κόμματα.
Τα σοσιαλιστικά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα όπως και τα δεξιά είναι κουρασμένοι συνδιαχειριστές μίας de facto κατάστασης.

Ανώνυμος είπε...

Ένα από τα ζητήματα που υπογραμμίζονται στην π΄ροβληματική σχετικά με τη σοσιαλδημοκρατία είναι ο διαβόητος Μεσαίος Χώρος. Στην Ελλάδα τόσο το ΠΑΣΟΚ όσο και η δεξιά αναζήτησαν προσβάσεις και επικεντρώθηκαν τελικά στην άλωσή του.
Το θέμα του Μεσαίου Χώρου προκάλεσε εσωτερικές αναταράξεις στη δεξιά όταν ανακοινώθηκε από τον πρόεδρό της ότι η ΝΔ εκφράζει ουσιαστικά αυτό το κομμάτι του ελληνικού λαού.
Στο ΠΑΣΟΚ προβληματίζονται ακόμα εάν θα πρέπει να είναι ο πολιτικός φορέας που θα εκπροσωπήσει το Μεσαίο Χώρο.
Δε θα μπω στην αναζήτηση της ταυτότητας του Μεασαίου Χώρου καθώς χωρά μεγάλη συζήτηση αφού δεν υπάρχουν και συγκεκριμένα όρια που να τον προσδιορίζουν ακριβώς.
Το βέβαιο πάντως είναι ότι τα δύο μεγάλα ελληνικά κόμματα προσεγγίσουν αυτή την κοινωνική περιοχή με όρους και σκοπούς καθαρά επικοινωνιακούς.
Κυρίως γίνεται προκειμένου να ενισχύσουν μία μετριοπαθή εικόνα προσεγγίζοντας το πολυπληθέστερο δημιουργικό τμήμα της κοινωνίας.
Όμως στο ΠΑΣΟΚ το πρόβλημα είναι ότι η αναζήτηση αυτή έχει δημιουργήσει ιδεολογικές αναζητήσεις και βγάζει προς τα έξω αυτό το κενό.
Η προσέγγιση του Μεσαίου Χώρου δίνει ένα περισσότερο κεντρώο προφίλ.
Όμως με την ήττα στις βουλευτικές εκλογές και την άνοδο των αριστερών κομμάτων μπήκε ο προβληματισμός εάν θα πρέπει να γίνει στροφή προς τα αριστερά.
Εδώ όμως το ΠΑΣΟΚ έχει μπερδευτεί και προφανώς ουδείς γνωρίζει τι εκφράζει.
Αν και φαίνεται τελικά ότι η ιδεολογική πυξίδα στρέφεται κατά εκεί δηλαδή στο Μεσαίο Χώρο.
Όλα αυτά όμως είναι εντελώς πλασματικά διότι στην πραγματικότητα εξυπηρετεί τις ισχυρότερες δυνάμεις της κοινωνίας.
Αυτό άλλωστε έδειξε η περίοδος Σημίτη και οι αναφορές περί κοινωνικού κράτους είναι για να γεμίζουν τα προγράμματα του κόμματος και να ξεγελάνε τους ρομαντικούς.
Εξάλλου τα κόμματα εξουσίας έχει αποδειχτεί ότι είναι άβουλοι διαχειριστές μίας διαμορφωμένης κατάστασης.
Ανάλογη σύγχυση βλέπουμε να περνάει και το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Γαλλίας.
Είναι όμως άραγε καθοριστικός παράγοντας η ιδεολογική ταυτότητα ενός κόμματος στη σημερινή εποχή;
Για ένα δεξιό κόμμα το οποίο κοιτά τον πλούτο προφανώς όχι.
Η φύση όμως των σοσιαλιστικών κομμάτων είναι τέτοια που το επιβάλλει.
Το ζήτημα επίσης είναι ότι μπορούν να επηρεάσουν την κοινωνία να στραφεί προς μία αριστερή κατεύθυνση;
Αυτό είναι ίσως και το ζητούμενο.

Ο Κομισάριος

Σήφης Φιτσανάκης είπε...

Δε θα διαφωνήσω με τις σκέψεις που εκφράζεις. Θα σταθώ όμως σε δύο σημεία που αναφέρεις. Πρώτον, ότι συζητάμε με μόνο με βάση οικονομικούς όρους. Συμφωνώ και επαυξάνω. Η πολιτική ταυτότητα οποιουδήποτε κόμματος είναι ουσιαστικά επίπλαστη εάν δε στηρίζεται σε οικονομικές βάσεις. Με άλλα λόγια, η αναζήτηση διαφοροποίησης μεταξύ δεξιάς και αριστεράς χάνει τη σημασία της όταν επικαλείται εικονικές πολιτικές προσεγγίσεις τύπου lifestyle, δίχως οικονομική εμβάθυνση. Εκεί βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος του προβλήματος της κρίσης της σοσιαλδημοκρατίας. Για να το πω πιο λιανά, ο εκλογικός ανταγωνισμός μεταξύ δεξιάς και «σοσιαλδημοκρατίας» χάνει το νόημά του όταν δεξιά και αριστερά πλασάρουν την ίδια οικονομική πολιτική με διαφορετικό ιδεολογικό περιτύλιγμα.

Το δεύτερο σημείο στο οποίο θα ήθελα να σταθώ αφορά την επισήμανσή σου πως «το ΠΑΣΟΚ έχει μπερδευτεί και προφανώς ουδείς γνωρίζει τι εκφράζει». Θα μου επιτρέψεις να ανατρέψω τη βάση του επιχειρήματος: το ερώτημα δεν είναι εάν το ΠΑΣΟΚ έχει μπερδευτεί ιδεολογικά (κάτι που κανείς δεν αμφισβητεί), αλλά γιατί! Η απάντηση είναι φυσικά πολύπλοκη, όμως απαραίτητα περιλαμβάνει την πολιτική κακοδιαχείριση του κόμματος. Τι εννοώ με τον όρο «πολιτική κακοδιαχείριση»; Ένα κόμμα η πολιτική βούληση του οποίου εξαντλείται απλά στην επιζήτηση της εκλογής ή της επανεκλογής, δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να αποφύγει το ιδεολογικό μπέρδεμα. Όταν δηλαδή η πολιτική του πορεία προσανατολίζεται κυρίως με βάση την ανάκτηση της εξουσίας, η ιδεολογική του ταυτότητα απαραίτητα υπονομεύεται. Θα μου πεις, «καλά, και η Νέα Δημοκρατία την εξουσία δεν επιζητάει;». Φυσικά, όμως με διαφορετική δυναμική, διότι η πολιτική της ταυτότητα ευνοείται από τα σημεία των καιρών. Συνεπώς είναι ευκολότερο για ένα δεξιό κόμμα εξουσίας να την διεκδικήσει στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, με την οποία συμφωνεί ιδεολογικά. Είναι δυσκολότερο (έως αδύνατο) για ένα κεντροαριστερό κόμμα να διεκδικήσει την εξουσία κολυμπώντας ουσιαστικά ενάντια στο ρεύμα της παγκοσμιοποίησης. Από τη μία πλευρά, η επιλογή του ΠΑΣΟΚ να συμβιβαστεί πολιτικά του επιτρέπει να εναρμονιστεί με το ρεύμα της παγκοσμιοποίησης. Από την άλλη πλευρά, η εναρμόνισή του αυτή δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια πολιτική συγχώνευση με τη δεξιά, η οποία αναγκαστικά ευνοεί την τελευταία. Διότι, όπως αναφέρω και στο κυρίως κείμενο, «οι ψηφοφόροι, έχοντας καταλάβει πως τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα έχουν περιορίσει τον πολιτικό τους ρόλο σε αυτόν του άβουλου διαχειριστή της ‘ελεύθερης αγοράς’, προτιμούν να παραδώσουν αυτόν τον ρόλο στα δεξιά κόμματα, τα οποία είναι πολιτικά εξειδικευμένα σε αυτήν ακριβώς την διαχείριση».