μονόγραμμα

Συνέντευξή μου στην Εθνική Ραδιοφωνία της Αυστραλίας

2012-01-13T22:24:00.003-05:00

ΤΗΝ ΠΕΜΠΤΗ ΠΟΥ ΜΑΣ ΠΕΡΑΣΕ έδωσα μια συνέντευξη στο κεντρικό απογευματινό δελτίο ειδήσεων του ABC Radio National, δηλαδή του ειδησεογραφικού καναλιού της κρατικής ραδιοφωνίας της Αυστραλίας. Η συνέντευξη αφορούσε την πρόσφατη δολοφονία στην Τεχεράνη του Ιρανού πυρηνικού επιστήμονα Μουσταφά Αχμαντί-Ροσάν, που διηύθυνε ένα τμήμα του συστήματος εμπλουτισμού ουρανίου στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Νατάνζ. Στη συνέντευξη, που μεταδόθηκε μαγνητοσκοπημένη, εξήγησα ότι ο επιμελής σχεδιασμός και οι λεπτομέρειες της του Αχμαντί-Ροσάν ταιριάζουν με τον επιχειρησιακό χαρακτήρα των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών, συγκεκριμένα της Μοσάντ, που αποτελεί την αιχμή του δόρατος της ισραηλινής κατασκοπείας στο εξωτερικό. Εξήγησα επίσης ότι η επιτέλεση μιας αποστολής με τόσο υψηλό δείκτη επικινδυνότητας, όπως η δολοφονία του Αχμαντί-Ροσάν, αντανακλά τα ευρύτερα γεωπολιτικά κίνητρα του Ισραήλ. Το τελευταίο αποτελεί τη μοναδική χώρα που θεωρεί τη ματαίωση των πυρηνικών επιδιώξεων του Ιράν ως ζήτημα ζωής και θανάτου, σε βαθμό που δε θα δίσταζε να ρισκάρει ακόμα και την πιθανότητα πολεμικής σύρραξης στο πλαίσιο της επίτευξης των στόχων της. Σημείωσα επίσης ότι, κατά την άποψή μου, η πιθανότητα ανάμειξης των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών στη δολοφονία του Αχμαντί-Ροσάν είναι σχετικά μικρή. Η άποψή μου βασίζεται κυρίως στη σύλληψη του Αμίρ Χεκματί, ενός αμερικανού ιρανικής καταγωγής, που πιάστηκε τον Αύγουστο από τις ιρανικές αρχές, κατηγορούμενος για κατασκοπεία υπέρ της ΣΙΑ. Ο Χεκματί καταδικάστηκε σε θάνατο στις αρχές του 2012. Η δολοφονία του Αχμαντί-Ροσάν, στο συγκεκριμένο χρονικό σημείο, ουσιαστικά υπογράφει τη θανατική καταδίκη του Χεκματί, καθώς οι πιθανότητα να απελευθερωθεί ο Αμερικανός έχει πλέον σχεδόν εκμηδενιστεί. Εάν υποτεθεί ότι ο Χεκματί είναι πράγματι πράκτορας της ΣΙΑ, τότε, δολοφονώντας τον Ιρανό επιστήμονα, η ΣΙΑ εγκαταλείπει δημοσίως τον πράκτορά της στα χέρια της Τεχεράνης. Αυτό θα ήταν καταστροφικό για τη ΣΙΑ, διότι, όπως συμβαίνει με όλες τις κατασκοπευτικές οργανώσεις, το έργο της ΣΙΑ εξαρτάται από την ικανότητά της να προσελκύει πράκτορες ικανούς και πρόθυμους να διεκπεραιώσουν ριψοκίνδυνες αποστολές. Το χειρότερο πράγμα για τη ΣΙΑ θα ήταν να στείλει δημόσια το μήνυμα ότι, εάν ένας πράκτοράς της συλληφθεί από ξένες μυστικές υπηρεσίες, θα αφεθεί στο έλεός τους. Από την άλλη, εάν υποτεθεί ότι ο Χεκματί δεν είναι πράκτορας της ΣΙΑ, όπως ο ίδιος διατείνεται, τότε, δολοφονώντας τον Ιρανό επιστήμονα στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, οι ΗΠΑ συντελούν στη δολοφονία του στα χέρια της ιρανικής κυβέρνησης. Αυτό θα ήταν οπωσδήποτε ταπεινωτικό για τους Αμερικανούς, που συντηρούν ακόμα μνήμες από τη λεγόμενη «κρίση των ομήρων» στην αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη, το 1979-80. Περισσότερα στη συνέντευξη, που μπορείτε να ακούσετε εδώ, ή να διαβάσετε εδώ.

Συνέντευξή μου στο Περιφερειακό Αμερικανικό Ραδιόφωνο

2012-01-01T16:12:00.004-05:00

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΜΕΡΙΚΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΕΔΩΣΑ μια συνέντευξη στο ραδιοφωνικό σταθμό WEHC 90.7 FM. Ο σταθμός, που εκπέμπει από το πανεπιστήμιο Emory & Henry, είναι μέρος του περιφερειακού ραδιοφωνικού δικτύου του National Public Radio (NPR), δηλαδή της δημόσιας αμερικανικής ραδιοφωνίας. Η ημίωρη συνέντευξη μεταδόθηκε στα πλαίσια της εκπομπής Building Power, που επιμελείται και παρουσιάζει ο Brian Johns, τοπικός αντιπρόσωπος της οργάνωσης Virginia Organizing. Στην εκπομπή, που μεταδόθηκε την Κυριακή 18 Δεκεμβρίου του 2011, μίλησα για την επιστημονική μου έρευνα στον τομέα της κατασκοπίας, αντικατασκοπίας, τρομοκρατίας, και κυβερνοπολέμου, και ανέλυσα το πώς αυτά τα κάπως «εξεζητημένα» ζητήματα σχετίζονται με θέματα που αφορούν την τοπική κοινωνία. Συγκεκριμένα μίλησα για την ελλιπή ή και μηδαμινή πρόσβαση των αμερικανών πολιτών σε υγειονομικά κέντρα, κάτι που έχει άμεση σχέση με τον ορατό κίνδυνο βιολογικής τρομοκρατίας. Εξήγησα επίσης ότι η κατάρρευση της παροχής κρατικών υπηρεσιών σε ομοσπονδιακό επίπεδο, η οποία απορρέει από την πρωτοφανή μείωση της κρατικής φορολογίας στις ΗΠΑ, δημιουργεί κενά παιδείας, εκπαίδευσης και αστυνόμευσης. Μία από της απόρροιες του επικίνδυνου αυτού φαινομένου είναι η αύξηση της ναρκο-οικονομίας, δηλαδή η έξαρση της εμπορίας παράνομων ναρκωτικών ουσιών, που συνήθως συνδέεται έμμεσα ή άμεσα με την οικονομική ενίσχυση της τρομοκρατίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Ανέλυσα ακόμα τον τρόπο με τον οποίο η αποβιομηχάνιση των ΗΠΑ, και η οικονομική εξαθλίωση των εργατικών και μεσαίων στρωμάτων της «υπερδύναμης», αποσυνθέτει τον αμερικανικό κοινωνικό ιστό και οδηγεί σε κοινωνικές και πολιτικές εκρήξεις που υπονομεύουν την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Αναφέρθηκα ακόμα αναλυτικά στο Occupy Movement, το κίνημα καταλήψεων που ξεκίνησε από τον αραβικό κόσμο και έχει εξαπλωθεί στις ΗΠΑ και αλλού. Τη συνέντευξη μπορείτε να την ακούσετε σε .mp3 format εδώ, ή στο YouTube σε δύο μέρη, μέρος πρώτο και μέρος δεύτερο.

Συνέντευξή μου στη Ρωσική τηλεόραση

2011-12-16T19:26:00.004-05:00

ΤΗΝ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΠΟΥ ΜΑΣ ΠΕΡΑΣΕ έδωσα μια συνέντευξη στο RT Television, που είναι ένα από τα δημοφιλέστερα ειδησεογραφικά κανάλια στον κόσμο, δεύτερο μετά το BBC World. Τη συνέντευξη, που έδωσα στο βρετανό δημοσιογράφος του RT Bill Dod, είχε θέμα την πρόσφατη μετονομασία της ιδιωτικής εταιρίας ασφαλείας Xe Services σε Akademi. Γνωστή παλαιότερα ως Blackwater, η Academi αποτελεί τη μεγαλύτερη και ισχυρότερη ιδιωτική μισθοφορική εταιρία στον κόσμο. Ταυτόχρονα όμως είναι και η πιο αμφιλεγόμενη εταιρία παροχής ιδιωτικής ασφάλειας, καθώς έχει εμπλακεί σε αμέτρητα σκάνδαλα στο Ιράκ και αλλού. Λόγω της στενής της σχέσης με την κυβέρνηση του πρώην Προέδρου των ΗΠΑ George Bush, η εταιρία κατάφερε να αναλάβει αμέτρητες αναθέσεις έργων παροχής υπηρεσιών --συνήθως δίχως προκήρυξη διαγωνισμού-- στην ταλαιπωρημένη αραβική χώρα μετά την επέμβαση των ΗΠΑ το 2003. Ακριβώς επειδή είναι ιδιωτική, η Academi, που απασχολεί ως επί το πλείστον πρώην στελέχη ομάδων ασφαλείας ή κατασκοπευτικών υπηρεσιών, συχνά αρνείται επιδεικτικά να τηρήσει κανόνες νομιμότητας. Αποτέλεσμα ήταν, η Ιρακινή κυβέρνηση την διώξει από τη χώρα το 2007, όταν μισθοφόροι της Blackwater/Academi δολοφόνησαν 17 αθώους αμάχους σε μακελειό στην πλατεία Νουρ της Βαγδάτης. Ο δημοσιογράφος του RT με ρώτησε μεταξύ άλλων αν η αλλαγή ονόματος της εταιρίας σε Academi έχει ως απώτερο στόχο τη σταδιακή επανένταξη "στα κρυφά" της εταιρίας στις δυνάμεις ασφαλείας του μεταπολεμικού ιρακινού κράτους. Με ρώτησε επίσης η μετονομασία σχετίζεται με την κήρυξη του «τέλους του πολέμου» του Ιράκ από τον αμερικανό Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα. Τη συνέντευξη, που μεταδόθηκε ζωντανά, μπορείτε να τη δείτε στο YouTube εδώ, ή στην ιστοσελίδα του RT εδώ (στο βίντεο που βρίσκεται προς το τέλος της σελίδας). Μερικά από τα σχόλιά μου αναμεταδόθηκαν αργότερα, μονταρισμένα, στο τέλος μιας άλλης ανταπόκρισης πάνω στο ίδιο θέμα, που μπορείτε να τη δείτε εδώ.

Δημοσίευση σχολίου μου στο περιοδικό The Diplomat

2011-09-19T17:49:00.000-04:00

ΣΧΟΛΙΟ ΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΕΖΙΚΗ κατασκοπεία φιλοξενείται στο πλαίσιο μιας εκτεταμένης έρευνας πάνω στο θέμα, που δημοσιεύεται στο πρόσφατο τεύχος του αγγλόφωνου περιοδικού The Diplomat (Ο Διπλωμάτης) —της κορυφαίας έκδοσης της παγκόσμιας διπλωματικής κοινότητας. Προσωπικά βρίσκω το κείμενο, που υπογράφει ο δημοσιογράφος του New American, Alex Newman, κάπως απλοϊκό. Συγκεκριμένα παρουσιάζει την κινεζική κατασκοπεία ως την κύρια απειλή για τις οικονομίες της Δύσης, δίχως όμως να περιγράφει το γενικότερο πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας. Ως αποτέλεσμα, η Κίνα φέρεται ως η πλέον επιτιθέμενη δύναμη, με τις χώρες της Δύσης να αμύνονται κατά κανόνα, για να προστατεύσουν τα κρατικά και οικονομικά τους απόρρητα. Η πραγματικότητα είναι κάπως διαφορετική, με τις κατασκοπευτικές υπηρεσίες και των δυο πλευρών να δρουν πότε επιθετικά και πότε αμυντικά με στόχο την υπονόμευση του αντιπάλου. Εν πάση περιπτώσει, στο κείμενο αναφέρω ότι η Κίνα είναι η σύγχρονη έκφραση ενός πανάρχαιου πολιτισμού, ο οποίος παρουσιάζει καταγεγραμμένη ιστορία οργανωμένης κατασκοπείας και αντικατασκοπείας που χρονολογείται στα μέσα του 15ου αιώνα. Αναφέρω επίσης ότι, έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980, οι κατασκοπευτικές ικανότητες του κινεζικού κράτους εξαντλούνταν ως επί το πλείστον στο εσωτερικό της χώρας, και είχαν στόχο την πάταξη πολιτικών διεκδικήσεων από πολιτικούς διαφωνούντες, ή την υπονόμευση μειονοτικών ή θρησκευτικών θυλάκων αντίστασης στη δύναμη του Πεκίνου. Έκτοτε, οι κατασκοπευτική δράση της Κίνας επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στο εξωτερικό, και —αν και παραμένει τεχνολογικά υποδεέστερη σε σχέση με εκείνες της Δύσης, υπερτερεί αριθμητικά. Με άλλα λόγια, η πληθυσμιακή δύναμη της Κίνας, από την οποία στελεχώνονται οι κατασκοπευτικές της υπηρεσίες, αποτελεί το αντίδοτο της χώρας στην τεχνολογικά αναπτυγμένη αυτοματοποίηση των αντίστοιχων Δυτικών υπηρεσιών, όπως για παράδειγμα της National Security Agency (ΗΠΑ) ή της General Communications Headquarters (Βρετανία). Το άρθρο του Newman βρίσκεται εδώ. Διαβάστε επίσης και το πρόσφατο σχετικό κείμενό μου με τίτλο "Is China the Undisputed New Spy Superpower?".

Ελληνική Μετάφραση μιας Παλαιότερης Συνέντευξής μου στη Le Monde Diplomatique

2011-06-22T11:36:00.008-04:00

ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 2007, ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΑ συνέντευξη στη δημοσιογράφο Danielle Follet, της μηνιαίας γαλλικής πολιτικής επιθεώρησης Le Monde Diplomatique, που αφορούσε την οργανωτική μου δουλειά για λογαριασμό της ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής Democracy Now!. Η συνέντευξη διεξήχθη στα πλαίσια ενός εκτεταμένου αφιερώματος της επιθεώρησης σχετικά με τον πολιτικό ακτιβισμό στον αμερικανικό νότο. Το σχετικό άρθρο κυκλοφόρησε στο τεύχος του Ιανουαρίου του 2008 της Le Monde Diplomatique. Κυκλοφόρησε επίσης και στις διεθνείς εκδόσεις του περιοδικού, συμπεριλαμβανομένης και της αγγλικής (όχι όμως της ελληνικής, διότι η εφημερίδα Ελευθεροτυπία, που συνηθίζει να μεταφράζει άρθρα της Le Monde Diplomatique στα ελληνικά, δεν συμπεριέλαβε το άρθρο στην τακτική της έκδοση). Όσοι διαβάζετε γαλλικά και είστε συνδρομητές του εντύπου μπορείτε να διαβάσετε τη συνέντευξη εδώ. Όσοι διαβάζετε αγγλικά και είστε συνδρομητές μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ. Αν και έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε, έχω πλέον στα χέρια μου την ελληνική μετάφραση του άρθρου της Le Monde Diplomatique, χάρη στην επίπονη δουλειά του T.X., τον οποίο ευχαριστώ ιδιαίτερα. Η μετάφραση που ακολουθεί έγινε απ' ευθείας από το γαλλικό κείμενο.

Τίτλος: Ένα Ανεξάρτητο Ραδιόφωνο, Χιλιάδες Εθελοντών: Η Εκπομπή Democracy Now! Δίνει τη Φωνή της στην Αμερικανική Αριστερά

από την Danielle Follet και τον Thomas Boothe

Στις 3 Ιανουαρίου στην Αϊόβα, και πέντε μέρες αργότερα στο Νέο Χάμπσαϊρ, μερικές εκατοντάδες χιλιάδες αμερικανών εκλογέων έδωσαν το εναρκτήριο σάλπισμα στην κούρσα προς τον Λευκό Οίκο. Αυτά τα δυο ομόσπονδα κράτη, παρά το γεγονός ότι είναι ελάχιστα αντιπροσωπευτικά του αμερικανικού πληθυσμού, με την επιλογή που κάνουν δημιουργούν ένα φαινόμενο χιονόμπαλας που διογκώνεται αμέσως από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Μια ραδιοφωνική εκπομπή εννοεί να αντισταθεί σ’ αυτό τον ανεξέλεγκτο βομβαρδισμό και σε μερικούς άλλους. Στο θέμα του πολέμου στο Ιράκ, παραδείγματος χάριν.

Πριν από δυο χρόνια, σε μια μικρή αγροτική κοινότητα του βορειοανατολικού Τεννεσί, μια ομάδα δραστηριοποιημένων πολιτών, οπλισμένη με ένα απλό αίτημα, υπογεγραμμένο από εβδομήντα πρόσωπα, κατόρθωσε να πείσει το τοπικό δημόσιο ραδιόφωνο να μεταδώσει την Democracy Now!, μια προοδευτική εκπομπή πληροφόρησης που ήταν σε ρήξη με τα προγράμματα των ιδιωτικών ραδιοφωνικών σταθμών. Εν τούτοις, αυτή η απομακρυσμένη ζώνη των Αππαλαχίων Ορέων δε φαινόταν καθόλου ως ο ιδανικός τόπος για μια πρωτοβουλία αυτού του είδους. Περιοχή με γεωργικές και εξορυκτικές δραστηριότητες, η επαρχία αυτή ψηφίζει μαζικά ρεπουμπλικάνους (σε ποσοστό 75% στις τελευταίες προεδρικές εκλογές). Ο Σήφης Φιτσανάκης υπενθυμίζει άλλωστε ότι «έως και πριν από τριάντα χρόνια, οι μόνες πολιτικές δραστηριότητες που ήταν ανεκτές εδώ ήταν εκείνες της Κου Κλουξ Κλαν».

Ο ίδιος και άλλοι ενεργοί πολίτες ίδρυσαν πρόσφατα την Democracy Now! Tri-Cities (DNTC), μια οργάνωση που έχει ως σκοπό να υπερασπιστεί την εκπομπή, που μεταδίδεται πλέον κανονικά από το 2005 και μετά. Αυτό το πρόγραμμα απειλείται από τότε που το τοπικό δημόσιο ραδιόφωνο, WETS FM, που επιβιώνει κυρίως από οικονομικές συνεισφορές των ακροατών, δέχθηκε εκκλήσεις που απαιτούν τον εξοστρακισμό της εκπομπής από τα ραδιοκύματα. Η ζώνη μετάδοσης του WETS είναι πράγματι πολύ συντηρητική. Το να δραστηριοποιείται κανείς πολιτικά ή συνδικαλιστικά σ’ αυτή την περιοχή σημαίνει ότι μερικές φορές ρισκάρει να δεχτεί επιθέσεις κατά του προσώπου του (πυροβολισμούς στα παράθυρα, δηλητηριασμένα κατοικίδια ζώα, κλπ). «Οι συνδικαλιστές της περιοχής που ανέπτυξαν εργατικούς αγώνες στον χώρο της εξορυκτικής βιομηχανίας έχουν πολλές παρόμοιες ιστορίες να αφηγηθούν», επισημαίνει ο κ. Σήφης Φιτσανάκης. Όχι μόνο στο Τεννεσί, αλλά και αλλού επίσης, η εκπομπή φαίνεται να ενοχλεί: στις 13 του τελευταίου Αυγούστου, μια σφαίρα διέσχισε το παράθυρο του ραδιοφωνικού σταθμού που μετέδιδε την εκπομπή Democracy Now! στο Χιούστον του Τέξας. Παραλίγο να βρει η σφαίρα τον παρουσιαστή.

ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΑΞΙΕΣ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ

Αλλά η επιτυχία της εκπομπής Democracy Now! αποτελεί την καλύτερη άμυνα της. Σύμφωνα με τον κ. Wayne Winkler, διευθυντή του τοπικού ραδιοφωνικού σταθμού WETS FM, οι αντιδράσεις των ακροατών είναι «πολύ πολύ ενθαρρυντικές». Τα θετικά σχόλια είναι πολύ περισσότερα από τις κριτικές. Δεν καταμετρούν πια τους ακροατές που στηρίζουν οικονομικά το ραδιόφωνο λόγω της εκπομπής. Στην πράξη, οι συνεισφορές και οι προτάσεις εθελοντικής εργασίας εκδηλώνονται σε μεγάλο αριθμό.

Η εκπομπή Democracy Now!, δημιουργημένη από την δημοσιογράφο Amy Goodman και από τον Pacifica Radio στα 1996, έγινε γρήγορα η ειδησεογραφική εκπομπή με τη μεγαλύτερη ακρόαση στον συγκεκριμένο ραδιοσταθμό. Στα 1999, εσωτερικές διαφωνίες και τριβές λίγο έλειψαν να θέσουν τέρμα στην ανάπτυξή του. Παρότι τα πράγματα διευθετήθηκαν, η Goodman και οι συνεργάτες της προτίμησαν να γίνουν ανεξάρτητοι, όπως και συνέβη το 2002, προκειμένου να εξασφαλίσουν την αυτονομία τους. Οι δυο οργανισμοί διατηρούν στενές σχέσεις, και ο σταθμός Pacifica Radio συνεχίζει να μεταδίδει την εκπομπή.

Κατά μέσο όρο δυο νέοι σταθμοί ραδιοφώνου ή τηλεόρασης προσθέτουν την εκπομπή Democracy Now! στο πρόγραμμά τους κάθε εβδομάδα. Το δίκτυο των σταθμών μετάδοσης περιλαμβάνει επί του παρόντος ραδιόφωνα πανεπιστημιακά, ραδιόφωνα που ανήκουν σε διάφορους σωματειακούς φορείς, την Εθνική Δημόσια Ραδιοφωνία (ΝPR), σε κανάλια τηλεόρασης καλωδιακά ή δορυφορικά, χωρίς να ξεχνάμε το Ιντερνέτ, όπου η εκπομπή μεταδίδεται σε μορφή ήχου και εικόνας, καθώς και σε γραπτό κείμενο. Όταν δημιουργήθηκε η εκπομπή Democracy Now!, δεν αναμεταδίδονταν παρά μόνον από 30 σταθμούς. Ο αριθμός αγγίζει τους 700 σήμερα. Μεταφραζόμενη στα ισπανικά, ένα μέρος της εκπομπής μεταδίδεται από πολλές δεκάδες ισπανόφωνων ραδιοφώνων στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Λατινική Αμερική.

Μια τέτοια επιτυχία προϋποθέτει ότι ένα υπολογίσιμο τμήμα του αμερικάνικου πληθυσμού επιθυμεί να ακούει μια προοδευτική άποψη πάνω στην επικαιρότητα, άποψη που να στηρίζεται στην κριτική δημοσιογραφία και σε συζητήσεις αντάξιες του όρου. Όπως ακριβώς κάνουν τα προγράμματα πληροφόρησης των μεγάλων μέσων ενημέρωσης, η εκπομπή ανακεφαλαιώνει τα κύρια γεγονότα της ημέρας. Αλλά αντί να λειτουργεί —όπως πολλές άλλες— ως φερέφωνο της κυβερνητικής επικοινωνίας, η συγκεκριμένη εκπομπή αναλύει σε βάθος —και με κριτικό τρόπο— τις δηλώσεις και τις αποφάσεις των αρχών, είτε αυτές έχουν επικεφαλής τους τους Δημοκρατικούς, είτε τους Ρεπουμπλικάνους. Παραγωγός και παρουσιάστρια-βεντέτα της εκπομπής Democracy Now!, η Goodman αρέσκεται να υπενθυμίζει, όταν απευθύνεται στο κοινό της, τα λόγια του μεγάλου μαχόμενου δημοσιογράφου I.F. Stone: «Εάν πρέπει να συγκρατήσετε τρεις λέξεις μόνο, να συγκρατήσετε αυτές: οι κυβερνήσεις ψεύδονται».

Μαζί και ταυτόχρονα με την οικονομική της αυτονομία, η ετερογένεια του δικτύου που διανέμει την εκπομπή, της εξασφαλίζει και την ανεξαρτησία της. Γιατί, όπως επισημαίνει ένας από τους λιγοστούς αριστερούς δημοσιογράφους που εργάζονται στην αμερικανική τηλεόραση, ο Bill Moyers, «η εκπομπή Democracy Now! απέφυγε με τον τρόπο αυτό να θεσμοθετηθεί». Και όμως, σ’ αυτό το ζήτημα, πολλά από τα ανεξάρτητα μέσα που εμφανίστηκαν τελευταία, διαφέρουν. Ο επικοινωνιολόγος Robert McChesney εκτιμά ότι «αυτό που διακρίνει την Democracy Now! είναι ακριβώς το εύρος της επιτυχίας της. Περιορισμένη —πριν από μια δεκαετία— σε μια χούφτα σταθμών, η εκπομπή αγγίζει σήμερα ένα ευρύ κοινό και διαθέτει ένα καλό τεχνικό σύστημα μετάδοσης.

Ωστόσο η εκπομπή παραμένει στο περιθώριο του αμερικανικού επικοινωνιακού συστήματος. Σ’ ένα δημοσιογραφικό περιβάλλον που καυχιέται —συχνά καταχρηστικά— για τον επαγγελματισμό και την πολιτική του ουδετερότητα, η Democracy Now! βάλλεται αδιάκοπα εξαιτίας της μη ουδετερότητας που της καταλογίζεται. Εν τούτοις, ποιος μπορεί να επικαλεστεί, όπως το επικαλείται η Democracy Now!, ότι ασχολείται με την επικαιρότητα χωρίς να έχει κερδοσκοπικές επιδιώξεις, ούτε δεσμούς με κάποιο πολιτικό κόμμα, και χωρίς πόρους προερχόμενους είτε από τη διαφήμιση, είτε από το πατρονάρισμα επιχειρήσεων, είτε τέλος από την πλευρά του δημοσίου; Τα έσοδα της εκπομπής προέρχονται αποκλειστικά από προσφορές ακροατών και συλλογικοτήτων, από δικαιώματα που τις καταβάλλονται από τους αναμεταδότες της, και από την οικονομική εκμετάλλευση DVD και άλλων συναφών προϊόντων (π.χ. μπλουζάκια).

Ο κ. Σήφης Φιτσανάκης, πριν εγκατασταθεί στο βορειοανατολικό άκρο του Τεννεσί, συνεργάσθηκε με ενεργούς πολίτες που δραστηριοποιούνταν για τη διάδοση του προγράμματος αυτού στο Νάσβιλ, πρωτεύουσα της ομόσπονδης πολιτείας του Τεννεσί. Θυμάται: «Παρουσιάσαμε και προωθήσαμε μια έκκληση-αίτημα που συγκέντρωσε ανάμεσα στις 3.000 με 4.000 υπογραφές. Ο σταθμός στον οποίο είχαμε απευθυνθεί μας απάντησε τότε ότι ο αριθμός των υπογραφών, αν και σημαντικός, δεν είχε καμία σημασία. Στα μάτια τους, η εκπομπή ήταν πολύ [ιδεολογικά] στρατευμένη για την περιοχή —τελεία και παύλα».

Για να εκτιμήσει κανείς τη γεύση αυτού του τύπου μομφής, πρέπει να έχει στο μυαλό του το φαινόμενο της συγκέντρωσης που σάρωσε και εξακολουθεί να σαρώνει τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης εδώ και είκοσι χρόνια τώρα. Πρέπει επίσης να αναλογιστεί τα γιγαντιαία ποσά που διάφορα συμφύρματα ιδιοκτητών του συνόλου σχεδόν του τομέα διαθέτουν για πολιτικές και νομοθετικές πιέσεις (lobbying) με στόχο τη συγκέντρωση σε λίγα χέρια των μέσων, με σκοπό την αύξηση της επιρροής των ιδιοκτητών τους και την παρασκηνιακή άσκηση πολιτικής πίεσης. Γιατί, η κυριαρχία τους δεν τους εμποδίζει να θέλουν πάντοτε περισσότερα και να επιδίδονται στην προσπάθεια να πείσουν τους κυβερνητικούς υπεύθυνους να τροποποιήσουν ακόμη περισσότερο τις ρυθμίσεις, τους κανονισμούς, προς όφελός τους. Όπως υπογραμμίζει ο Eric Klinenberg, καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, αυτό το φαινόμενο γνώρισε την κορύφωσή του στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, χάρη στους νόμους που ψηφίστηκαν κατά την προεδρία του Bill Cinton (1993-2001). Εκείνη την εποχή, «η κυβέρνηση δεν μεταρρύθμισε την αγορά, αλλά μάλλον την αναρρύθμισε, με σκοπό να επιτρέψει στις ιδιωτικές εταιρίες να αποκτήσουν όλο και περισσότερα τηλεοπτικά κανάλια, ραδιοφωνικούς σταθμούς και εφημερίδες. Ο νόμος του 1996, για παράδειγμα, είχε επιπτώσεις σοβαρές για τη ραδιοφωνική ποικιλότητα. Επιτρέπει σε μία εταιρία να κατέχει μέχρι και 8 σταθμούς σε ένα συγκεκριμένο τόπο.

Αν και είναι υπεύθυνα για την ομοιομορφία των συντακτικών γραμμών και της μείωσης του συντακτικού προσωπικού, τα ολιγοπώλια της πληροφόρησης έχουν συμφέρον να καλλιεργήσουν και να διαφυλάξουν μια αυταπάτη ουδετερότητας στα προγράμματά τους. Και όμως, το να κατηγορούν τα ανεξάρτητα μέσα ότι είναι «ιδεολογικά στρατευμένα» συνιστά μια πρακτική πρόσφορη για τη δημιουργία αυτής της ψευδαίσθησης. Ο McChesney εκτιμά ότι η κατηγορία αυτή αποτελεί περίπτωση καθαρής προπαγάνδας. Στην πραγματικότητα, η εκπομπή Democracy Now! φροντίζει να ενδιαφέρεται για τον σεβασμό στα γεγονότα, και μάλιστα περισσότερο από τα μέσα που ανήκουν σε ιδιωτικά συμφέροντα. Αλλά σ’ αυτή τη χώρα, η πολιτική δημοσιογραφία έχει χάσει κάθε αίσθηση κριτικής απέναντι στα κυρίαρχα συμφέροντα. Ωστόσο, η Democracy Now! κρίνει όλους όσους κατέχουν και ασκούν εξουσία με την ίδια δυσπιστία, είτε είναι ρεπουμπλικάνοι, είτε δημοκρατικοί.

ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΣΤΗΡΙΞΗ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ

Η επιτυχία της εκπομπής οφείλει πολλά στις αδυναμίες της πληροφόρησης. Σύμφωνα με την Goodman, τα μεγάλα μέσα «καλούν πάντοτε τους ίδιους, δήθεν ειδήμονες, που δε γνωρίζουν τίποτε πάνω σε οτιδήποτε». Εν τούτοις, ένας από τους βασικούς κανόνες της δημοσιογραφίας είναι η επίδειξη ενδιαφέροντος προς τους ανθρώπους που υφίστανται τις συνέπειες των πολιτικών επιλογών που επιβάλλονται στη χώρα. Η συστηματική παραβίαση αυτού του κανόνα δημιουργεί, κατά την άποψή της, «μια εντυπωσιακή δίψα για αλλαγή».

Διαθέτοντας μέσα κατά πολύ υποδεέστερα από εκείνα που διαθέτουν οι ανταγωνιστές της, η εκπομπή Democracy Now! δεν μπορεί ούτε να χρηματοδοτήσει μεγάλες έρευνες, ούτε να ελπίζει σε εκμυστηρεύσεις πηγών υψηλά ιστάμενων. Οι ενημερωτικοί παρουσιαστές του τύπου στο δημόσιο ραδιόφωνο πληρώνονται περίπου πέντε φορές περισσότερο απ’ ό,τι η Goodman, ενώ οι παρουσιαστές των εμπορικών τηλεοπτικών καναλιών κερδίζουν εκατό φορές τον μισθό της. Το 2005, η Goodman εισέπραττε 59.000 δολάρια το χρόνο, ο ομόλογός της στο ΝPR 300,000 δολάρια, και οι παρουσιαστές των μεγάλων ιδιωτικών μέσων (NBC, CNN, κλπ) από 3 έως 15 εκατομμύρια δολάρια. Ανάμεσα στους 25 μόνιμους της ομάδας πολλοί είναι έμπειροι δημοσιογράφοι. Αλλά η καθημερινή εργασία που τους επιβάλλει η προετοιμασία μιας ποιοτικής εφημερίδας τους εμποδίζει να διεξάγουν επιτόπιες έρευνες πεδίου.

Η δύναμη της εκπομπής εμποδίζεται λοιπόν βασικά στην επιλογή των προσώπων που προσκαλούνται, καθώς και στην ανάλυση της επικαιρότητας που αντανακλά μια ιεράρχηση των θεμάτων διαφορετική απ’ αυτήν των μεγάλων μέσων. Οι παραγωγοί της εκπομπής στηρίζονται σε πηγές προσβάσιμες σε όλους, ιδίως δε στο Ιντερνέτ. Η μάζα των διαθέσιμων πληροφοριών τους επιτρέπει να επιλέξουν θέματα και προσεγγίσεις που δε βρίσκει κανείς τόσο εύκολα στα μεγάλα ενημερωτικά μέσα, και καθιστά την εργασία τους ακόμη πιο κρίσιμη.

Τυγχάνουν μεγάλης εκτίμησης τα δέκα με δεκαπέντε λεπτά της ώρας που «ανοίγουν» το πρόγραμμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς επίσης και στη Λατινική Αμερική, που έχουν τη μορφή συνοπτικής παρουσίασης των νέων της ημέρας. Αυτό το τελευταίο είναι έργο ενός μόνο προσώπου που διαθέτει ένα φορητό υπολογιστή. Η Democracy Now! είναι συνδρομητής των πρακτορείων τύπου, αλλά αντλεί εξίσου το υλικό της από τη δεξαμενή δεκάδων σελίδων στο Ιντερνέτ για την επικαιρότητα, από πηγές μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) και μπλογκς, στην πλειονότητά τους αγγλόφωνες.

Στα 15 θέματα που προβάλλονται περιληπτικά στην αρχή της εκπομπής, σχεδόν τρία ή τέσσερα από αυτά δεν αναπτύσσονται από κανένα μεγάλο ενημερωτικό μέσο —δεν αποτελούν καν αντικείμενο του ενδιαφέροντός τους. Άλλωστε κι εκείνα τα θέματα που πραγματεύονται, τα προσεγγίζουν από μια οπτική γωνία ριζικά διαφορετική. Έτσι, την ημέρα του θανάτου του Gerald Ford (26 Δεκεμβρίου του 2006), ο αμερικανικός τύπος έπλεξε το εγκώμιό του, παρουσιάζοντας τον αμερικανό πρόεδρο (Αύγουστος 1974-Ιανουάριος 1977) ως ήρωα που, ύστερα από το σκάνδαλο του Watergate και την παραίτηση του Richard Nixon, είχε κατορθώσει να «συμφιλιώσει το έθνος με τον ίδιο τον εαυτό του». Η Democracy Now!, από την πλευρά της, δεν δίστασε να υπενθυμίσει το γεγονός ότι αυτός ο υποτιθέμενος ήρωας (καθώς και ο υπουργός των εξωτερικών Henry Kissinger) είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στις σφαγές στο Ανατολικό Τιμόρ: στα 1975, υπενθύμισε η εκπομπή, «ήταν ο Ford που επέτρεψε στον στρατηγό Σουχάρτο να εισβάλλει και να καταλάβει αυτό το ήμισυ του νησιού».

Κατά τις συζητήσεις στο στούντιο που ακολουθούν την αναγγελία των τίτλων και συμπληρώνουν την ώρα του προγράμματος, οι παρουσιαστές απαλλάσσουν τους ακροατές από τα αστεϊσμούς των οποίων η χρήση είναι κοινότοπη στα ιδιωτικά μέσα που προσπαθούν να επινοήσουν κάποιο καλαμπούρι για να δώσουν μια χαρούμενη νότα στα νέα. Οι παρουσιαστές του Democracy Now! αφήνουν τους προσκαλεσμένους τους να εκφραστούν χωρίς να τους διακόπτουν. Η εκπομπή δέχεται δημοσιογράφους που διεξάγουν έργο διερευνητικό, όπως και απλούς πολίτες, διανοούμενους, εκλεγμένους, ενεργούς πολίτες, στρατευμένους καλλιτέχνες, αντιπροσώπους ΜΚΟ. Ακόμη και όταν πρόκειται για γνωστές προσωπικότητες, η πλειονότητα αυτών που ακούμε στην Democracy Now! δεν προσκαλούνται συχνά από τα μεγάλα ενημερωτικά μέσα. Οι Noam Chomsky, Naomi Klein, Robert Fisk, Arundhati Roy, Eduard Said (που πέθανε το 2003), καθώς επίσης οι Ralph Nader, Evo Morales και Hugo Chavez, έχουν μ’ αυτό τον τρόπο συμμετάσχει στην εκπομπή.

Η ίδια η λίστα αυτών των ονομάτων το υπογραμμίζει: η εκπομπή επιδιώκει να προωθήσει την έκφραση μιας προοδευτικής ευαισθησίας που απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από τα ραδιοκύματα. Αλλά η Democracy Now! δεν εννοεί, ωστόσο, να γίνει ο χώρος αναπαραγωγής της ηχούς της αμερικανικής αριστεράς. Αν και οι εκπρόσωποι της εξουσίας ή των μεγάλων επιχειρήσεων αρνούνται συνήθως την πρόσκληση που τους απευθύνεται από την εκπομπή, ο πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Alan Greenspan, δέχτηκε να συζητήσει με την Naomi Klein, την συγγραφέα του έργου No Logo [Εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα, 2005], η οποία τάσσεται υπέρ μιας εναλλακτικής παγκοσμιοποίησης.

Τον Νοέμβριο του 2000, την ημέρα των προεδρικών εκλογών, ο Πρόεδρος Clinton προσκλήθηκε στην εκπομπή, τηλεφωνικώς, με την ελπίδα να πείσει τους ακροατές να ψηφίσουν υπέρ του Al Gore, τον τότε αντιπρόεδρό του. Η Goodman δεν τον άφησε να μονοπωλήσει την εκπομπή: «Απευθύνεστε, μέσω των ραδιοφωνικών σταθμών που μεταδίδουν την εκπομπή, στους ακροατές μας για να πείσετε τ ον κόσμο να πάει να ψηφίσει. Αλλά τι έχετε να πείτε σ’ αυτούς που εκτιμούν ότι τα δυο κόμματα έχουν ξεπουληθεί στα ιδιωτικά συμφέροντα και κατά συνέπεια είναι ανώφελο να μετακινηθούν για να πάνε να ψηφίσουν;». Ακολούθησε μια συζήτηση που περιστράφηκε γύρω από διάφορα θέματα, μεταξύ των οποίων το θέμα των κυρώσεων εναντίον του Ιράκ και εκείνο της παρεχόμενης υποστήριξης από ορισμένους Δημοκρατικούς (μεταξύ των οποίων και οι κ.κ. Clinton και Gore) στη θανατική ποινή. Εξοργισμένος ο πρόεδρος των ΗΠΑ κατηγόρησε την Goodman ότι θέτει ερωτήσεις «εχθρικές και επιθετικές». «Όχι, απλά υποδηλώνουν μια αίσθηση κριτικού πνεύματος», αντέτεινε εκείνη.

Την επομένη, ο εκπρόσωπος τύπου του Λευκού Οίκου εξέφρασε το παράπονο ότι η Goodman δεν είχε σεβαστεί τους «κανόνες» της συζήτησης. «Ποιους κανόνες;», ρώτησε εκείνη. Η εμφάνιση-έκκληση προς τους πολίτες από την εκπομπή ήταν απρόβλεπτη, οπότε κανένας κανόνας δεν είχε τεθεί εκ των προτέρων. Εν πάση περιπτώσει, απηύθυναν στην Goodman την μομφή ότι ξεστράτισε τη συζήτηση, την έβγαλε έξω από το αρχικό θέμα με στόχο να πείσει το κοινό, το εκλογικό σώμα, να μην πάει να ψηφίσει, και απασχόλησε τον συνομιλητή της για πολύ χρόνο με άλλα θέματα. «Ο πρόεδρος Clinton είναι ο πιο ισχυρός άνθρωπος του πλανήτη, μπορεί να κατεβάσει το τηλέφωνο οπόταν του καπνίσει», απάντησε εκείνη, και πήρε το δικό της μάθημα απ’ αυτό το συμβάν: «δεν επιφυλάσσω καμία προνομιακή μεταχείριση στους ισχυρούς. Είναι οι υπηρέτες του λαού».

Η εκπομπή Democracy Now! απαρνείται τη συνηθισμένη, για τα αμερικανικά μέσα, προεκλογική συμπεριφορά. Τα [πολιτικά] επιτελεία που διαχειρίζονται την προεκλογική καμπάνια γνωρίζουν ότι μπορούν να υπολογίζουν σ’ αυτά για να προσδώσουν μια άμετρη ηχώ στις αποφάσεις τους, που συνδέονται με τις προεκλογικές τακτικές. Έτσι, κατά τη διάρκεια της παρούσας κούρσας για το χρίσμα του δημοκρατικού κόμματος, όταν η Hillary Clinton βρέθηκε σε δύσκολη θέση στις δημοσκοπήσεις, οι σύμβουλοί της αποφάσισαν να την κάνουν να υιοθετήσει μια θέση πιο επιθετική. Τα μέσα βρήκαν συμφέρουσα αυτή την αλλαγή στάσης και την εκμεταλλεύτηκαν, και η κυρία Clinton είδε να της προσφέρονται όλες οι ευκαιρίες για την ενσάρκωση της νέας της προσωπικότητας. Η Democracy Now! έκανε μια άλλη επιλογή: την επιλογή να μην καλύψει το «γεγονός».

Κατά τη διάρκεια της προεδρικής καμπάνιας του 2004, η Democracy Now! πληροφορούσε τους ακροατές της για τις δημοσκοπήσεις και την καθημερινή επικαιρότητα, αλλά επέμενε περισσότερο στα διακυβεύματα ουσίας. Και αντί να αφήσει τα δυο «φαβορί» να μονοπωλήσουν την επικαιρότητα, η εκπομπή υπογράμμισε την περιθωριοποίηση των μικρών υποψηφίων, καθώς επίσης τον ορατό κίνδυνο για εκατομμύρια πολίτες να στερηθούν τα δημοκρατικά τους δικαιώματα (απομεμακρυσμένα εκλογικά τμήματα, σχολαστικές νομικές λεπτολογίες, απώλεια ή στέρηση των πολιτικών τους δικαιωμάτων).

Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, η πλειοψηφία των μέσων ενημέρωσης υποβοήθησαν την πορεία προς τον πόλεμο εναντίον του Ιράκ. Όταν στην Washington Post της 21ης Οκτωβρίου του 2001, ο δημοσιογράφος Jeff Stein, ανάμεσα σε άλλους, υπέδειξε ότι ο «Σαντάμ, ο μικρός σύντροφος του Μπιν Λάντεν», ήταν ο υπαίτιος των επιθέσεων με άνθρακα που διαπράχθηκαν εναντίον δημοσιογράφων και πολιτικών, σε μια στιγμή κατά την οποία η αστυνομική έρευνα έπαιρνε μια άλλη, εντελώς διαφορετική, κατεύθυνση, η Democracy Now! προειδοποίησε: «η διοίκηση του Bush και τα μέσα προσπαθούν συστηματικά να καταλογίσουν στο Ιράκ τις τρομοκρατικές ενέργειες της 11ης Σεπτεμβρίου ή τις επιθέσεις με άνθρακα».

Η εκπομπή ήταν ομοίως μια από τις λίγες που αναμετέδωσαν στους ακροατές τους μια πληροφορία του βρετανικού τύπου, σύμφωνα με την οποία η αμερικανική κυβέρνηση κρυφάκουγε τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις πολλών μελλών του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Υπήρξε ακόμη η μόνη εκπομπή που έδινε αδιαλείπτως πληροφορίες για τις διάφορες μορφές αμφισβήτησης της αμερικανικής στρατιωτικής εμπλοκής, όπως π.χ. για το γεγονός ότι τα γραφεία της κυρίας Clinton υπήρξαν αντικείμενο κατάληψης, μετά την παροχή εκ μέρους της ευνοϊκής ψήφου για τον πόλεμο. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα εθνικιστικού παροξυσμού, ποιο άλλο μέσο θα ήταν ικανό να μεταδώσει ένα νέο όπως αυτό εδώ: «ένας άνδρας συνελήφθη μέσα σ’ ένα εμπορικό κέντρο γιατί φορούσε ένα μπλουζάκι με την επιγραφή: “δώστε μια ευκαιρία στην ειρήνη”»; Περισσότερα από εκατόν πενήντα πρόσωπα διαμαρτυρήθηκαν πραγματοποιώντας πορεία προς τον επίμαχο χώρο φορώντας το ίδιο μπλουζάκι.

Η άρνησή της να τοποθετηθεί πίσω από την επίσημη γραμμή και η χρησιμοποίηση διαφοροποιημένων πηγών πληροφόρησης, επέτρεψαν στην εκπομπή Democracy Now! να προσφέρει στους ακροατές της μια εικόνα πιο πιστή γι’ αυτό που ετοιμαζόταν στο Ιράκ και στη χώρα τους. Και για να κρίνουμε καλύτερα: σύμφωνα με την οργάνωση άσκησης κριτικής των μέσων ενημέρωσης Fairness and Accuracy in Reporting (FAIR), στη διάρκεια των τριών πρώτων εβδομάδων του πολέμου (Μάρτιος-Απρίλιος 2003), οι έξι κυριότερες τηλεοπτικές ειδησεογραφικές εκπομπές δεν κάλεσαν ούτε ένα πρόσωπο για να αναλύσει, με τρόπο κριτικό, την εισβολή, προσφέροντάς του το χρόνο για να εκφραστεί. Η Democracy Now! κάλεσε και έδωσε τη δυνατότητα αυτή σε 30 άτομα.

Αυτές οι προσπάθειες οδήγησαν μερικές φορές σε χαρακτηριστικά αποτελέσματα. Τον Μάρτιο του 2004, ενώ το πραξικόπημα στην Αϊτή εξομοιωνόταν γενικώς με μια λαϊκή εξέγερση εναντίον ενός διεφθαρμένου δικτάτορα, η εκπομπή της Goodman μετέδωσε μια αποκλειστική συζήτηση με τον ευρισκόμενο στην εξορία πρόεδρο, τον Jean-Bertrand Aristide. Ο τελευταίος απεκάλυψε τότε ότι ο αμερικανικός στρατός τον είχε εξαναγκάσει, υπό την απειλή των όπλων, να παραιτηθεί, πριν τον απαγάγουν. Αυτή η δημοσιογραφική επιτυχία ανάγκασε τα άλλα μέσα να επανέλθουν στο γεγονός, θέτοντας νέα ερωτήματα. H Goodman ειρωνεύτηκε: «μολύναμε τα μέσα!».

Ακολούθησαν και άλλες «μολύνσεις». To Φεβρουάριο του 2007, η Democracy Now! έθεσε ερωτήματα στον Greg Palast, δημοσιογράφο του BBC, σχετικά με τα αρπακτικά διεθνή ταμεία που κατακλέβουν τις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο Palast εξήγησε ότι ο Λευκός Οίκος είχε επιτρέψει, οι δημόσιες πιστώσεις που προορίζονταν για την ελάφρυνση του χρέους των φτωχών κρατών, να χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή των απαιτήσεων ιδιωτικών εταιριών κατά πολυάριθμων χωρών του νοτίου ημισφαιρίου. Λίγο μετά, δυο κοινοβουλευτικοί απαίτησαν να καταχωρηθεί στην ημερήσια διάταξη μιας συνάντησης κορυφής του G8 μια μομφή κατ’ αυτών των ληστρικών ταμείων bonds. «Πριν γίνει γνωστή η έρευνα της Democracy Now!, μια εκπομπή που παρακολουθούν πολυάριθμα μέλη του Κογκρέσου, οι δυο αυτοί κοινοβουλευτικοί αγνοούσαν ότι τα κεφάλαια γινόταν, κατ’ αυτό τον τρόπο, αντικείμενο υπεξαίρεσης», υπογραμμίζει ο Palast.

Αν ληφθεί υπόψη η ανομοιογένεια του δικτύου διάδοσής της, η πραγματική ακροαματικότητα της εκπομπής και ο πολιτικός προσανατολισμός των ακροατών της είναι δύσκολο να εκτιμηθούν. Προφανώς, οι πιο πιστοί έχουν μια προοδευτική ευαισθησία. Αλλά, επιμένει, ο κ. McChesney, «δε μπορούμε να μιλήσουμε για αμερικανική αριστερά του τύπου του Σαν Φρανσίσκο ή της Βοστώνης. Οι ακροατές ανήκουν σε όλα τα στρώματα της κοινωνίας». Εάν η Democracy Now! έχει λαϊκή απήχηση σε μια περιφέρεια τόσο συντηρητική όσο το βορειο-ανατολικό Τεννεσί, αυτό οφείλεται μάλλον στο ότι πολλοί Αμερικανοί, αριστεροί ή δεξιοί, υπομένουν όλο και πιο δύσκολα τον έλεγχο των μεγάλων επιχειρήσεων και της κυβέρνησης πάνω στην επικοινωνία. «Τα ιδιωτικά μέσα αφήνουν ένα χώρο άδειο που ερχόμαστε να καλύψουμε», εκτιμά η Goodman. Ακόμη και στους κόλπους των Ρεπουμπλικάνων υπήρξαν πολλοί που απογοητεύθηκαν βαθύτατα από τις ψευτιές του Λευκού Οίκου, τα σκάνδαλα, τις στρατιωτικές συμφορές και τις ανεξέλεγκτες δαπάνες. Ο τύπος δεν τη γλύτωσε, υπήρξε κι αυτός αντικείμενο απάρνησης και αποκήρυξης από το κοινό.

ΜΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΛΗΡΗΣ ΥΠΟΣΧΕΣΕΩΝ

Σύμφωνα με τον κ. Φιτσανάκη, Ρεπουμπλικάνοι εντάχθηκαν με την DNTC για να αντιδράσουν στον περιορισμό των ατομικών ελευθεριών και της ελευθερίας της έκφρασης, θέμα με το οποίο ασχολείται συχνά η εκπομπή. Συντηρητικοί ψηφοφόροι εκδηλώσανε την υποστήριξή τους προς την οργάνωση. Αν και διαφωνούν με κάποιες ιδέες που προβάλλονται από τη Democracy Now!, δηλώνουν «αληθινά εξοργισμένοι με την παρούσα κυβέρνηση». Και βρίσκουν στην εκπομπή «μια άποψη σχεδόν λογική και τίμια για ό,τι συμβαίνει στη χώρα».

Η Goodman εκτιμά ότι τα αμερικανικά μέσα υπερβάλλουν, διογκώνοντας τις διαφορές μεταξύ αριστεράς και δεξιάς. «Τα δυο στρατόπεδα έχουν έγνοιες αρκετά παραπλήσιες», εξηγεί. «Οι συντηρητικοί, όπως και οι προοδευτικοί, ανησυχούν για τις προσβολές στην ιδιωτική ζωή και για την αυξανόμενη εξουσία που ασκούν οι μεγάλες επιχειρήσεις. Οι οικογένειες των στρατιωτών αισθάνονται τρόμο για το τίμημα που πλήρωσαν οι γιοί τους και οι κόρες τους, ενώ από την άλλη πλευρά τα παιδιά των ισχυρών γλυτώσανε τον πόλεμο. Από την πλευρά του, ο κ. Φιτσανάκης πιστεύει ότι, «σε μια περιφέρεια όπου οι άνθρωποι χρησιμοποιούν σε μικρό βαθμό το Ιντερνέτ ως πηγή πληροφόρησης, βρίσκουν σε μας μια εκπομπή που μιλάει γι’ αυτά που τους ενδιαφέρουν πραγματικά».

Σ’ αυτή την περιφέρεια, η DNTC, στην προσπάθειά της να κινητοποιήσει το προοδευτικό στρατόπεδο, στηρίζεται στους ακροατές της. Ο κ. Φιτσανάκης γνωρίζει αυτή την άσκηση: «πρέπει κατ’ αρχάς να κινητοποιηθούν οι ακροατές. Εδώ, σχεδόν ένα εκατομμύριο νοικοκυριά μπορούν να δεχτούν την εκπομπή. Απ’ αυτά, ένας σημαντικός αριθμός ζει πολύ απομονωμένα στα βουνά ή σε τόπους δύσκολους στην πρόσβαση. Γιατί να μη χρησιμοποιηθεί η εκπομπή στην προσπάθεια συγκέντρωσής τους;». Σε έξι μήνες ύπαρξης, η οργάνωση ενέγραψε 150 εθελοντές και οργάνωσε οκτώ διαδηλώσεις εναντίον του πολέμου, την ημέρα της τέταρτης επετείου της εισβολής στο Ιράκ. Προκειμένου να δημιουργηθούν επαφές με το δραστηριοποιημένο τμήμα του συνδικάτου των μεταλλωρύχων, οργανώθηκε μια συγκέντρωση μπροστά σ’ ένα εργοστάσιο που κατασκευάζει πολεμοφόδια με απεμπλουτισμένο ουράνιο. Η κινητοποίηση δεν είχε παρά περιορισμένη επιτυχία. «Συνδικαλιστές ενώθηκαν μαζί μας», εξηγεί ο κ. Φιτσανάκης, «αλλά οι δικές μας δυνάμεις δεν αισθάνονταν ασφαλείς —δεν ήταν ψυχολογικά έτοιμες γι’ αυτή την μετωπική αντιπαράθεση με την αστυνομία. Εν τούτοις παραμένω αισιόδοξος, αυτή η περιφέρεια υπόσχεται πολλά».

Συνέντευξή μου στην εφημερίδα The Boston Herald

2011-05-09T00:01:00.003-04:00

ΤΗΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΗ ΠΕΜΠΤΗ, ΕΝΟΧΛΗΜΕΝΟΣ ΑΠΟ το δημοσιογραφικό τσίρκο που έχει στηθεί γύρω από τη δολοφονία του ιδρυτή της αλ-Κάιντα, Οσάμα μπιν Λάντεν, έγραψα ένα τρίτο κείμενο. Ο σκοπός του είναι να καταρρίψει ορισμένες αναλήθειες και διασαφηνίσει τις παρανοήσεις πολλών ΜΜΕ πάνω σε βασικά θέματα γύρω από τον μπιν Λάντεν, την αλ-Κάιντα, αλλά και τον αποκαλούμενο «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία». Συνοπτικά, το κείμενο (που βρίσκεται εδώ) εξηγεί πως: (1) οι ΗΠΑ δεν έχουν καμία υποχρέωση να αποδείξουν ότι εκτέλεσαν τον μπιν Λάντεν, (2) η δολοφονία του μπιν Λάντεν δεν αποτελεί «νίκη ενάντια στην τρομοκρατία», (3) δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η ισλαμογενής τρομοκρατία θα μειωθεί λόγω της εξάλειψης του μπιν Λάντεν —ίσως μάλιστα να αυξηθεί, (4) καμία επίδραση δε θα έχουν όλα αυτά στη δράση των Ταλιμπάν στο Πακιστάν και στο Αφγανιστάν, και (5) ακόμα και αν αποδειχτεί ότι η Πακιστανική κυβέρνηση υποβοηθούσε τον μπιν Λάντεν, η Ουάσιγκτον δεν έχει τη δυνατότητα να αντιδράσει εκδικητικά. Το άρθρο μου αυτό τράβηξε την προσοχή της εφημερίδας The Boston Herald και της δημοσιογράφου Marie Szaniszlo, στην οποία έδωσα συνέντευξη στις 7 Μαΐου. Το άρθρο της, που τιτλοφορείται Terror Data Key to Fight, Experts Say, φιλοξενεί ορισμένες από τις δηλώσεις μου. Το βασικό μου επιχείρημα στη συνέντευξη ήταν ότι η αλ-Κάιντα δεν ηγείται του πολιτικού ισλαμισμού. Αντίθετα, συμπλέει με ένα γενικότερο κοινωνικοπολιτικό κίνημα στον ισλαμικό κόσμο, εκφράζοντας μερικές από τις πιο ακραίες τάσεις του. Συνεπώς, εάν η αλ-Κάιντα εξαλειφθεί, ως αποτέλεσμα της δολοφονίας του μπιν Λάντεν (όπως εύχονται οι Αμερικανοί), το γενικότερο αυτό κίνημα δεν πρόκειται να εκλείψει. Αντίθετα, θα συνεχιστεί. Το κενό, λοιπόν, που θα δημιουργηθεί από την πιθανή αποδιάρθρωση της αλ-Κάιντα, θα καλυφθεί πιθανότατα από κάποιον άλλο ακραίο σχηματισμό, ο οποίος ίσως να είναι ακόμα πιο εξτρεμιστικός κι από τον ίδιο τον μπιν Λάντεν και τη συμμορία του. Το άρθρο της Szaniszlo βρίσκεται εδώ.

Δυο Κείμενά μου για τη Δολοφονία του Μπιν Λάντεν

2011-05-02T19:46:00.002-04:00

ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΚΙΟΛΑΣ ΛΕΠΤΑ της δολοφονίας του Οσάμα μπιν Λάντεν, επίτιμου αρχηγού της αλ-Κάιντα, η προσοχή πολλών αναλυτών εστιάστηκε στις πιθανές της επιπτώσεις της στην ισλαμική οργάνωση, καθώς και στον αποκαλούμενο «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία», του οποίου ηγείται η Ουάσιγκτον εδώ και δέκα χρόνια. Η αλήθεια είναι πως κανείς δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το ποιες ακριβώς θα είναι πολιτικές και στρατηγικές συνέπειες της εξάλειψης του υπ’ αριθμόν ένα καταζητούμενου στις ΗΠΑ. Είναι πασιφανές ότι ο καταιγισμός των σχετικών (και άσχετων) απόψεων που έχουν κατακλύσει τα μέσα ενημέρωσης και επικοινωνίας, μαρτυρά ακριβώς την σύγχυση μας για την ευρύτερη έννοια και τα επακόλουθα της βαρυσήμαντης αυτής είδησης. Μπορούμε ωστόσο, βάσει των πληροφοριών που έχουν ήδη επιβεβαιωθεί, να κάνουμε κάποιες γενικές επισημάνσεις πάνω στο γεγονός της δολοφονίας του μπιν Λάντεν, όπως και να θέσουμε ορισμένα καίρια ερωτήματα σχετικά με την επιχείρηση. Το τελευταίο εικοσιτετράωρο —τις ώρες δηλαδή αμέσως μετά την ανακοίνωση του θανάτου του μπιν Λάντεν— έγραψα δύο κείμενα (στα αγγλικά) πάνω στο θέμα. Το πρώτο κείμενο, που βρίσκεται εδώ, περιέχει ορισμένες αρχικές σκέψεις, κυρίως πάνω στην οργανωτική πλευρά της επιχείρησης. Το δεύτερο κείμενο, που είναι πιο εκτενές, αποτελείται από έναν σύντομο σχολιασμό για την ίδια την οργάνωση της αλ-Κάιντα, καθώς και από ορισμένα ερωτήματα για τα ενδότερα θέματα της δολοφονίας του σαουδάραβα μεγιστάνα που διάλεξε να τα βάλει με τις δυο υπερδυνάμεις του 20ού και του 21ου αιώνα.

Η Επανάσταση στην Αίγυπτο Ξάφνιασε ΗΠΑ και Ισραήλ

2011-02-01T00:12:00.001-05:00

ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΠΡΟΦΑΝΕΣ ΟΤΙ Ο συνεχιζόμενος λαϊκός ξεσηκωμός στην Αίγυπτο έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει την πιο σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη στην περιοχή της Μέσης Ανατολής από την εποχή της Ισλαμικής Επανάστασης στο Ιράν, το 1979. Είναι επομένως εντυπωσιακό να αναλογιστεί κανείς πόσο ανίκανες αποδείχτηκαν οι μυστικές υπηρεσίες των ενδιαφερόμενων χωρών να προβλέψουν τη δραματική αυτή εξέλιξη. Έως και οι Ισραηλινοί πιάστηκαν κυριολεκτικά στον ύπνο: στις 25 Ιανουαρίου, ημέρα που οι πρώτες μεγάλες διαδηλώσεις ξέσπασαν στα μεγάλα αστικά κέντρα της Αιγύπτου, ο Αβίβ Κοτσάβι, που εδώ και λίγους μήνες ηγείται της ισραηλινής στρατιωτικής κατασκοπίας, δήλωσε σε στελέχη της επιτροπής ασφαλείας του ισραηλινού κοινοβουλίου ότι «δεν υπάρχουν αμφιβολίες για τη σταθερότητα του καθεστώτος στην Αίγυπτο» και ότι «η Μουσουλμανική Αδελφότητα δεν είναι αρκετά οργανωμένη ώστε να αναλάβει την κυβέρνηση». Εάν οι Ισραηλινοί, η εθνική ασφάλεια των οποίων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις στην Αίγυπτο, απέτυχαν να προβλέψουν τις κοσμοϊστορικές εξελίξεις στην πολυπληθέστερη χώρα της Μέσης Ανατολής, μπορεί κανείς να φανταστεί τον ακόμα βαθύτερο ύπνο των αξιωματούχων στην Ουάσιγκτον. Εξηγώ τα τεκταινόμενα σε πρόσφατο άρθρο μου στη βρετανική έκδοση Intelligent Intelligence, που μπορείτε να διαβάσετε στα αγγλικά εδώ.

Εξετάζοντας το Φαινόμενο WikiLeaks

2011-01-06T13:02:00.002-05:00

Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΕΝΩΝ διπλωματικών εγγράφων από την ιστοσελίδα WikiLeaks δείχνει να μειώνεται κατά τις πρώτες ημέρες του νέου έτους. Το ίδιο συμβαίνει και με τη γενικότερη τεταμένη συζήτηση γύρω από το νόημα και τις συνέπειες των αποκαλύψεων αυτών. Όμως τώρα είναι η κατάλληλη ώρα για να εξετάσει κανείς το πολυδιάστατο φαινόμενο WikiLeaks με μια κάπως πιο ψύχραιμη προσέγγιση. Για να γίνει κάτι τέτοιο διεξοδικά, είναι απαραίτητο να αποφευχθεί —σε πρώτο πλάνο— η ωμή πολιτική παράμετρος του θέματος. Συνεπώς, το ερώτημα εάν η ιστοσελίδα, ο ιδρυτής της Τζούλιαν Ασάνζ, και οι εκατοντάδες εθελοντές του όλου προγράμματος είναι εγκληματίες, ήρωες, τρομοκράτες ή προδότες, δεν μπορεί να απαντηθεί εάν πρώτα δεν κατανοήσει κανείς τι εστί WikiLeaks. Δεν χρησιμοποιώ εδώ τον όρο «κατανοήσει» για να υποδηλώσω κάποια μορφή υποστήριξης. Εννοώ να καταλάβει κανείς το WikiLeaks ως ένα ιδεολογικό φαινόμενο, ένα τεχνολογικό όχημα που μεταφέρει τις προσωπικές πολιτικές φιλοσοφίες των συντελεστών του, αλλά και ως έναν φορέα που προδίδει γενικότερες κοινωνικο-τεχνολογικές τάσεις και στάσεις. Αυτό ακριβώς προσπάθησα να κάνω γράφοντας μια σύντομη —αλλά πιστεύω περιεκτική— ανάλυση πάνω στο θέμα, που αναρτήθηκε σήμερα στην ιστοσελίδα του Research Institute for European and American Studies (στα αγγλικά).

Συνέντευξή μου στο Εθνικό Ραδιόφωνο της Αυστραλίας

2010-12-30T18:05:00.004-05:00

ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΑ ΧΘΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ Julian Morrow, του εθνικού ραδιοφωνικού δικτύου της Αυστραλίας, σχετικά με τις σημαντικότερες ειδήσεις του 2010 στον τομέα της κατασκοπίας. Έκανα μια σύντομη ανασκόπηση στο έτος που μας πέρασε, ξεκινώντας από την δολοφονία του Μαχμούντ αλ-Μαμπχού, υψηλόβαθμου στελέχους της παλαιστινιακής οργάνωσης Χαμάς και συνιδρυτή της ένοπλης πτέρυγας του κινήματος. Τον Ιανουάριο του 2010, ο αλ-Μαμπχού βρέθηκε δολοφονημένος στο δωμάτιο του πολυτελούς ξενοδοχείου όπου διέμενε, στο Ντουμπάι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Δεν υπάρχει πλέον αμφιβολία ότι δολοφονήθηκε από στελέχη της Μοσάντ, που αποτελεί την αιχμή του δόρατος των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών. Συνέχισα με μια σύντομη αναφορά στον ηλεκτρονικό ιό Stuxnet, ο οποίος έπληξε εκατοντάδες υπολογιστές στις εγκαταστάσεις του προγράμματος πυρηνικής ενέργειας του Ιράν τον περασμένο Ιούνιο. Από εκεί, η συζήτηση με τον Morrow πέρασε στην επίθεση των ισραηλινού ναυτικού στο Στολίσκο της Ελεύθερης Γάζας, στην οποία έχω αναφερθεί εκτεταμένα σε παλαιότερα άρθρα μου. Έδωσα επίσης ιδιαίτερη έμφαση στις συλλήψεις έντεκα Ρώσων κατασκόπων στις ΗΠΑ το περασμένο καλοκαίρι, τους οποίους τελικά η Ουάσιγκτον αντάλλαξε με τέσσερις κατασκόπους που κρατούνταν σε ρωσικές φυλακές. Ετοιμαζόμουν να αναφερθώ στη γενικότερη ανασύνταξη της ρωσικής κατασκοπίας το έτος που μας πέρασε, όταν οι χρονικές πιέσεις της συνεχούς ραδιοφωνικής ροής έθεσαν τέλος στη συζήτηση μας! Μπορείτε να την ακούσετε στην ιστοσελίδα του Australian Broadcasting Corporation εδώ, ή να την κατεβάσετε σε mp3 εδώ. Μπορείτε επίσης να την ακούσετε μέσω YouTube, εδώ.

Συνέντευξή μου στο Πρακτορείο Inter Press Service

2010-08-23T00:38:00.002-04:00

ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΑ συνέντευξη στη δημοσιογράφο Μόνα Αλάμι, ανταποκρίτρια στο Λίβανο του διεθνούς πρακτορείου Inter Press Service, για ένα άρθρο της με θέμα τον εκτεταμένο ψυχρό πόλεμο κατασκοπείας, που συνεχίζει να εντείνεται μεταξύ των μυστικών υπηρεσιών του Ισραήλ και του Λιβάνου. Για όσους δεν το γνωρίζουν, εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο, οι υπηρεσίες αντικατασκοπίας της κυβέρνησης του Λιβάνου και της Χεζμπολά έχουν καταφέρει να εξαρθρώσουν ένα μεγάλο μέρος του κατασκοπευτικού δικτύου του Ισραήλ στο νότιο Λίβανο. Οι συλλήψεις των μελών του δικτύου, που κατά κανόνα ενεργούν είτε μεμονωμένα είτε ως στελέχη ολιγάριθμων ανεξάρτητων ομάδων, έχουν ήδη ξεπεράσει τις 100. Στα σχόλιά μου για την υπόθεση, που φιλοξενούνται στο κείμενο της δημοσιογράφου, εξηγώ τους λόγους που οι λιβανέζικη αντικατασκοπία κατάφερε ουσιαστικά να εξουδετερώσει την κατασκοπευτική παρουσία του Ισραήλ στη χώρα. Επισημαίνω δε ότι υπάρχουν παγκοσμίως ελάχιστες παρόμοιες περιπτώσεις τόσο εκτεταμένης εξάρθρωσης κατασκοπευτικών δικτύων σε καιρό ειρήνης. Εκφράζω τέλος την άποψη ότι, αν και είναι σχετικά νωρίς για να αποτιμηθούν πλήρως τα αποτελέσματά της, η εντυπωσιακή αυτή επιχείρηση αντικατασκοπίας στο Λίβανο θα πληγώσει καίρια τις επιχειρήσεις συλλογής πληροφοριών του Ισραήλ, και θα μειώσει δραματικά την αποτελεσματικότητα της ισραηλινής κατασκοπίας στο Λίβανο, αλλά και στη Συρία και στο Ιράν. Το κείμενο της δημοσιογράφου, γραμμένο στα αγγλικά, βρίσκεται εδώ.

Το Υπόβαθρο της Ισραηλινής Επίθεσης στο Στολίσκο της Ελεύθερης Γάζας

2010-06-10T20:25:00.003-04:00

ΕΑΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΟΥ απουσιάζει από την έντονη διεθνή συζήτηση για την πρόσφατη ισραηλινή επίθεση στο Στολίσκο της Ελεύθερης Γάζας (Free Gaza Flotilla), αυτό έχει να κάνει με το ρόλο των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών στην όλη επιχείρηση. Η απουσία αυτή είναι σημαντική, διότι είναι ακριβώς ο ρόλος των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών που ευθύνεται για την τραγική κατάληξη της στρατιωτικής επίθεσης. Τις λεπτομέρειες αυτής της σκοτεινής παραμέτρου της επίθεσης εξηγώ στο πρώτο από τα δυο άρθρα που έγραψα την εβδομάδα που μας πέρασε για λογαριασμό του διεθνούς ειδησεογραφικού πρακτορείου Ασοσιέιτεντ Πρες. Το άρθρο μπορείτε να το διαβάσετε στα αγγλικά εδώ. Στο δεύτερο άρθρο, που βρίσκεται εδώ, αναλύω τον διπλωματικό απόηχο της αιματηρής Ισραηλινής επίθεσης, που κόστισε τις ζωές οχτώ τούρκων και ενός αμερικανού υπηκόου, και τραυμάτισε σοβαρά πάνω από 60 διεθνείς εθελοντές, τους 48 από αυτούς με τραύματα από σφαίρες. Εξηγώ ότι, παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ προστάτεψαν για μια ακόμη φορά τις πράξεις της Ισραηλινής κυβέρνησης, οι ολοένα και πιο ακραίες ενέργειες του Ισραήλ αναγκάζουν ακόμα και την Ουάσιγκτον να λάβει αποστάσεις. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, μιλώντας στο ισραηλινό κοινοβούλιο την ημέρα μετά την επίθεση εναντίον του στολίσκου, ο διευθυντής της Μοσάντ, Μείρ Νταγκάν, δήλωσε ότι οι Αμερικανοί αρχίζουν σταδιακά να αντιλαμβάνονται τη συμμαχία τους με το Ισραήλ από προνόμιο σε πρόβλημα.

Οικονομικός Ρόλος για τις Ευρωπαϊκές Μυστικές Υπηρεσίες;

2010-05-10T12:50:00.002-04:00

ΤΟΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟ ΟΙ ΜΥΣΤΙΚΕΣ υπηρεσίες της Ισπανίας άρχισαν να διερευνούν συστηματικά ύποπτες προσπάθειες αποσταθεροποίησης της ισπανικής οικονομίας από ξένους κερδοσκόπους. Σύμφωνα με την εφημερίδα El Pais, η ισπανική κυβέρνηση ζήτησε από το Centro Nacional de Inteligencia (CNΙ) να εξετάσει τις πιθανές σχέσεις μεταξύ διεθνών χρηματοοικονομικών κύκλων και μιας σειράς ζημιογόνων άρθρων για την ισπανική οικονομία, που έκαναν την εμφάνισή τους σε αγγλικά και αμερικανικά ενημερωτικά μέσα. Υπάρχουν βάσιμες πληροφορίες ότι και η Ελληνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) ακολουθεί στα χνάρια της CNI. Το Φεβρουάριο, όταν η Αθήνα και οι Βρυξέλλες άρχισαν να πλέον συνειδητοποιούν το μέγεθος της οικονομικής κρίσης που απειλεί το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα, αναφέρθηκε σε αρκετά έντυπα ότι η ΕΥΠ συνεργάζεται με εταίρους της στην Ισπανία, στην Ιρλανδία και στην Πορτογαλία, για να αποκρυπτογραφήσει τις πολύπλοκες χρηματοοικονομικές διασυνδέσεις των κερδοσκοπικών επιθέσεων στις ευρωπαϊκές χρηματαγορές. Αλλά και τις πολιτικές τους διασυνδέσεις: δεν είναι τυχαίο ότι ο κύριος όγκος των επιθέσεων προέρχεται από βρετανικά και αμερικανικά χρηματοοικονομικά κέντρα. Είναι σε γενικές γραμμές πασιφανές ότι η μία ευρωπαϊκή κυβέρνηση μετά την άλλη καταφεύγουν στις μυστικές τους υπηρεσίες για να αμυνθούν των επιθέσεων αυτών, που παρουσιάζουν χαρακτηριστικά συντονισμένου οικονομικού πολέμου ενάντια στη ευρωζώνη. Επιπλέον, οι κινήσεις αυτές των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων πραγματοποιούνται μέσα στα πλαίσια του αυξημένου ρόλου των ευρωπαϊκών μυστικών υπηρεσιών, που είναι εμφανής σε χώρες όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Γερμανία, και που περιλαμβάνει πλέον ανοιχτά οικονομικές παραμέτρους. Σε άρθρο μου στην ιστοσελίδα του Research Institute for European and American Studies, εξηγώ αναλυτικά την αυξανόμενη αυτή διασύνδεση μεταξύ οικονομικής ασφάλειας και των υπηρεσιών πληροφοριών στην Ευρώπη και αλλού. Το άρθρο, που είναι γραμμένο στα αγγλικά, βρίσκεται εδώ.

Σχόλιό μου στη Βρετανική Guardian

2010-03-31T15:00:00.004-04:00

ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ ΜΟΥ ΦΙΛΟΞΕΝΕΙΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ σε άρθρο της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, αναφορικά με τις καταγγελίες της ηλεκτρονικής έκδοσης Wikileaks, ότι πράκτορες της Αμερικανικής CIA κατασκόπευσαν τον αρχισυντάκτη της στη διάρκεια ενός ταξιδιού του στην Ισλανδία και στη Νορβηγία. Η Wikileaks συνέδεσε την καταγγελία της με το γεγονός ότι ετοιμάζεται να διαρρεύσει δημόσια ένα βίντεο που, όπως διατείνεται, δείχνει δολοφονίες αμάχων από αμερικανικά στρατεύματα. Εξήγησα στο δημοσιογράφο της Guardian ότι η καταγγελία για κατασκοπία ενάντια στη CIA, αν ισχύει, υποδείχνει μάλλον πράκτορες της αμερικανικής Υπηρεσίας Διπλωματικής Ασφάλειας (Diplomatic Security Service), παρά της CIA. Στην πραγματικότητα, η CIA, που τα τελευταία χρόνια έχει σχεδόν λυγίσει διοικητικά υπό το βάρος αλλεπάλληλων υπηρεσιακών αποτυχιών και σκανδάλων, δεν έχει τα χρήματα, το προσωπικό, αλλά ούτε και το χρόνο, να στείλει πράκτορες στη μακρινή Σκανδιναβία για να παρακολουθήσουν τις κινήσεις του αρχισυντάκτη της Wikileaks. Αυτό φυσικά δε σημαίνει ότι η Special Activities Division (η υπηρεσία προπαγάνδας της CIA) δεν παρακολουθεί συστηματικά τη δράση της Wikileaks και άλλων παρόμοιων εκδόσεων. Το άρθρο της Guardian βρίσκεται εδώ.

Άρθρο μου στnν Έκδοση SA Intelligencer

2010-02-12T20:19:00.005-05:00

ΣΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΗΣ ΝΟΤΙΟΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗΣ έκδοσης SA Intelligencer δημοσιεύεται ένα άρθρο μου, γραμμένο στα αγγλικά, με θέμα την πρόσφατη δικαστική απόφαση στη Βρετανία στην υπόθεση του Binyam Mohamed. Ο Mohamed, αιθιοπικής καταγωγής κάτοικος Βρετανίας, έχει μηνύσει τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, υποστηρίζοντας ότι βασανίστηκε σε ένα Μαροκινό κάτεργο, όπου μεταφέρθηκε από πράκτορες της CIA, με τη συνεργασία των Βρετανών, οι οποίοι πίστευαν ότι είχε σχέσεις με Ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, υψηλόβαθμα στελέχη των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών (ΜΙ6) γνώριζαν ότι ο Mohamed επρόκειτο να βασανιστεί εάν μεταφερόταν στο Μαρόκο, όπου παρέμεινε επί αρκετούς μήνες προτού διακομιστεί από τη CIA στο Guantánamo. Από εκεί αφέθηκε αργότερα ελεύθερος δίχως να του απαγγελθούν κατηγορίες. Εκ στόματος της υπουργού των εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον, οι αμερικανοί έχουν διαμηνύσει στο Λονδίνο ότι δεν θα ανεχτούν την δημοσιοποίηση απόρρητων εγγράφων πάνω στην υπόθεση Mohamed, τα οποία η CIA έχει παραχωρήσει στην MI6, υπό την προϋπόθεση να παραμείνουν μυστικά. Όμως, πριν από μερικές ημέρες, το Βρετανικό ανώτατο δικαστήριο διέταξε την κυβέρνηση να αποχαρακτηρίσει τα συγκεκριμένα έγγραφα, τα οποία οι δικηγόροι του Mohamed υποστηρίζουν πως χρειάζονται για να αποδείξουν τις κατηγορίες ενάντια στην MI6. Το ζήτημα είναι τώρα πως θα αντιδράσουν οι οργισμένοι Αμερικανοί, καθώς και πως ο αποχαρακτηρισμός των εγγράφων θα επηρεάσει τις σχέσεις μεταξύ των μυστικών υπηρεσιών ΗΠΑ και Βρετανίας. Το κείμενό μου στο SA Intelligencer βρίσκεται εδώ.

Κείμενό μου στην Επιθεώρηση Pragati

2010-02-01T19:33:00.003-05:00

ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΟΥ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΖΕΙ τη διάσταση στις σχέσεις μεταξύ των κατασκοπευτικών οργανώσεων των ΗΠΑ και του Πακιστάν, δημοσιεύεται αυτό το μήνα στην εξειδικευμένη επιθεώρηση διεθνών σχέσεων Pragati. Η ρήξη μεταξύ των υπηρεσιών ασφαλείας των δύο χωρών είναι ενδεικτική της ριζικής μετάλλαξης των γενικότερων διακρατικών αμερικανο-πακιστανικών σχέσεων, που επιδεινώθηκαν δραματικά μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001. Δεν είναι υπερβολική η άποψη ότι η διαμάχη μεταξύ της αμερικανικής Central Intelligence Agency (CIA) και της Inter-Services Intelligence Directorate (ISI) του Πακιστάν βρίσκεται στα πρόθυρα ανοιχτού πολέμου. Κι αυτό ενώ το Πακιστάν τυπικά θεωρείται χώρα σύμμαχος των αμερικανικών συμφερόντων στην Κεντρική και Νότια Ασία. Γιατί συμβαίνει αυτό, και ποια η σημασία του για τον αποκαλούμενο «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία» που η Ουάσιγκτον διεξάγει εδώ και εννέα χρόνια; Αυτά τα δυο ερωτήματα αναλύω στο άρθρο, γραμμένο στα αγγλικά, που τιτλοφορείται «An Embrace Without Trust: The Downward Spiral in US-Pakistan Intelligence Relations». Το κείμενο βρίσκεται εδώ. Μπορείτε επίσης να κατεβάσετε ολόκληρο το τελευταίο τεύχος της επιθεώρησης, σε μορφή .pdf, που μπορείτε να βρείτε εδώ.

Ένα Άρθρο στην Εφημερίδα Τα Νέα

2009-12-07T14:05:00.001-05:00

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΡΕΣΒΑΝΗΣ, ΠΟΥ ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΕΙ στην εφημερίδα Τα Νέα, δημοσιεύει σήμερα ένα καλογραμμένο κείμενο για το πρόσφατο τεύχος του περιοδικού Κωπηλάτες, των εκδόσεων Γαβριηλίδη, στο οποίο συμμετέχω με το άρθρο μου «Μακεδονικό: Δύο Δεκαετίες Καταστροφικής Ελληνικής Πολιτικής». Στο κείμενό του, που τιτλοφορείται «Η Γνώση Βλάπτει Σοβαρά τους Εθνοκάπηλους», ο Ρεσβάνης, σχολιάζει κάποια από τα κείμενα του τεύχους, μεταξύ αυτών του διευθυντή του περιοδικού Πέτρου Μάρκαρη, του καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου Αλέξη Ηρακλείδη, αλλά και το δικό μου. Το άρθρο του Κώστα Ρεσβάνη βρίσκεται στην ιστοσελίδα των Νέων, εδώ.

Μακεδονικό: Δύο Δεκαετίες Καταστροφικής Ελληνικής Πολιτικής

2009-12-01T16:04:00.001-05:00

ΣΥΜΜΕΤΕΧΩ ΣΤΟ ΤΡΙΤΟ ΤΕΥΧΟΣ ΜΙΑΣ σχετικά νέας πολιτικής επιθεώρησης με τίτλο Κωπηλάτες («περιοδικό συζήτησης και προβληματισμού»). Πρόκειται για μια εξαιρετικά προσεγμένη δουλειά από μια πεπειραμένη συντακτική ομάδα, που ενεργεί υπό την τεχνική επίβλεψη των εκδόσεων Γαβριηλίδη. Στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων (Μαυρομιχάλη 18, Αθήνα, τηλ. 210-3636514) μπορείτε να προμηθευτείτε το πιο πρόσφατο τεύχος του περιοδικού. Ένα από τα πολλά θετικά χαρακτηριστικά της νέας αυτής έκδοσης είναι ότι ο αριθμός των σελίδων κάθε τεύχους καθορίζεται με βάση την ποσότητα της διαθέσιμης ύλης. Αυτό σημαίνει ότι στους συμμετέχοντες κειμενογράφους παραχωρείται εκτεταμένος χώρος για να αναπτύξουν τις σκέψεις τους, κάτι που είναι εκ των πραγμάτων αδύνατο στις πολιτικές σελίδες των εφημερίδων και των περισσότερων μηνιαίων περιοδικών.

Χρησιμοποίησα αυτήν ακριβώς τη δυσεύρετη ελευθερία χώρου για να γράψω ένα εκτεταμένο κείμενο με τίτλο «Μακεδονικό: Δύο Δεκαετίες Καταστροφικής Ελληνικής Πολιτικής» (σελίδες 9- 21). Στο αιρετικό αυτό άρθρο αναλύω γιατί η Αθήνα δεν έχει καταφέρει να επιλύσει τη διαμάχη με τα Σκόπια, η οποία σύντομα θα εισέλθει στον εικοστό χρόνο της. Εξηγώ επίσης τις γεωπολιτικές αιτίες της αμερικανικής ανάμειξης στα σημερινά Βαλκάνια και στο μακεδονικό ζήτημα ειδικότερα. Υποστηρίζω επίσης ότι η ελληνική πολιτική στο ζήτημα της ονομασίας της γειτονικής μας χώρας, μια πολιτική αλλοπρόσαλλη, κυκλοθυμική και άναρχη, δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από τη σύγχρονη έκφραση της χρόνιας αδυναμίας του ελληνικού κράτους να αντεπεξέλθει στις γεωπολιτικές απαιτήσεις του γεωγραφικού του περίγυρου, οι οποίες έχουν αυξηθεί δραματικά στον αιώνα μας.

Μυστική Συμφωνία Κύπρου-Ισραήλ Προκαλεί Ρωσική Αντίδραση

2009-11-22T14:44:00.002-05:00

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΕΣ ΕΙΧΑΝ ΘΟΡΥΒΗΘΕΙ ΤΟ Νοέμβριο του 2008 όταν ο τότε Πρόεδρος της Ρωσικής Δημοκρατίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, είχε αρνηθεί να συναντήσει τον Κύπριο ομόλογό του, Δημήτρη Χριστόφια, κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψης του τελευταίου στη Μόσχα. Η δικαιολογία της ρωσικής πλευράς, ότι ο κ. Πούτιν ήταν απασχολημένος με το εθνικό συνέδριο του κόμματός του, της Ενωμένης Ρωσίας, δεν είχε πείσει τους γνώστες των παραδοσιακά στενών σχέσεων Κύπρου-Ρωσίας. Τι είχε συμβεί; Ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στην κυπριακή εφημερίδα Ο Πολίτης, συνέδεσε την κίνηση Πούτιν με μια απόπειρα της κυπριακής κυβέρνησης να παραδώσει μυστικά στο Ισραήλ εξαρτήματα ενός ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος που είχε αγοράσει το 2006. Κάνοντας λόγο για «απόλυτα διασταυρωμένες πληροφορίες [...] από πρόσωπο που είχε τότε εμπλοκή σε αυτήν την προσπάθεια, όσο και από καλά ενημερωμένη διπλωματική πηγή», η εφημερίδα αποκάλυψε ότι η κυπριακή πλευρά κατάστρωσε το μυστικό σχέδιο κατόπιν προσέγγισής της από αξιωματούχους των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών. Οι τελευταίοι επιζητούσαν να εμβαθύνουν τις τεχνικές τους γνώσεις πάνω στο ρωσικό αντιπυραυλικό σύστημα TOR-M1, καθώς το Ιράν χρησιμοποιούσε μια διαφορετική εκδοχή του ίδιου συστήματος, το οποίο συμπεριλαμβάνει ένα αντιπυραυλικό ραντάρ με λειτουργικές ικανότητες άγνωστες στους Ισραηλινούς και τους Αμερικανούς. Την περιπετειώδη κατάληξη αυτού του μυστικού διακανονισμού, καθώς και τη σημασία της για την υποτιθέμενη ελληνο-αραβική φιλία, αναλύω σε νέο κείμενό μου στην ιστοσελίδα του Research Institute for European and American Studies. Το κείμενο, γραμμένο στα αγγλικά, βρίσκεται εδώ.
.

Διάσταση Απόψεων στις Δυτικές Μυστικές Υπηρεσίες για το Ιρανικό Πυρηνικό Πρόγραμμα

2009-10-05T00:00:00.005-04:00

Οι μυστικές υπηρεσίες στη Δύση και στο Ισραήλ συμφωνούν ότι απώτερος στόχος του Ιράν είναι να ενδυναμώσει το αμυντικό του οπλοστάσιο με πυρηνικές κεφαλές. Πέρα από αυτό όμως, υπάρχει σημαντική διάσταση απόψεων πάνω στη σημερινή κατάσταση του Ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Η Τεχεράνη επιμένει ότι ο στόχος του προγράμματος είναι ειρηνικός, και εστιάζεται στην κατασκευή μονάδων πυρηνικής ενέργειας, ώστε να απελευθερωθούν σημαντικές ποσότητες πετρελαίου για εξαγωγές. Έχει σημασία να τονιστεί ότι η κοινή θέση των αμερικανικών κατασκοπευτικών υπηρεσιών είναι ότι πράγματι, η πυρηνικοποίηση των ενεργειακών υποδομών είναι ο άμεσος στόχος του Ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Η άποψη αυτή κοινοποιήθηκε στο National Intelligence Estimate (NIE) του 2007, μια δημόσια ετήσια έκθεση που περιέχει τις συλλογικές θέσεις των επικεφαλείς των 16 υπηρεσιών κατασκοπίας των ΗΠΑ. Η έκθεση του έτους 2007 ανέφερε ότι «με μεγάλο βαθμό βεβαιότητας [μπορούμε να αποφανθούμε ότι] το φθινόπωρο του 2003 η Τεχεράνη διέκοψε το πυρηνικό εξοπλιστικό της πρόγραμμα». Είναι δε γεγονός ότι η πρόσφατη αποκάλυψη της δεύτερης μονάδας επεξεργασίας ουρανίου στο Ιράν —την ύπαρξη της οποίας, παρεμπιπτόντως, οι Δυτικές και οι Ισραηλινές υπηρεσίες κατασκοπίας γνώριζαν εδώ και χρόνια— δεν ακυρώνει απαραίτητα τη θέση της έκθεσης ΝΙΕ του 2007. Σε κείμενό μου στην ιστοσελίδα του Research Institute for European and American Studies, εξηγώ τους λόγους που η αποκάλυψη του νέου Ιρανικού πυρηνικού εργαστηρίου δεν αλλάζει ιδιαίτερα τα δεδομένα. Το κείμενο, γραμμένο στα αγγλικά, βρίσκεται εδώ.
.

Συνέντευξή μου στην Εφημερίδα Bristol Herald Courier

2009-09-28T22:21:00.005-04:00

Δημοσιεύτηκε στις 28 Σεπτεμβρίου συνέντευξή μου στην εφημερίδα Bristol Herald Courier και στη δημοσιογράφο Laura Mondul. Το μεγαλύτερο κομμάτι του άρθρου, που βρίσκεται στην ιστοσελίδα της εφημερίδας εδώ, είναι αφιερωμένο στη συνεργασία μου με τον Ίαν Άλλεν, στα πλαίσια της ιστοσελίδας intelNews.org, που ξεκινήσαμε μαζί τον Νοέμβριο του 2008. Όμως η δημοσιογράφος σωστά αναφέρεται στη σχέση της θεματολογίας της ιστοσελίδας με την ακαδημαϊκή μου δουλειά, και ιδιαίτερα με την πανεπιστημιακή δουλειά μου στην τάξη με τους φοιτητές. Στη σχετική ερώτηση της δημοσιογράφου απάντησα ότι η σχέση μεταξύ των δύο έχει να κάνει κυρίως με την προσπάθειά μου να ενημερώσω τους αμερικανούς πολίτες, φοιτητές και μη, ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ στον λεγόμενο «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία» δεν οδηγεί πουθενά. Κι αυτό διότι το πολεμικό κατεστημένο στην Ουάσιγκτον εξακολουθεί να πολεμά με ψυχροπολεμική λογική και στρατηγική, η οποία σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του πολέμου τέταρτης και πέμπτης γενεάς (ανταρτοπόλεμος, κυβερνοπόλεμος, κλπ). Σε τελική ανάλυση, η πολεμική μηχανή των ΗΠΑ δεν είναι σχεδιασμένη για να αντιμετωπίζει ευέλικτους, αποκεντρωμένους, υπερεθνικούς μαχητές που δεν εκπροσωπούνται από επώνυμους ηγέτες, υπουργούς ή διπλωμάτες, και δεν διαθέτουν πρωτεύουσες, πρεσβείες, ή καν στρατιωτικές βάσεις. Όσο δεν γίνεται κατανοητή αυτή η νέα πραγματικότητα, τόσα περισσότερα προβλήματα θα αντιμετωπίζουν οι αμερικανικές δυνάμεις στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν, στο Πακιστάν, στη Σομαλία, και αλλού.
.

Η Ελεύθερη Πτώση των ΗΠΑ και οι Συνέπειές της για την Ελλάδα

2009-07-28T11:48:00.006-04:00

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε σε μια νέα τριμηνιαία πολιτική επιθεώρηση με τίτλο Κωπηλάτες («περιοδικό συζήτησης και προβληματισμού»). Πρόκειται για μια εξαιρετικά προσεγμένη δουλειά από μια πεπειραμένη συντακτική ομάδα, που ενεργεί υπό την τεχνική επίβλεψη των εκδόσεων Γαβριηλίδη. Στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων (Μαυρομιχάλη 18, Αθήνα, τηλ. 210-3636514) μπορείτε να προμηθευτείτε τα τεύχη του περιοδικού. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο εναρκτήριο τεύχος (Άνοιξη 2009) στις σελίδες 33-45. Μπορείτε επίσης να κατεβάσετε το κείμενο σε μορφή .pdf πατώντας εδώ.

ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΡΩΙ Η ΚΡΑΤΙΚΗ ραδιοτηλεόραση της Βενεζουέλας μεταδίδει ζωντανά την εκπομπή Aló Presidente με κεντρικό παρουσιαστή τον πρόεδρο της χώρας Ούγκο Τσάβες. Τον Μάρτιο του 2006 ο Τσάβες απευθύνθηκε από την εκπομπή του στον αμερικανό πρόεδρο Τζορτζ Μπους με την ακόλουθη δήλωση: «Είστε ανίδεος [...], είστε γάιδαρος κύριε Τζορτζ Μπους. Είστε ένας δειλός, δολοφόνος, γενοκτόνος [sic], αλκοολικός, μεθύστακας, ψεύτης, ένα ανήθικο άτομο [...], ένας ψυχολογικά άρρωστος άνθρωπος. Είστε ό,τι χειρότερο σ’ αυτό τον πλανήτη [...]. Εάν ποτέ σας έρθει η τρελή ιδέα να εισβάλετε στη Βενεζουέλα, ελάτε, θα σας περιμένω εδώ»[01].

Πέρα από την προφανή δόση αστείου που περιέχει, η παραπάνω δήλωση του προέδρου Τσάβες προτάσσει ένα άκρως σοβαρό πολιτικό ερώτημα: πως γίνεται ο αρχηγός ενός λατινοαμερικανικού έθνους, πέραν φυσικά της Κούβας, να αμφισβητεί τόσο ρητά την ιστορικά ακλόνητη ηγεμονία της υπερδύναμης στη λατινική ήπειρο δίχως να ανησυχεί για άμεσα και σοβαρά αντίποινα; Εκσφενδονίζοντας τις εριστικές δηλώσεις του για τον πλανητάρχη, ο Τσάβες γνωρίζει ότι η Λατινική Αμερική έχει υποστεί περισσότερες από 100 στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ στα τελευταία 200 χρόνια[02], έχοντας γνωρίσει μερικές από τις πιο βάναυσες πτυχές του Αμερικανικού imperium. Έως και πριν από λίγα χρόνια παρόμοιοι αφορισμοί από οποιονδήποτε λατινοαμερικανό ηγέτη θα σήμαιναν έως και απευθείας στρατιωτική εισβολή των ΗΠΑ στη χώρα του (Γρανάδα, Παναμάς, Αϊτή, κλπ).

Είναι γεγονός ότι οι αιχμηρές απόψεις του Ούγκο Τσάβες δεν αποτελούν παρά άκομψη εκδοχή της γενικότερης αντίληψης των Λατινοαμερικανών για την μέχρι πρόσφατα ρεπουμπλικανική ηγεσία των ΗΠΑ[03]. Αλλεπάλληλες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η εικόνα των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική έχει κατακρημνιστεί σε πρωτοφανή επίπεδα τα τελευταία χρόνια[04]. Δυο μόλις δεκαετίες από την εποχή που ο Ρόναλντ Ρέιγκαν προειδοποιούσε σε έκτακτο τηλεοπτικό του διάγγελμα ότι «Νικαραγουανοί τρομοκράτες Σαντινίστας» απειλούσαν (!) τα σύνορα του Τέξας[05], η επιρροή των ΗΠΑ στον παραδοσιακό τους «λαχανόκηπο»[06] έχει συρρικνωθεί δραστικά. Σχεδόν ολόκληρη η Κεντρική και Νότια Αμερική έχει μετατοπιστεί πολιτικά προς σοσιαλιστική κατεύθυνση. Στη Νικαράγουα ο πρώην αντάρτης Ντανιέλ Ορτέγκα, άλλοτε καταζητούμενος από την Ουάσιγκτον, είναι σήμερα ξανά πρόεδρος της χώρας, δηλώνοντας μάλιστα πρόσφατα ότι η οικονομική κρίση αποτελεί «θεϊκή τιμωρία» των ΗΠΑ για την επιβολή του καπιταλισμού στους φτωχούς[07]. Μέχρι και η μαρξιστική Κούβα, αντί να εξαφανιστεί, όπως αναμενόταν[08], από τον μετα-Σοβιετικό πολιτικό χάρτη, έχει βρει στρατηγικούς εταίρους στην επαναστατική Βενεζουέλα, στη Βολιβία του Ίβο Μοράλες, αλλά και την Ονδούρα, η οποία έως και την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές[09] αρνείται να δεχτεί τα διαπιστευτήρια του νέου υποψήφιου πρέσβη των ΗΠΑ στη χώρα. Ακόμα και κεντρο-αριστεροί συνασπισμοί, όπως αυτός του Ινάσιο Λούλα που σήμερα κυβερνά τη Βραζιλία, άλλοτε θεωρούνταν από τις ΗΠΑ ως θανάσιμοι κίνδυνοι και εν ανάγκη άμεσης εξαφάνισης. Ωστόσο όχι μόνο στη Βραζιλία αλλά και σε άλλα πρώην απόρθητα φιλο-αμερικανικά κάστρα, όπως εκείνα του Παναμά, του Μεξικού και της Κολομβίας, παρατηρείται θεαματική άνοδος αριστερών πολιτικών σχηματισμών, συνήθως δε με τη συμμετοχή παραδοσιακών αριστερών κομμάτων[10].

Η άνευ προηγουμένου υποχώρηση της αμερικανικής πολιτικής επιρροής στη Λατινική Αμερική δεν περνάει απαρατήρητη στα κέντρα των ανερχόμενων δυνάμεων ανά την υφήλιο, που ήδη σπεύδουν να καλύψουν το κενό. Η Βενεζουέλα πρόσφατα υποδέχτηκε ρωσικά πολεμικά πλοία, τα οποία προσάραξαν σε λατινοαμερικανικό λιμάνι για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Ταυτόχρονα η Μόσχα έχει ήδη προσφερθεί να βοηθήσει τον πρόεδρο Τσάβες να υλοποιήσει την κατασκευή στη χώρα του αντιδραστήρων για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας. Παράλληλα, ενώ πριν από λίγα χρόνια το Ιράν δε διέθετε καν διπλωματική αντιπροσωπία στη Βολιβία, σήμερα, σε μια συμβολική συμμαχική κίνηση, η Ιρανική πρεσβεία στη Λα Παζ ετοιμάζεται να ιδρύσει δυο νέα νοσοκομεία για τους άπορους. Τέλος η εμπορική διείσδυση της Κίνας στην περιοχή έχει ήδη ξεπεράσει κάθε προηγούμενο σκαρφαλώνοντας πρόπερσι στα 102.6 δισεκατομμύρια δολάρια σε συναλλαγές έναντι μόλις 10 δισεκατομμυρίων το 2000[11].

ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΗΣ;

Τα παραπάνω στοιχεία βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο των συζητήσεων για το μέλλον των παγκόσμιων στρατηγικών επιδιώξεων των ΗΠΑ. Το βασικό ερώτημα έχει ως εξής: πως γίνεται το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να τρέφει πολιτικές φιλοδοξίες στην Ασία, στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και αλλού, τη στιγμή που δε δείχνει να μπορεί πλέον να ελέγξει τις πολιτικές εξελίξεις στον παραδοσιακό χώρο επιρροής του, που δεν είναι άλλος από τη Λατινική Αμερική; Πιο συγκεκριμένα, γιατί συρρικνώνεται η αμερικανική επιρροή στη Λατινική Αμερική; Επειδή η Ουάσιγκτον είναι πια ανήμπορη να ελέγξει τον γεωστρατηγικό της περίγυρο, ή μήπως επειδή έχει στρέψει τις στρατηγικές της βλέψεις αλλού (βλ. Μέση Ανατολή, Ευρώπη, Κεντρική Ασία, κλπ);

Η πολυπλοκότητα του ερωτήματος αυτού απαιτεί διεξοδική ανάλυση. Καταρχήν ο όρος «υπερδύναμη» υποδηλώνει τη δυνατότητα ενός κράτους να ασκεί στρατηγική επιρροή πολλαπλά εκτενέστερη του άμεσου γεωγραφικού του χώρου. Προδιαθέτει δηλαδή ως δεδομένη τη δεσπόζουσα θέση του στον γεωστρατηγικό του περίγυρο. Αυτή άλλωστε είναι η διαφορά μεταξύ μιας υπερδύναμης και μιας περιφερειακής δύναμης. Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο ακμάζουσας υπερδύναμης άξιας του όρου και συγχρόνως ανήμπορης να επιβληθεί αποφασιστικά στον άμεσο περίγυρό της. Υπό αυτή την έννοια είναι προφανώς αδύνατο να αμφισβητηθεί σοβαρά η απαράμιλλη περιφερειακή εμβέλεια της αμερικανικής ισχύος. Στη Λατινική Αμερική, αν και αποκηρύττεται ρητορικά, συχνά δε και εμπράκτως, η αμερικανική επιρροή παραμένει ηγεμονική. Λαμβάνοντας όμως υπόψη τις ραγδαίες εξελίξεις στην περιοχή, είναι το ίδιο δύσκολο να αμφισβητηθεί η αυξανόμενη φθορά της αμερικανικής κυριαρχίας στον παραδοσιακό «λαχανόκηπο» των ΗΠΑ. Κανείς δε μπορεί να μιλήσει για «ανατροπή». Μπορεί όμως να μιλήσει για ολοένα αυξανόμενη αντίσταση στα αμερικανικά γεωστρατηγικά σχέδια.

Το ζήτημα διογκώνεται εξεταζόμενο υπό το πρίσμα της πρόσφατης —και όχι μόνο— ιστορίας. Έχει παρατηρηθεί ότι συνήθως οι αυτοκρατορίες αμφισβητούνται πρώτα, όχι από τις απομακρυσμένες τους αποικίες, αλλά από τις κτήσεις τους εκείνες που βρίσκονται πέριξ του μητροπολιτικού πυρήνα. Η πρώτη καθοριστική αντίσταση ενάντια στην παντοδύναμη Βρετανική Αυτοκρατορία του 20ου αιώνα δεν προήλθε από τα απελευθερωτικά κινήματα στις εξωτικές αποικίες των Ινδιών ή της Αφρικής, αλλά από τη γειτονική Ιρλανδία. Η τελευταία κατάφερε, έξι χρόνια μετά την εξέγερση του 1916, να γίνει η πρώτη ελεύθερη πρώην βρετανική κτήση στη σύγχρονη ιστορία. Η Δεύτερη Γαλλική Αυτοκρατορία μπορεί να ηττήθηκε ολοσχερώς το 1954 από τους αντάρτες του Χο Τσι Μινχ στο Βιετνάμ. Όμως το αποφασιστικό πλήγμα επήλθε από την άνοδο το ίδιο έτος ενός εξίσου σθεναρού απελευθερωτικού κινήματος σε απόσταση αναπνοής από τις Γαλλικές ακτές, συγκεκριμένα στην Αλγερία. Η οικονομική παρακμή της Σοβιετικής αυτοκρατορίας μετεξελίχθηκε σε χιονοστιβάδα όταν η Ρωσική κάθοδος προς το ενεργειακά ανεκτίμητο Ιράν και τη Μέση Ανατολή[12] ανακόπηκε απρόσμενα στα σοβιετικά σύνορα. Εκεί, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι Αφγανοί μουτζαχεντίν (και οι δυτικοί σύμμαχοί τους) ανάγκασαν τον Κόκκινό Στρατό να υποστεί την πρώτη ήττα της ιστορίας του.

Οι αιτίες της ικανότητας παραπλήσιων κτήσεων να καταφέρνουν κύρια πλήγματα στους αυτοκρατορικούς δυνάστες τους είναι πολλαπλές. Σχετίζονται δε σίγουρα με τη δυνατότητα που έχουν οι παρακείμενες αποικίες να αφουγκράζονται πρώτες τα συμπτώματα παρακμής που εκπέμπονται από τον αυτοκρατορικό θώκο. Πάντως κάποιοι οξυδερκείς παρατηρητές στις ΗΠΑ και αλλού έχουν ήδη αρχίσει να επισημαίνουν το ιστορικό δίδαγμα καθώς και τους ιστορικούς παραλληλισμούς της σταδιακής πολιτικής ανεξαρτητοποίησης της Λατινικής Αμερικής. Στα τέλη του περασμένου Σεπτέμβρη το γερμανικό περιοδικό Der Spiegel έκανε λόγο σε κεντρικό του άρθρο για την αρχή του τέλους του «αμερικανικού αιώνα»[13]. Ο Φαρίντ Ζακάρια, αρχισυντάκτης της έγκυρης αμερικανικής επιθεώρησης Newsweek, έχει ήδη επινοήσει τη σχετική ορολογία κάνοντας λόγο για «μετα-αμερικανική εποχή»[14]. Αν η πρόσφατη οικονομική κρίση υποδείχνει κάτι, δήλωσε πρόσφατα ο Ζακάρια, είναι ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται πλέον στο περιθώριο της οικονομικής ζωής στον πλανήτη· και συνέχισε σημειώνοντας ότι «μακροπρόθεσμα [οι υπόλοιπες] χώρες θα αναζητήσουν περισσότερη ανεξαρτησία από μια υπερδύναμη [που εμφανίζεται] ασταθής»[15]. O Πολ Ρόμπερτς, υφυπουργός οικονομικών των ΗΠΑ επί Ρόναλντ Ρέιγκαν και μέχρι πρόσφατα συντάκτης της εφημερίδας του αμερικανικού κεφαλαίου, της Wall Street Journal, είναι πεπεισμένος ότι «στην πραγματικότητα η αμερικανική ισχύς έχει ήδη λυγίσει και η χώρα έχει ήδη χαθεί»[16]:

«Η χώρα έχει λυγίσει διότι αμερικανοί καπιταλιστές έχουν μεταφέρει στο εξωτερικό τόσες πολλές βιομηχανικές, κατασκευαστικές και ερευνητικές θέσεις εργασίας που πλέον οι εισαγωγές στις ΗΠΑ υπερβαίνουν [ολόκληρη] τη βιομηχανική παραγωγή της χώρας. Η [οικονομική] εξάρτηση των ΗΠΑ από εισαγόμενα βιομηχανικά αγαθά, αγαθά προηγμένης τεχνολογίας και ενεργειακές εισαγωγές προκαλεί κατάπληξη. Δεν υπάρχει πλέον πιθανότητα να αμβλυνθεί το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ. Η χώρα καταφέρνει [μέχρι τώρα] και επιβιώνει [παρά] το γιγαντιαίο της έλλειμμα μόνο επειδή το δολάριο αποτελεί τη βάση των παγκόσμιων νομισματικών αποθεμάτων. Όμως η λειτουργία αυτή του δολαρίου έρχεται στο τέλος της, καθώς η υφήλιος αναζητεί περισσότερο αξιόπιστες νομισματικές βάσεις. [Είναι χαρακτηριστικό ότι] παρότι το πετρέλαιο διακινείται εικονικά ακόμα σε δολάρια, στην πραγματικότητα τιμολογείται [με βάση το] ευρώ [.... Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που τελευταία] οι πετρελαιοπαραγωγοί ανεβάζουν τις τιμές του πετρελαίου [σε δολάρια], ώστε να διατηρούν την αγοραστική δύναμη του εισοδήματός τους [σταθερή] σε [σχέση με το] ευρώ[17]».

Οικονομική εξασθένιση σημαίνει αναπόφευκτα στρατηγική και πολιτική εξασθένιση. Όπως σωστά δήλωσε τον περασμένο Σεπτέμβριο ο Μπαράκ Ομπάμα στον πρώτο του τηλεοπτικό διάλογο με τον πολιτικό του αντίπαλο, Τζον Μακέιν, «ποτέ δεν υπήρξε χώρα στην υφήλιο που, έχοντας υποστεί οικονομική παρακμή, κατάφερε να διατηρήσει τη στρατιωτική της υπεροχή». Που σημαίνει, συνέχισε ο Ομπάμα, ότι η σημερινή οικονομική κρίση των ΗΠΑ «αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφάλειας»"[18]. Συνεπάγεται ότι το «πιστωτικό τσουνάμι»[19] που ξεκίνησε από —και πλήττει κυρίως— τις ΗΠΑ δεν αποτελεί μόνο σύμπτωμα μιας μακροχρόνιας πτωτικής τάσης της αμερικανικής οικονομίας, αλλά και πιθανό προοίμιο μιας γενικότερης στρατηγικής παρακμής της υπερδύναμης.

ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ

Η συνεχιζόμενη φθορά της αμερικανικής επιρροής στην Ασία είναι χαρακτηριστική. Η υπεροχή των ΗΠΑ στη Νοτιοανατολική Ασία, την οποία η Ουάσιγκτον χτίζει επιμελώς από τις αρχές του 20ου αιώνα, και που κορυφώθηκε στη μεταπολεμική εποχή, βρίσκεται πλέον υπό καθεστώς ανοιχτής αμφισβήτησης από την Κίνα. Έως και το πιο πιστό προτεκτοράτο των ΗΠΑ στην περιοχή, η Ιαπωνία, στρέφει πλέον την προσοχή της προς το κινεζικό μεγαθήριο. Το 2007 η Κίνα αποτέλεσε τον κορυφαίο προορισμό των ιαπωνικών εξαγωγών για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, ξεπερνώντας τις ΗΠΑ[20]. Είναι γνωστό ότι η άμεση οικονομική ανάγκη της Ιαπωνίας να ανοιχτεί εμπορικά προς την Κίνα ήταν ο κύριος λόγος της επίθεσης του Ιαπωνικού Ναυτικού στο Περλ Χάρμπορ το 1941, καθώς και της αμερικανο-ιαπωνικής σύρραξης που ακολούθησε[21]. Είναι επίσης γνωστό ότι η Ιαπωνία καταλήφθηκε μεταπολεμικά από τις ΗΠΑ και μετατράπηκε σε αμερικανικό προτεκτοράτο ακριβώς για να αποφευχθεί το ιαπωνικό εμπορικό άνοιγμα προς ανατολάς[22]. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, μπορεί κανείς να συλλάβει την κοσμοϊστορική σημασία της αυξανόμενης εδραίωσης της εμπορικής διασύνδεσης μεταξύ Ιαπωνίας και Κίνας, καθώς και ό,τι αυτή υποδηλώνει για την αμερικανική ηγεμονία στη Νοτιοανατολική Ασία.

Παρόμοια μηνύματα καταφθάνουν από την κορεατική χερσόνησο, όπου οι βορειοκορεάτες έχουν πλέον σταματήσει σχεδόν ολοσχερώς να λαμβάνουν υπόψη τους τον αμερικανικό παράγοντα. Αντίθετα το Πεκίνο δεν έχει μόνο αυξήσει την εμπορική του επιρροή νότια του ποταμού Γιαλού, εισάγοντας χιλιάδες τόνους πρώτων υλών ετησίως[23], αλλά έχει μετεξελιχθεί στον κυρίαρχο διαπραγματευτικό εταίρο των διμερών συνομιλιών μεταξύ Βόρειας και Νότιας Κορέας[24]. Πρόσφατα η Ουάσιγκτον προέβη σε μια απελπισμένη προσπάθεια να αποσπάσει την Πιονγκγιάνγκ από την κινεζική αγκάλη, διαγράφοντας τη Βόρεια Κορέα από τον αμερικανικό κατάλογο των «κρατών που υποθάλπουν την τρομοκρατία», για πρώτη φορά μετά από είκοσι χρόνια. Όμως η κίνηση αυτή χαρακτηρίστηκε από αμερικανούς κυβερνητικούς αξιωματούχους ως «πλασματική», διότι σε καμία περίπτωση δε διασφαλίζει τον πυρηνικό αφοπλισμό της Βόρειας Κορέας[25]. Η λύση για τον πυρηνικό αφοπλισμό της Βόρειας Κορέας, σημειώνουν οι παρατηρητές, συνεχίζει να περνάει από το Πεκίνο[26].

Παρόμοια είναι η κατάσταση στο τρίγωνο Κίνας-Ταϊβάν-ΗΠΑ, που για δεκαετίες παραμένει σε στρατηγική ακινησία. Η αποστομωτική αφύπνιση της κολοσσιαίας κινεζικής οικονομίας έχει αναγκάσει την Ταϊβάν να αψηφήσει την αμερικανική στρατιωτική προστασία και να προβεί σε πρωτοφανείς κινήσεις καλής θέλησης προς το Πεκίνο. Παρότι οι φωνές που ζητούν επανένωση της Ταϊβάν με την Κίνα παραμένον σχετικά αδύναμες, η νέα κυβέρνηση του πρόεδρου Μα Γινγκτζέου επιμένει ότι το νησιωτικό κράτος δεν πρόκειται να ζητήσει επίσημη ανεξαρτησία από την Κίνα. Δήλωσε μάλιστα, προς έκπληξη των αμερικανών, ότι «πρέπει να καταφέρουμε να μειώσουμε την [κινεζική] απειλή και να μετατρέψουμε [την Κίνα] από εχθρό σε φίλο [...]. Θα τολμήσω να δηλώσω ότι δεν πρόκειται να γίνει πόλεμος [...] στην επόμενη τετραετία»[27]. Ας σημειωθεί ότι ο Μα Γινγκτζέου εκπροσωπεί το Κουομιντάνγκ, που είναι το κατεξοχήν εθνικιστικό κόμμα της Ταϊβάν. Αυτές και άλλες παρόμοιες δηλώσεις, σε συνδυασμό με την οικονομική αποστασιοποίηση της Ταϊβάν από την Ουάσιγκτον μετά την πρόσφατη χρηματοοικονομική κρίση, ανάγκασαν πρόσφατα την αμερικανική οικονομική επιθεώρηση Barron’s, που εκδίδεται από την υπερσυντηρητική Wall Street Journal, να αναρωτηθεί: «Όταν ο Μάο εκδίωξε τους εθνικιστές από την ηπειρωτική Κίνα το 1949, η αμερικανική δεξιά ρώτησε με μια φωνή “ποιος φταίει που χάθηκε η Κίνα;”. Σήμερα η Ουάσιγκτον καλά θα κάνει ν’ ανησυχεί για το ποιος φταίει που χάθηκε η Ταϊβάν [...]. Εάν [πράγματι] η Ταϊβάν υπαινίσσεται ότι δεν εμπιστεύεται πλέον την χρηματοπιστωτική δύναμη των ΗΠΑ, τότε τι υποδηλώνει αυτό για την [γενικότερη στρατηγική] εμπιστοσύνη που εμπνέει η Ουάσιγκτον;»[28].

Τα πράγματα στην αφγανο-πακιστανική μεθόριο είναι ακόμα πιο αποθαρρυντικά για τους αμερικανούς. Έχοντας πλέον απολέσει οριστικά τον σημαντικότερο περιφερειακό τους σύμμαχο, τον πρώην δικτάτορα του Πακιστάν, στρατηγό Περβέζ Μουσάραφ, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε γενική υποχώρηση στη χαώδη σύρραξη στο Αφγανιστάν. Κατά την πρόσφατη αποχώρησή του από τη χώρα, ο πρώην διοικητής των εκεί Βρετανικών δυνάμεων δήλωσε ότι οι αντάρτες Ταλιμπάν δεν πρόκειται ποτέ να ηττηθούν και πως μια στρατιωτική νίκη έναντι των Ταλιμπάν δεν είναι «ούτε πιθανή ούτε εφικτή»[29]. Σχεδόν ταυτόχρονα οι New York Times ανέφεραν ότι σε μια επίσημη έκθεσή τους —η οποία δεν έχει ακόμα αποχαρακτηριστεί— οι αμερικανικές υπηρεσίες κατασκοπείας έχουν προειδοποιήσει το Λευκό Οίκο ότι το Αφγανιστάν βρίσκεται σε «καθοδική τροχιά προς το χάος», ενώ «αμφισβητούν σοβαρά την ικανότητα της αφγανικής κυβέρνησης να ανακόψει την εξάπλωση της επιρροής των Ταλιμπάν» στη χώρα[30]. Η αιφνιδιαστική αυτή κρίση ανάγκασε την ίδια την αφγανική κυβέρνηση, που ηγείται ενός καθεστώτος-μαριονέτας εγκατεστημένου από την Ουάσιγκτον, να αψηφήσει τις αμερικανικές ντιρεκτίβες και να ζητήσει από τους Σαουδάραβες να μεσολαβήσουν σε μια σειρά μυστικών συναντήσεων με τους Ταλιμπάν[31]. Παρατηρείται έτσι μια ολική αναστροφή της αμερικανικής στάσης στο Αφγανιστάν, στα πλαίσια της οποίας οι παλαιότερες δηλώσεις του «νταή» πρώην υπουργού άμυνας των ΗΠΑ, Ντόναλντ Ράμσφελντ, ότι η νίκη των αμερικανών στο Αφγανιστάν θα ήταν «ολική και αδιαπραγμάτευτη»[32], έχουν πλέον παραγραφεί από τα δεδομένα. Σύμφωνα με πρόσφατο άρθρο της Washington Post, η υποφαινόμενη συνθηκολόγηση της αφγανικής κυβέρνησης με τους Ταλιμπάν αντιπροσωπεύει «το αδιανόητο» για τις ΗΠΑ[33].

Η στρατηγική απόγνωση έχει οδηγήσει το Πεντάγωνο σε μια αυτοκτονική τακτική που δεν είναι άλλη από τη βαθμιαία επέκταση του αφγανικού πολέμου στο Πακιστάν. Οι όλο και συχνότερες επιθέσεις αμερικανικών στρατευμάτων εντός των πακιστανικών συνόρων έχουν πλέον αρχίσει να θυμίζουν την κρυφή —και σαφώς παράνομη— επέκταση του πολέμου του Βιετνάμ στο Λάος και στην Καμπότζη, επί προεδρίας Νίξον. Η προφανής διαφορά είναι ότι, αντί για ανυπεράσπιστους χωρικούς, αυτή τη φορά οι αμερικανοί αντιμετωπίζουν τα οργανωμένα στρατεύματα μιας πυρηνικής δύναμης. Στις 25 Σεπτεμβρίου αμερικανικές ειδικές δυνάμεις επιβαίνουσες σε δυο ελικόπτερα αναγκάστηκαν να αποσυρθούν έξω από τα πακιστανικά σύνορα όταν δέχτηκαν πυκνά πυρά του Πακιστανικού Στρατού[34]. Φυσικά οι παράνομες αυτές ενέργειες κάθε άλλο παρά περιορίζουν την ισχύ των Ταλιμπάν, οι οποίοι μετατρέπονται σε ήρωες στα μάτια των αγανακτισμένων Πακιστανών που αντιδρούν μ’ αυτό τον τρόπο στην παράνομη παραβίαση της ανεξαρτησίας της χώρας τους από τις ΗΠΑ[35]. Αψηφώντας τις πιέσεις της Ουάσιγκτον, η Πακιστανική βουλή επικύρωσε σχεδόν παμψηφεί στις 23 Οκτωβρίου τον τερματισμό του αποκαλούμενου «πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία» και την έναρξη διαλόγου με τους Ταλιμπάν[36]. Λίγες ώρες νωρίτερα ο αμερικανός στρατηγός Ντέιβιντ Μακίερναν προειδοποιούσε ότι οι αντάρτες επί πακιστανικού εδάφους είναι πλέον τόσο ισχυροί που «απειλούν την ύπαρξη του Πακιστάν»[37].

ΑΔΙΕΞΟΔΟΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΕ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΑΦΡΙΚΗ

Έχω αναφερθεί αλλού στην ολική καταστροφή της χώρας που κάποτε ονομαζόταν Ιράκ[38]. Στη σημερινή του μορφή ο χώρος του πρώην Ιράκ αποτελεί ένα κατακερματισμένο συνονθύλευμα εθνοτικά διαιρεμένων περιοχών, διοικούμενων από ένοπλες συμμορίες ποικίλων θρησκευτικοπολιτικών αποχρώσεων, οι οποίες ελέγχουν τον περίγυρό τους με τρομοκρατικές μεθόδους, αδιαφορώντας παντελώς για τα υποτιθέμενα «δημοκρατικά ιδεώδη» των αμερικανών εισβολέων. Παράλληλα, όπως έχω ξαναγράψει, οι απομονωμένες αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις «σπάνια εξέρχονται από τα οχυρωμένα τους στρατόπεδά, ενώ ακόμα σπανιότερα επιδίδονται στην αστυνόμευση των αστικών κέντρων, τα οποία έχουν πλέον εγκαταλείψει στο έλεος των παραστρατιωτικών οργανώσεων»[39]. Η ντόπια αντίδραση στη συνεχιζόμενη παρουσία των ξένων εισβολέων είναι τέτοια που ακόμα και ο ίδιος ο ιρακινός πρωθυπουργός, που οφείλει το αξίωμά του στην Ουάσιγκτον, δεν δεχόταν έως και την τελευταία στιγμή να παρατείνει τη συμφωνία παραμονής των αμερικανών στη χώρα δίχως έγγραφες διαβεβαιώσεις ότι οι τελευταίοι θα υποταχθούν πλήρως στη θεσμική κυριαρχία της επίσημης ιρακινής κυβέρνησης. Παρότι η συμφωνία τελικά επιτεύχθηκε, οι Αμερικανοί συνεχίζουν να αρνούνται να παραδώσουν τη στρατιωτική εξουσία στους Ιρακινούς και κανείς δε γνωρίζει τι θα συμβεί στο άμεσο μέλλον[40].

Το μόνο σίγουρο είναι ότι το Ιράν —μέλος της αμερικανικής μαύρης λίστας των «κρατών που υποθάλπουν την τρομοκρατία» και εκ των μισητών αντιπάλων της Ουάσιγκτον— αποτελεί μέχρι στιγμής τον αδιαφιλονίκητο θριαμβευτή του πολέμου στο Ιράκ. Κι αυτό διότι το κενό εξουσίας που δημιουργήθηκε από την πτώση της δικτατορίας του Σαντάμ Χουσεΐν δεν καλύφθηκε φυσικά από τους Αμερικανούς μισθοφόρους, αλλά από τους θρησκευτικά συγγενείς Ιρανούς μουλάδες, οι οποίοι σήμερα ελέγχουν το μεγαλύτερο τμήμα του Ιράκ, όπως και ολόκληρη τη Βαγδάτη[41]. Μετά την αιματηρή εθνοκάθαρση της τελευταίας πενταετίας, η πρωτεύουσα του πάλαι ποτέ Ιράκ έχει πλέον μετατραπεί σε αμιγώς Σιιτική πόλη για πρώτη φορά στην ιστορία της. Η πρωτοφανής ενίσχυση του Σιιτικού παράγοντα στο Ιράκ υποδηλώνει την σημαντική περιφερειακή ισχυροποίηση του Ιράν, που είναι ταυτόχρονα η πληθυσμιακή και πολιτική έδρα του παγκόσμιου Σιιτισμού. Στον στρατηγικό τομέα, η ισχυροποίηση αυτή αντικατοπτρίζεται στην αποφασιστικότητα με την οποία οι Ιρανοί επιδιώκουν να ολοκληρώσουν το ενεργειακό πυρηνικό τους πρόγραμμα που άρχισαν τη δεκαετία του 1950 με αμερικανική βοήθεια[42]. Τον Φεβρουάριο του 2007 ο πρόεδρος της χώρας, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, δήλωσε ανοιχτά ότι όχι μόνο δεν πρόκειται η κυβέρνησή του «να έρθει σε σύγκρουση με τη βούληση του ιρανικού έθνους να επιτύχει την ειρηνική χρήση της πυρηνικής τεχνολογίας», αλλά και ότι για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος «αξίζει να διακοπούν όλα τα υπόλοιπα αναπτυξιακά έργα στη χώρα για τα επόμενα δέκα χρόνια»[43]. Παράλληλα ο ηθικός ξεπεσμός και η απομόνωση από τη διεθνή κοινότητα, στην οποία επέπεσε η Ουάσιγκτον μετά το στρατηγικό ατόπημα του πολέμου στο Ιράκ, δεν επιτρέπει στους Αμερικανούς να αναλογιστούν σοβαρά την πιθανότητα εισβολής τους και στο Ιράν. Από την πλευρά τους οι Ιρανοί —εκ των σημαντικότερων προμηθευτών της παγκόσμιας πετρελαϊκής αγοράς— δηλώνουν έτοιμοι να «ανταπεξέλθουν εναντίον οποιασδήποτε αμερικανικής επίθεσης» στη χώρα τους με κάθε απαραίτητο μέσο[44]. Ταυτόχρονα, για προφανείς λόγους, οι καταπτοημένοι στρατηγοί του αμερικανικού Πενταγώνου φέρονται «να απεχθάνονται [ακόμα] και την ιδέα μιας στρατιωτικής επίθεσης» στο Ιράν[45].

Παραδίπλα, στην Αφρική, οι ΗΠΑ πληρώνουν σήμερα το συσσωρεμένο τίμημα της επί δεκαετιών παραμέλησης της ηπείρου από τα αμερικανικά στρατηγικά επιτελεία. Έχοντας συνειδητοποιήσει καθυστερημένα την ανερχόμενη οικονομική σημασία μιας αγοράς πλούσιας σε πρώτες ύλες, με σχεδόν ένα δισεκατομμύριο κατοίκους, οι Αμερικανοί έχουν πλέον εκτοπιστεί από τη δυναμική διείσδυση της Κίνας σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο. Καθώς η ανάπτυξη της αχόρταγης κινεζικής οικονομίας δεν φαίνεται να έχει σταματημό (παρά την συνεχιζόμενη παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση) και καθώς τα ενεργειακά συμβόλαια στη Μέση Ανατολή παραδοσιακά μονοπωλούνται από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, οι Κινέζοι σπεύδουν μαζικά στην Αφρική για να ικανοποιήσουν τις ενεργειακές τους ανάγκες. Οι τελευταίες αναμένεται να διπλασιαστούν έως το 2020[46]. Σήμερα περίπου το 1/3 των κινεζικών πετρελαϊκών εισαγωγών προέρχεται από την Αφρική ενώ το ποσό των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ Κίνας και Αφρικής διπλασιάζεται κάθε χρόνο[47]. Σε ακόμα υψηλότερους ρυθμούς κυμαίνεται η αύξηση της οικονομικής βοήθειας του Πεκίνου προς την Αφρική, η οποία έφτασε στα 2.7 δισεκατομμύρια δολάρια το 2006, έναντι μόλις 100 εκατομμυρίων το 1996[48]. Παράλληλα, το ποσό των δανείων που έχουν εκχωρηθεί προς κυβερνήσεις της Αφρικής από τις τέσσερις κεντρικές τράπεζες της Κίνας έχει ήδη υπερβεί το αντίστοιχο αμερικανικό και σύντομα αναμένεται να ξεπεράσει τον δανειοδοτικό όγκο ακόμα και αυτής της Παγκόσμιας Τράπεζας[49], χρίζοντας έτσι επίσημα την Κίνα κύριο δανειοδότη της αφρικανικής ηπείρου. Παρατηρητές επισημαίνουν ότι η ιστορική ανάπτυξη της αφρικανικής οικονομίας, η οποία το 2007 κυμάνθηκε για πρώτη φορά σχεδόν στο 6%, οφείλεται πρωταρχικά στην κινεζική εμπορική συμβολή[50].

ΟΙ ΒΛΕΨΕΙΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Έτσι φτάνουμε στη Δυτική Ευρώπη, την οποία πολλοί αναλυτές επιμένουν να αποκαλούν συμμαχικό εταίρο των ΗΠΑ[51]. Η άποψη αυτή ισχύει για ορισμένες πτυχές σε ορισμένα γεωγραφικά τμήματα της Δυτικής Ευρώπης, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της Βρετανίας, η οποία ουσιαστικά αποτελεί παραδοσιακό φορέα αμερικανικής επιρροής στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ)[52]. Όμως εάν κανείς παρατηρήσει τις συχνότατες εμπορικές διαμάχες μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης θα διαπιστώσει ότι η τελευταία αποτελεί στην πραγματικότητα τον πιο επικίνδυνο αντίπαλο της αμερικανικής οικονομικής ηγεμονίας στον πλανήτη. Η αντιπαλότητα αυτή δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου όταν η Σοβιετική Ένωση μπορεί να ήταν ο κύριος ιδεολογικός και ενεργειακός αντίπαλος των ΗΠΑ, όμως η Δυτική Ευρώπη ήταν ο βασικός οικονομικός και εξαγωγικός της ανταγωνιστής. Αντιθέτως, ο ευρω-αμερικανικός ανταγωνισμός έχει εντατικοποιηθεί καθώς οι δυο ισχυρότερες εξαγωγικές οικονομίες στον πλανήτη ανταγωνίζονται για την εκμετάλλευση νέων αγορών. Η αδίστακτη οικονομική βεντέτα μεταξύ των δυο μπορεί μεν να διαδραματίζεται διαμέσου δικαστικών αψιμαχιών και της παράνομης επιβολής δασμών, έχει όμως φτάσει σε σημείο ανοιχτής πολιτικής σύγκρουσής. Ο πρώην Εμπορικός Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ, Ρόμπερτ Ζέλνικ (σήμερα Διευθυντής της Παγκόσμιας Τράπεζας) έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ότι η επιβολή από την ΕΕ αυστηρών οικονομικών κυρώσεων στις αμερικανικές εξαγωγές «μοιάζουν με την απειλή χρήσης πυρηνικής βόμβας» εναντίον των ΗΠΑ[53].

Στη μετα-σοβιετική εποχή οι αμερικανικές βλέψεις στην Ευρώπη εστιάζονται κυρίως στη συστηματική προσπάθεια απόσπασης των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών από τη ρωσική σφαίρα επιρροής[54]. Κύριο όχημα της επίτευξης αυτού του φιλόδοξου στόχου είναι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς τις περιοχές του πρώην Ανατολικού Μπλοκ. Προφανώς η κίνηση αυτή παραβιάζει τις υποσχέσεις, που οι ίδιοι οι Αμερικανοί είχαν επανειλημμένα δώσει στην καταρρέουσα σοβιετική ηγεσία κατά τη διετία 1990-1991, ότι το ΝΑΤΟ δεν είχε βλέψεις να καλύψει το κενό εξουσίας που θα δημιουργούσε μια ενδεχόμενη εθελοντική διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας[55]. Μακροπρόθεσμα, η επίτευξη της προσάρτησης των ανατολικοευρωπαϊκών κρατών (αυτών που οι αμερικανοί νέο-συντηρητικοί ονομάζουν «νέα Ευρώπη») στην αμερικανική σφαίρα επιρροής ενδέχεται επιφέρει στις ΗΠΑ δυο σημαντικά οφέλη. Σε πρώτο βαθμό, θα καταφέρουν να παγιώσουν τον στρατηγικό τους κλοιό γύρω από τη Ρωσία, απαγορεύοντας στην τελευταία να επεκτείνει την επιρροή της πέραν της Ασίας. Σε δεύτερο βαθμό, η ισχυροποίηση ενός φιλο-αμερικανικού γεωγραφικού τόξου στην Ανατολική Ευρώπη έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως διαχωριστική γραμμή μεταξύ Δυτικής Ευρώπης και Ρωσίας, εμποδίζοντας οποιαδήποτε ουσιαστική οικονομική ή πολιτική σύμπραξη μεταξύ των δυο.

Η ρωσική στρατιωτική επέμβαση στη Γεωργία το καλοκαίρι του 2008 αποσκοπούσε στο να αναχαιτίσει μερικώς αυτό ακριβώς το μεγαλόπνοο σχέδιο των Αμερικανών. Ο Ρωσικός Στρατός εισέβαλε στη Γεωργία και κατέλαβε το σύνολο σχεδόν της χώρας λίγο καιρό προτού η τελευταία ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Εάν περίμενε έως ότου η Γεωργία γινόταν επίσημα μέλος του ΝΑΤΟ, προτού την καταλάβει, η Μόσχα θα διακινδύνευε την αυτόματη εμπλοκή ολόκληρης της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, η οποία θα ήταν υποχρεωμένη βάσει του καταστατικού της να προστατεύσει την εδαφική ακεραιότητα της Γεωργίας. Στην παρούσα κατάσταση η διαδικασία εισόδου της Γεωργίας —αλλά και της Ουκρανίας— στο ΝΑΤΟ έχει πλέον παγιώσει, όχι μόνο διότι ένα μεγάλο κομμάτι της Γεωργίας παραμένει υπό ρωσική κατοχή, αλλά κι επειδή οι Ευρωπαίοι δικαιολογημένα ανησυχούν για περαιτέρω ρωσικές αντιδράσεις[56].

Δεν έχει ακόμα αποσαφηνιστεί ποιος ευθύνεται για τη ρωσική επέμβαση στη Γεωργία. Πρόσφατες αποκαλύψεις, όπως εκείνη του γερμανικού περιοδικού Der Spiegel[57], αναφέρουν ότι το ΝΑΤΟ έχει ανεπίσημα επιβεβαιώσει ότι οι γεωργιανές ένοπλες δυνάμεις ήταν εκείνες που άνοιξαν πρώτες πυρ εναντίον ρωσικών στρατευμάτων. Το σίγουρο είναι ότι μετά την οξεία αντίδραση της Ρωσίας στη Γεωργία, η ανατολική διεύρυνση του ΝΑΤΟ έχει πλέον προσκρούσει σ’ ένα σημαντικό εμπόδιο. Παράλληλα, η απότομη κατρακύλα της αμερικανικής οικονομίας έχει καταπονήσει την Ουάσιγκτον, η οποία δε φαίνεται να έχει το σθένος να προβεί σε ουσιαστικές ενέργειες ενάντια στη Μόσχα. Μάλιστα στις 20 Οκτωβρίου, δυο μόλις μήνες μετά τον τερματισμό των εχθροπραξιών στη Γεωργία, οι αρχηγοί των αμερικανικών και ρωσικών στρατιωτικών επιτελείων συναντήθηκαν μυστικά σ’ ένα αγρόκτημα έξω από το Ελσίνκι της Φιλανδίας, όπου «συζήτησαν [πάνω σε] ένα ευρύ φάσμα θεμάτων αμοιβαίου ενδιαφέροντος, συμπεριλαμβανομένου του παρόντος περιβάλλοντος ασφάλειας στη Γεωργία, το μέλλον της συμμαχίας του ΝΑΤΟ και την τρέχουσα κατάσταση της αμερικανικής πυραυλικής άμυνας στην Ευρώπη»[58], όπως μετέδωσε το Ρόιτερ. Την επόμενη ημέρα το ρωσικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Νοβόστι μετέδωσε δηλώσεις του ρώσου στρατιωτικού επιτελάρχη, στρατηγού Νικολάι Μακάροφ, ο οποίος ανέφερε ότι οι υψηλόβαθμες επαφές μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ, που οι Αμερικανοί είχαν διακόψει μετά τη ρωσική επέμβαση στη Γεωργία, «μάλλον θα συνεχιστούν [κανονικά] κατά το τέλος του χρόνου»[59].

Η κίνηση αυτή προφανώς υποδηλώνει τάσεις σχετικής οπισθοχώρησης των Αμερικανών στην Ευρώπη, τις οποίες, σε συνδυασμό με την οικονομική εξασθένιση της Ουάσιγκτον, οι Ρώσοι αλλά και αρκετοί Δυτικοευρωπαίοι βλέπουν ως καταρχήν θετικές. Σε πρόσφατη συνάντησή του με τη γερμανίδα καγκελάριο, Άνγκελα Μέρκελ, ο ρώσος πρόεδρος, Ντμίτρι Μεντβέντεβ, δήλωσε δίχως υπεκφυγές ότι «η αμερικανική οικονομική εξουσία έχει φτάσει στο τέλος της» και πως «η εποχή της επικυριαρχίας μίας [και μοναδικής] οικονομίας και ενός νομίσματος ανήκει πλέον μια για πάντα στο παρελθόν»[60]. Ειδησεογραφικές πηγές αναφέρουν ότι η γερμανίδα καγκελάριος συμφώνησε με την έκκληση του πρόεδρου Μεντβέντεβ «για ένα πιο δίκαιο σύστημα»[61].

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η πιο εντυπωσιακή παράμετρος των ελληνοαμερικανικών σχέσεων στα τελευταία χρόνια δεν είναι τόσο η αυξανόμενη διάσταση απόψεων μεταξύ Αθήνας και Ουάσιγκτον, όσο το γεγονός ότι η σημαντική αυτή διχογνωμία συντελέστηκε μεταξύ ιδεολογικά σύμμαχων συντηρητικών κυβερνήσεων. Όχι μόνο στην προδικτατορική Ελλάδα, αλλά και στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν, οι παραδοσιακές αντι-κομμουνιστικές και φιλο-αμερικανικές τάσεις της ελληνικής δεξιάς αποτελούσαν το βασικό συστατικό της συχνά επικαλούμενης ελληνοαμερικανικής φιλίας[62]. Κι όμως, το παράδοξο είναι ότι δυο από τις δεξιότερες κυβερνήσεις στην πρόσφατη ιστορία της Ελλάδας και των ΗΠΑ κατάεφεραν να κατακρημνίσουν τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις κυριολεκτικά «στο ναδίρ»[63], ενώ η συντηρητική ελληνική κυβέρνηση ανέμενε με ανυπομονησία (!) την άφιξη των Δημοκρατικών στο Λευκό Οίκο. Ακόμα και δεξιές ελληνικές εφημερίδες παραδεχόταν πριν τις πρόσφατες αμερικανικές προεδρικές εκλογές ότι μια «ενδεχόμενη νίκη του Μπαράκ Ομπάμα θα [προκαλέσει] στεναγμούς ανακούφισης σε πολιτικά και διπλωματικά γραφεία»[64] της ελληνικής κυβέρνησης.

Χαρακτηριστική στιγμή της γενικότερης προστριβής των ελληνοαμερικανικών σχέσεων υπήρξε το βέτο που προέβαλλε η Αθήνα στην απόπειρα ένταξης στο ΝΑΤΟ της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ), τον περασμένο Απρίλιο. Η κίνηση αυτή της ελληνικής κυβέρνησης εξέπληξε τους περισσότερους Έλληνες, συμπεριλαμβανομένου και του γράφοντος, ο οποίος είχε εκτιμήσει μερικές εβδομάδες πριν τη ΝΑΤΟϊκή σύνοδο κορυφής του Βουκουρεστίου ότι «η ελληνική κυβέρνηση δεν θα τολμήσει να ταράξει τα νερά»[65]. Εξέπληξε δε ακόμα περισσότερο τους Αμερικανούς, που ενεργούσαν βασιζόμενοι στην παραδοσιακή αμερικανική αντίληψη για την Ελλάδα, την οποία είχε εκφράσει ξεκάθαρα στα μέσα της δεκαετίας του 1990 ο Ντάνιελ Φριντ, στέλεχος εκείνη την εποχή του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ: «η Ελλάδα δεν θα αντιδράσει [στο Σκοπιανό] γιατί δεν έχει το νεύρο [.... Είναι] χάρτινος τίγρης [και] δεν πρόκειται να κάνει τίποτε σε ό,τι και να [της] κάνουμε [...]. Άπαξ και σταματήσουν οι πολιτικές κραυγές, οι Έλληνες θα γίνουν συνετοί»[66].

Ωστόσο, παρά την επιφαινόμενη —και ομολογουμένως σπάνια— σθεναρότητα του ελληνικού βέτο στο Βουκουρέστι, η στάση της Αθήνας μπορεί κάλλιστα να ερμηνευτεί ορθολογικά στα πλαίσια της γενικότερης και αυξανόμενης αντίστασης στην ηγεμονία των ΗΠΑ σε παγκόσμιο επίπεδο. Με άλλα λόγια η Αθήνα δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να συμβαδίζει με τη διεθνή τάση αντίδρασης στα σχέδια της Ουάσιγκτον, η οποία αναλύθηκε προηγουμένως. Μάλιστα, εάν η Ελλάδα συνεχίσει να συμπλέει με το γενικότερο κύμα αντίστασης ενάντια στην παγκόσμια εξουσία της Ουάσιγκτον, τότε η σχετική ανεξαρτητοποίηση των ελληνικών πολιτικών χειρισμών από τις προσδοκίες του Λευκού Οίκου αναμένεται να ενταθεί. Κι αυτό διότι, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η οικονομική κρίση, που έχει ακινητοποιήσει κυρίως την αμερικανική οικονομία, θα ωθήσει μακροπρόθεσμα τις χώρες που παραδοσιακά ενεργούν υπό τη σκιά του αμερικανικού μεγαθήριου «να αναζητήσουν περισσότερη ανεξαρτησία από μια υπερδύναμη [που εμφανίζεται] ασταθής»[67].

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ελληνική επιλογή της άσκησης βέτο ενάντια στην ένταξη της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ με το όνομα Μακεδονία ήταν απαραίτητα σωστή. Αντιθέτως, όπως έχω γράψει στο παρελθόν[68], η προσωπική μου άποψη είναι ότι το βέτο της Αθήνας στο Βουκουρέστι ευνόησε σε πρώτο πλάνο τα αμερικανικά σχέδια για τα Βαλκάνια, σπρώχνοντας τα Σκόπια ακόμη βαθύτερα στις αγκάλες της Ουάσιγκτον. Ωστόσο θα πρέπει να αναγνωριστεί το γεγονός ότι η εναντίωση στα σχέδια των ΗΠΑ μιας πολιτικά μικρής χώρας, όπως είναι η Ελλάδα, είναι στρατηγικά αξιομνημόνευτη. Όχι μόνο από άποψη σπανιότητας, αλλά και διότι με την κίνηση αυτή η Ελλάδα επιβεβαίωσε τις αμερικανικές υποψίες ότι φλερτάρει πλέον ανοιχτά με το Κρεμλίνο. Η πολυσυζητημένη ενεργειακή σύζευξη της Αθήνας με τη Μόσχα (με τον ενεργειακό αγωγό Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης) την τελευταία οκταετία είναι απλά μία πτυχή ενός εκτεταμένου σχεδίου διμερούς συνεργασίας που περιέχει πολιτικές και στρατιωτικές πλευρές. Η Ελλάδα είναι ο σημαντικότερος αγοραστής ρωσικών οπλικών συστημάτων εντός του ΝΑΤΟ[69], ενώ πρόσφατα η Αθήνα αγόρασε 420 ρωσικά τεθωρακισμένα οχήματα[70], μια κίνηση που χαρακτηρίστηκε από ξένους παρατηρητές ως «ιδιαίτερα εύγλωττη νίκη για τη Ρωσία, [που δείχνει] ότι ακόμα και μέλη του υπό αμερικανικής ηγεσίας ΝΑΤΟ αναγκάζονται να στραφούν προς το Κρεμλίνο για να βρουν οπλικά συστήματα που να είναι ανώτερα ή κατά πολύ φθηνότερα των αντίστοιχων αμερικανικών συστημάτων»[71].

Το Σεπτέμβριο του 2006 ο Κώστας Καραμανλής χαρακτήρισε για πρώτη φορά τη Ρωσία «εταίρο στρατηγικής σημασίας [αναφορικά με τον οποίο] η Ελλάδα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων σε όλους τους τομείς»[72]. Μερικούς μήνες αργότερα ο Βλάντιμιρ Πούτιν ανταπέδωσε τον χαρακτηρισμό αναφέροντας κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τον Κάρολο Παπούλια στο Κρεμλίνο ότι η Ελλάδα αποτελεί «σημαντικό στρατηγικό εταίρο της χώρας του»[73]. Στα πλαίσια αυτά εξηγείται η ρητορική επίθεση της Μόσχας εναντίον της Ουάσιγκτον, τον περασμένο Σεπτέμβρη, όταν ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε ότι «είναι απολύτως φυσικό [η ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας-Ρωσίας να μην] αρέσει σε όλους. Διαπιστώσαμε», για παράδειγμα, συνέχισε ο Λαβρόφ, «ότι η αμερικανική διοίκηση άσκησε τον τελευταίο καιρό απροκάλυπτη πίεση στην ελληνική ηγεσία, προσπαθώντας να εμποδίσει τη συνεργασία μας στην ενεργειακή σφαίρα. Προσπαθούν να τρομάξουν την Ελλάδα»[74].

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

Είναι δεδομένο ότι η Ουάσιγκτον ανησυχεί για τη συνεχιζόμενη σύσφιξη των σχέσεων Αθήνας-Μόσχας. Παρότι, όπως έχω γράψει στο παρελθόν[75], η δυναμική της Ρωσίας, αν και αυξάνουσα, δεν θεωρείται ακόμα αξιόπιστη στο διεθνή χώρο, η δραματική οικονομική κρίση που πλήττει κατά κύριο λόγο τις ΗΠΑ ενδέχεται να αλλάξει σταδιακά τα δεδομένα. Επιπλέον οι Αμερικανοί γνωρίζουν ότι η προοπτική της ελληνορωσικής συνεργασίας, σε συνδυασμό με τις πολιτικές επιλογές της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, μπορεί να συμβάλει στην υπονόμευση μερικών εκ των ζωτικότερων συμφερόντων των ΗΠΑ την Ευρώπη, όπως είναι η ΝΑΤΟϊκή διεύρυνση προς τις χώρες του πρώην Σοβιετικού Μπλοκ, όπως και η διαχωριστική αμερικανική ζώνη μεταξύ Ρωσίας και Δυτικής Ευρώπης. Παράλληλα, η εμβάθυνση των ελληνορωσικών σχέσεων συμπλέει με την απροκάλυπτη επιθυμία της Μόσχας να διασπάσει τον φιλοαμερικανικό άξονα Αλβανίας-Κοσόβου-ΠΓΔΜ-Βουλγαρίας-Ρουμανίας-Τουρκίας, που έχει αρχίσει να ισχυροποιείται στα Βαλκάνια[76].

Αυτό δε σημαίνει ότι η Αθήνα κινείται πλέον στη Ρωσική σφαίρα επιρροής, ούτε ότι κάτι τέτοιο πρόκειται να συμβεί στο άμεσο μέλλον. Αντιθέτως, μια ενδεχόμενη άμεση απόσχιση της Αθήνας από την αμερικανική τροχιά θα σημάνει πρωτοφανή αποστασία, η οποία δύσκολα νοείται στο σημερινό ευρωπαϊκό πολιτικό πλαίσιο. Σημαίνει όμως ότι η ελληνορωσική σύμπραξη, καθώς και η αντίσταση της Αθήνας στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες των ΗΠΑ, σίγουρα εκλαμβάνονται από την Ουάσιγκτον ως απροκάλυπτες ελληνικές επιθέσεις ενάντια στα αμερικανικά συμφέροντα. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι αμερικανοί θεωρούν την Ελλάδα ως τμήμα της στρατηγικά σημαντικής περιφερειακής ζώνης της Μέσης Ανατολής, η Αθήνα θα πρέπει να αναμένει εντατικοποίηση των αμερικανικών οικονομικών και διπλωματικών πιέσεων, οι οποίες έχουν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται[77].

Υπό μια σημαντική έννοια, η υλοποίηση των αμερικανικών πιέσεων εξαρτάται ελάχιστα από την πολιτική ταυτότητα του νέου προέδρου των ΗΠΑ. Αναλογιζόμενος κανείς την μεταπολεμική ιστορία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων είναι δύσκολο να κατανοήσει τη λογική της παραδοσιακής ελληνικής στήριξης στους Δημοκρατικούς. Ο Δημοκρατικός Χάρι Τρούμαν διέταξε την αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στην Ελλάδα το 1947. Ένας επίσης Δημοκρατικός πρόεδρος, ο Λίντον Τζόνσον, υποστήριξε ρητορικά όπως και εμπράκτως τη χούντα των συνταγματαρχών κατά τους πρώτους κρίσιμους μήνες της παράνομης εξουσίας της (και πιθανότατα κατά την συνωμοτική προετοιμασία της προτού καταλύσει την ελληνική δημοκρατία[78]). Το 1978 ένας ακόμα Δημοκρατικός πρόεδρος, ο Τζίμι Κάρτερ, καλωσόρισε την Άγκυρα στις αγκάλες του ΝΑΤΟ και τερμάτισε το συμβολικό εμπάργκο όπλων εναντίον της Τουρκίας, παραγράφοντας ουσιαστικά τα εγκλήματα πολέμου του Αττίλα στην κατεχόμενη Κύπρο.

Παρά την ρητορική δεινότητα και τα αδιαμφισβήτητα χαρίσματα που διαθέτει ο Μπαράκ Ομπάμα τίποτα μέχρι στιγμής δε δείχνει ότι η εξωτερική του πολιτική πρόκειται να αποκλίνει αισθητά από τις αντίστοιχες των προκατόχων του. Αντιθέτως, όπως έχω αναλύσει εκτεταμένα στο παρελθόν[79], ο ίδιος αποτελεί τυπικό παράδειγμα κεντρώου πολιτικού που διστάζει ν’ αντιταχθεί στις ιστορικές σταθερές της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής (άνευ όρων υποστήριξη στο Ισραήλ, συστηματική ενοχοποίηση της Ρωσίας, απροκάλυπτη παραβίαση του διεθνούς δικαίου όταν διακυβεύονται τα ζωτικά στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ, κλπ).

Σε τελική ανάλυση οι «στεναγμοί ανακούφισης» που προκάλεσε «σε [ελληνικά] πολιτικά και διπλωματικά γραφεία [η] νίκη του Μπαράκ Ομπάμα»[80] ήταν σίγουρα πρώιμοι και μάλλον άτοποι. Το μέλλον της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην Ευρώπη και αλλού θα εξαρτηθεί κυρίως από τις αντικειμενικές οικονομικές και πολιτικές συνθήκες και λιγότερο από εναλλαγές προσώπων στην Ουάσιγκτον. Η παγκόσμια υποχώρηση της αμερικανικής ισχύος, η οποία επιδεινώνεται σημαδιακά από την χρηματοοικονομική κρίση στις ΗΠΑ, μπορεί να είναι πασιφανής, δεν έχει όμως παγιωθεί. Τα επόμενα χρόνια θα δείξουν κατά πόσο διανύουμε τον επίλογο του «αμερικανικού αιώνα». Εάν πράγματι οδεύει προς το τέλος της, η αμερικανική ηγεμονία θα υποχωρήσει μάλλον σταδιακά —σε διάστημα δεκαετιών και όχι ετών. Η στρατηγική βαρύτητα της Ελλάδας μπορεί να μη συγκρίνεται με την αντίστοιχη άλλων κρατών (Ιράν, Τουρκία, Νότια Κορέα, Αίγυπτος), της δίνει όμως τη δυνατότητα να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε μια ενδεχόμενη μεταβατική περίοδο προς μια «μετα-αμερικανική εποχή».

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[01] Αναφέρεται στο κείμενο του M. Albert (2006) «Chavez, the Devil, Chomsky, and Us», Z-Net, 26 Σεπτεμβρίου. Μπορείτε να δείτε αποσπάσματα της τηλεοπτικής δήλωσης του Ούγκο Τσάβες στα ισπανικά με αγγλικούς υπότιτλους εδώ.
[02] Δείτε την κατατοπιστική έρευνα του Ι. Musicant (1990) The Banana Wars: A History of United States Military Intervention in Latin America from the Spanish-American War to the Invasion of Panama, MacMillan Publishing Company.
[03] Τ. Padget (2005) «Why Latin America Bashes Bush», Time, 4 Νοεμβρίου.
[04] J. Rutenberg και L. Rohter (2007) «Bush Faces Clash of Agendas in Latin America», The New York Times, 8 Μαρτίου.
[05] W.H. Blanchard (1996) Neocolonialism American Style, 1960-2000, Greenwood Publishing Group, σελ. 105.
[06] Για μια συνοπτική επεξήγηση της παρομοίωσης της Λατινικής Αμερικής σε γεωπολιτικό «λαχανόκηπο» των ΗΠΑ δείτε D.W. Dent (1965) Historical Dictionary of US-Latin American Relations, University of Texas Press, σελ. 45-46.
[07] Ανών. (2008) «Nicaragua's Ortega says crisis is God punishing US», ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, 10 Οκτωβρίου.
[08] Τυπικό παράδειγμα αποτελεί η έρευνα της E.A. Cardoso, Cuba After Communism, που κυκλοφόρησε το 1992 από τον εκδοτικό οίκο του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ Press).
[09] Αρχές Ιανουαρίου του 2009.
[10] Η περίπτωση της δεξιότατης Παραγουάης, της μοναδικής αμερικανικής χώρας που σκέφτηκε σοβαρά —και σχεδόν υλοποίησε την πρόθεσή της— να ενταχθεί στο ναζιστικό Άξονα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτελεί σχεδόν μοναδική εξαίρεση.
[11] Αυτά και άλλα στοιχεία παραθέτονται στο άρθρο του F. Bajak (2008) «Under Bush Administration, US Influence in Latin America Sinks to Lowest Point in Decades», The Chicago Tribune, 11 Οκτωβρίου.
[12] Δείτε την κλασική μελέτη του R.O. Freedman (1991) Moscow and the Middle East: Soviet Policy Since the Invasion of Afghanistan, Cambridge University Press.
[13] Β. Balzli κ.ά. (2008) «The End of Arrogance: America Loses its Dominant Economic Role», Der Spiegel, 30 Σεπτεμβρίου.
[14] Ό.π..
[15] F. Zakaria (2008) «There is a Silver Lining», Newsweek, 20 Οκτωβρίου.
[16] P.C. Roberts (2008) «How Empires Fall», Counterpunch, 13 Μαΐου.
[17] Ό.π.
[18] CQ Transcriptions (2008) «The First Presidential Debate», The New York Times, 26 Σεπτεμβρίου.
[19] Ο όρος αυτός χρησιμοποιήθηκε από τον πρώην διοικητή της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ σε κατάθεσή του ενώπιον του αμερικανικού Κογκρέσου στις 23 Οκτωβρίου. Βλ. Τ. Bawden (2008) «Alan Greenspan Admits to Some Mistakes», The London Times, 22 Οκτωβρίου.
[20] Ανών. (2008) «China Replaces US as Japan’s Biggest Export Market», ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, 23 Ιανουαρίου.
[21] Βλ. τη σχετική μελέτη του Ν. Chomsky (1969) «The Revolutionary Pacifism of A.J. Muste: On the Backgrounds of the Pacific War», στο βιβλίο του American Power and the New Mandarins, Pantheon Books, σελ. 170-208.
[22] Ό.π.
[23] J. Strother (2008) «North Korea-China Trade Increases», VOA, 7 Οκτωβρίου.
[24] R. Marquand (2005) «China Key to New North Korea Talks», The Christian Science Monitor, 12 Ιουλίου.
[25] Ανών (2008) «Delisting Concerns US Officials», ειδησεογραφικό πρακτορείο Associated Press, 22 Οκτωβρίου.
[26] Ό.π. 24.
[27] Ανών. (2008) «Taiwan President Says No War With China», International Herald Tribune, 21 Οκτωβρίου.
[28] Forsyth, R.W. (2008) «Taiwan Dumps Fannie, Freddie. And Uncle Sam?», Barron’s, 24 Οκτωβρίου.
[29] Τ. Coghlan και M. Evans (2008) «We Can't Defeat Taleban, Says Brigadier Mark Carleton-Smith», The London Times, 6 Οκτωβρίου.
[30] M. Mazzetti και E. Schmitt (2008) «US Study Is Said to Warn of Crisis in Afghanistan», The New York Times, 8 Οκτωβρίου.
[31] J.F. Burns (2008) «Karzai Sought Saudi Help with Taliban», The New York Times, 30 Σεπτεμβρίου.
[32] G. Bruno (2008) «Τhe Unthinkable in Afghanistan», The Washington Post, 23 Οκτωβρίου.
[33] Ό.π.
[34] S. Robinson (2008) «The US vs. Pakistan: With Friends Like These», Time, 22 Οκτωβρίου.
[35] Ό.π.
[36] S. Shah (2008) «Pakistan Rejects America's War on Extremists», The Guardian, 24 Οκτωβρίου.
[37] Ό.π. 34.
[38] Σ. Φιτσανάκης (2008) «Πέντε Χρόνια Πολέμου στο Ιράκ: Η Άγνοια και η Σιωπή Κυριαρχούν», Αντί, τ918, 28 Μαρτίου, σελ. 30-41.
[39] Σ. Φιτσανάκης (2006) «Τέσσερα (Άστοχα) Ερωτήματα για το Ιράκ», Αντί, τ884, 15 Δεκεμβρίου, σελ. 30-32.
[40] R.H. Reid (2008) «Confusion in Iraq if Security Deal Fails», ειδησεογραφικό πρακτορείο Associated Press, 23 Οκτωβρίου.
[41] H. Hendawi (2007) «Baghdad at Night Shows Shiite Dominance», USA Today, 11 Δεκεμβρίου. Δείτε επίσης S. Tavernise (2006) «Iraqi Shiites Seize Sunni Neighborhoods in Baghdad», International Herald Tribune, 23 Δεκεμβρίου.
[42] S. Roe (2007) «An Atomic Threat Made in America», The Chicago Tribune, 28 Ιανουαρίου.
[43] Ανών. (2007) «Tehran Defiant Over Nuclear Ambitions», The Guardian, 21 Φεβρουαρίου.
[44] Ανών. (2007) «Iran Says Would Hit Back Against Any US Attack», ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, 27 Μαΐου.
[45] P. Baker (2006) «Iran's Defiance Narrows US Options for Response», The Washington Post, 13 Απριλίου.
[46] P.S. Goodman (2004) «China Invests Heavily in Sudan’s Oil Industry», The Washington Post, 23 Δεκεμβρίου.
[47] J. Kurlantzick (2006) «Continental Shift», The American Prospect, 9 Νοεμβρίου.
[48] Ό.π.
[49] Ό.π.
[50] S. Hanson (2008) «China, Africa, and Oil», έκθεση του Council on Foreign Relations, 6 Ιουνίου.
[51] Τυπικό είναι το παράδειγμα του J.W. Holmes (1997) o οποίος χαρακτηρίζει τη Δυτική Ευρώπη ως «τον πιο ταιριαστό και πολύτιμο σύμμαχο» των ΗΠΑ. Βλ. The United States and Europe After the Cold War: A New Alliance?, University of South Carolina Press, σελ. 2.
[52] Πολλοί βρετανοί «ευρωσκεπτικιστές», όπως αποκαλούνται, στην πλειοψηφία τους μέλη του Συντηρητικού Κόμματος, έχουν μάλιστα προτείνει να εγκαταλείψει η Βρετανία την ΕΕ και να ενταχθεί στη Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου Βορείου Αμερικής (NAFTA). Βλ. C. Black (1998) «Britain’s Final Choice: Europe or America?», The Daily Telegraph, 10 Ιουλίου.
[53] E. Becker (2003) «Europe Warns US Is Facing Consequences Over Trade», The New York Times, 5 Νοεμβρίου.
[54] Σ. Φιτσανάκης (2008) «Πόλεμος Συμφερόντων στα Βαλκάνια», Αντί, τ916, 29 Φεβρουαρίου, σελ. 22-25.
[55] Βλ. G.A. Mattox και A.R. Rachwald (2001) Enlarging NATO: The National Debates, Rienner Publishers, σελ. 257-258, καθώς και S. Brown (1994) The Faces of Power: Constancy and Change in United States Foreign Policy from Truman to Clinton, Columbia University Press, σελ. 505-506.
[56] Ανών. (2008) «Difficult to See NATO Deal on Georgia by Year-End: Official», EU Business, 24 Οκτωβρίου.
[57] R. Beste κ.ά. (2008) «Did Saakashvili Lie? The West Begins to Doubt Georgian Leader», Der Spiegel, 15 Σεπτεμβρίου.
[58] D. Morgan κ.ά. (2008) «US, Russian Military Chiefs Meet in Helsinki», ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, 21 Οκτωβρίου.
[59] Ανών. (2008) «Russia-NATO Council May Resume Work by End of 2008», ειδησεογραφικό πρακτορείο Novosti, 21 Οκτωβρίου.
[60] Ανών. (2008) «Era of US Financial Dominance Over: Medvedev», ειδησεογραφικό πρακτορείο Agence France Presse, 2 Οκτωβρίου.
[61] Ό.π.
[62] Δείτε την εξαιρετική μελέτη του J.V. Kofas (2003) Under the Eagle's Claw: Exceptionalism in Postwar US-Greek Relations, Praeger Publishers.
[63] Αυτό αναφέρει μια εκ των δεξιότερων ελληνικών εφημερίδων, ο Ελεύθερος Τύπος, σε άρθρο του Ανών. (2008) «SOS, Αθήνα Καλεί Ομπάμα», 19 Οκτωβρίου.
[64] Ό.π.
[65] Ό.π. 54.
[66] Δ.Π. Δήμας (2008) «Χάρτινος Τίγρης Καλείται να μην Αποδειχτεί Χάρτινος», Ελευθεροτυπία, 12 Φεβρουαρίου.
[67] Ό.π. 15.
[68] Σ. Φιτσανάκης (2008) «Μόνο τις ΗΠΑ Ωφελεί το Ελληνικό Βέτο», ιστοσελίδα περιοδικού Αντί, 10 Απριλίου.
[69] Σ. Φιτσανάκης (2006) «Οι Δέκα πιο Παραμελημένες Ειδήσεις του 2006», Αντί, τ886, 12 Ιανουαρίου, σελ. 36-39.
[70] Ανών. (2008) «Η Ελλάδα Αγοράζει 420 Τεθωρακισμένα από τη Ρωσία», Ναυτεμπορική, 6 Οκτωβρίου.
[71] M. Sieff (2008) «Greece Wants to Buy 420 Russian Fighting Vehicles», ειδησεογραφικό πρακτορείο UPI, 16 Οκτωβρίου.
[72] Ανών. (2006) «Greece Considers Russia as Strategic Partner», ειδησεογραφικό πρακτορείο Xinhua, 5 Σεπτεμβρίου.
[73] Ανών. (2007) «Putin Calls Greece a Strategic Partner», Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, 1 Ιουνίου.
[74] Ανών. (2008) «Ικανοποίηση Λαβρόφ για την Ενεργειακή Συνεργασία Ελλάδας-Ρωσίας», Τα Νέα, 27 Σεπτεμβρίου.
[75] Ό.π. 68.
[76] Ό.π. 68.
[77] Ανών. (2008) «Ελληνική Δυσφορία για την Αμερικανική Βίζα», Greek Insight, 18 Οκτωβρίου.
[78] Ό.π. 62, σελ. 87-99.
[79] Σ. Φιτσανάκης (2008) «Οι Δομικοί Φραγμοί και η Ελπίδα της Πλάνης», Αυγή, 31 Αυγούστου.
[80] Ό.π. 63.
.

H Δράση της CIA στο Ιράν Σήμερα: Μια Ρεαλιστική Εκτίμηση

2009-07-14T07:47:00.006-04:00

ΜΕ ΤΟ ΠΟΥ ΣΤΕΡΕΨΑΝ ΟΙ αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις στην Τεχεράνη, τα σχιζοφρενικά δυτικά ΜΜΕ απλά εγκατέλειψαν το Ιράν, το οποίο έως και πριν από μερικές εβδομάδες είχαν περάσει στο μικροσκόπιο. Κι όμως, πιστεύω ότι τώρα, που το καθεστώς στην Τεχεράνη προσπαθεί να αναλάβει, αποκαθιστώντας ταυτόχρονα τους μηχανισμούς κοινωνικού έλεγχου στη χώρα, είναι η κατάλληλη στιγμή για μια ήρεμη ανάλυση του τι ακριβώς συνέβη στους δρόμους της Τεχεράνης τον Ιούνιο. Ακόμα περισσότερο, τώρα είναι η κατάλληλη ώρα για να εξεταστεί το ζήτημα της όποιας αμερικανικής διαπλοκής στα γεγονότα. Οι περιπέτειες της CIA στο Ιράν, που έχουν τις ρίζες τους στο μεσανατολικό μέτωπο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, είναι γνωστές στους ερευνητές, ιδιαίτερα δε στους Ιρανούς. Είναι ένας από τους βασικούς λόγους που οι Ιρανοί αντικαθεστωτικοί, παρά την αντίθεσή τους στην κυβέρνηση της χώρας τους, παραμένουν ιδιαίτερα διστακτικοί απέναντι στην ιδέα της συνεργασίας τους με τις ΗΠΑ και τους δυτικούς συμμάχους τους. Όμως, το καίριο ερώτημα παραμένει: ποιος είναι σήμερα ο ρόλος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών στο ιρανικό αντικαθεστωτικό κίνημα; Ακόμα σημαντικότερα, σε ποιο βαθμό καθοδηγήθηκαν —ή έστω επηρεάστηκαν— οι πράξεις του ιρανικού αντικαθεστωτικού κινήματος από την δράση της CIA στο Ιράν και στη Μέση Ανατολή; Αυτές τις σημαντικές ερωτήσεις εξετάζω στο κείμενό μου με τίτλο «The CIA in Iran Today: A Realistic Assessment», που δημοσιεύεται στα αγγλικά στο Foreign Policy Journal.

Το Μεταλλασσόμενο Τοπίο της Επικοινωνιακής Κατασκοπίας

2009-05-01T12:02:00.001-04:00

ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΦΑΝΗ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ και αιματοχυσία, η πρόσφατη ένοπλη διένεξη μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων στη Λωρίδα της Γάζας ανέδειξε σχετικά νέες προσεγγίσεις σε αυτό που οι ειδήμονες ονομάζουν επικοινωνιακή κατασκοπία. Ο όρος υπονοεί τη χρήση επικοινωνιακών τεχνολογιών με στόχο την επίτευξη στρατιωτικών ή ψυχολογικών στόχων. Συγκεκριμένα, για πρώτη φορά παρατηρήθηκε η εκτεταμένη χρήση τηλεφωνικών δικτύων και από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές για να επικοινωνήσουν μαζικά με τον αντίπαλο πληθυσμό. Με τη σημαντική συμβολή του συνάδελφου Ίαν Άλεν, συνοδοιπόρου μου στο εγχείρημα της ιστοσελίδας intelNews, έγραψα μια εκτεταμένη μελέτη πάνω στο θέμα, με τίτλο Cell Wars: The Changing Face of Communications Intelligence (.pdf). Η μελέτη, που είναι γραμμένη στα αγγλικά, βρίσκεται σε μορφή .pdf στην ιστοσελίδα του Research Institute for European and American Studies, εδώ. Στο κείμενο επιχειρηματολογούμε ότι η «σύρραξη των κινητών τηλεφώνων» στην Γάζα είναι ενδεικτική ενός γενικότερου πολέμου μεταξύ συμμετρικών και ασύμμετρων ανταγωνιστών, με απώτερο στόχο τον έλεγχο των τηλεπικοινωνιακών υποδομών ανά την υφήλιο. Παρόμοιες συρράξεις βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και αρκετό καιρό στο Ιράκ, στη Σομαλία, στο Αφγανιστάν, στο Λίβανο, στη Συρία, αλλά σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Τα όπλα της τεχνολογικά προηγμένης αυτής διαμάχης αποτελούνται από κατασκοπευτικούς δορυφόρους, voice scramblers (συστήματα αλλοίωσης της ανθρώπινης φωνής), λογισμικά κρυπτογράφησης και αποκρυπτογράφησης, και κάμερες κινητών τηλεφώνων, μεταξύ άλλων τεχνολογιών. Ανάμεσα στους πρωταρχικούς στόχους αυτής της εκτυλισσόμενης σύρραξης βρίσκονται οι ίδιες οι εταιρίες παροχής υπηρεσιών τηλεπικοινωνίας. Εταιρίες όπως η Jawwal στην Παλαιστίνη, η Roshan στο Αφγανιστάν, ή η Mobilink στο Πακιστάν αποτελούν πλέον εμπόλεμες ζώνες στον αγώνα για στρατηγικό έλεγχο των τηλεπικοινωνιακών υποδομών στον 21ο αιώνα. Προτείνω στους χρήστες της κινητής τηλεφωνίας στην Ελλάδα, που ενδιαφέρονται για το απόρρητο των τηλεφωνικών συναλλαγών τους, να διαβάσουν οπωσδήποτε αυτό το κείμενο.

Διεθνοποιείται η Ιδεολογική Διένεξη στη Βολιβία

2009-04-23T14:26:00.000-04:00

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΣΤΙΓΜΗ ΠΟΥ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ της Ουάσιγκτον με το λατινοαμερικανικό σοσιαλιστικό τρίγωνο Κούβας-Βενεζουέλας-Βολιβίας δείχνουν να εξομαλύνονται, το κλίμα στην πρωτεύουσα της Βολιβίας Λα Παζ είναι κάθε άλλο παρά ήπιο. Την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση του Ίβο Μοράλες ανακοίνωσε την εξάρθρωση ενός διεθνούς κυκλώματος μισθοφόρων που δρούσε με έδρα την πόλη της Σάντα Κρουζ, στην πιο εύπορη περιοχή της Βολιβίας, όπου η κεντρική κυβέρνηση αντιμετωπίζει οργανωμένη αντίδραση από τα πλουσιότερα «τζάκια» της χώρας. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τρία από τα πέντε μέλη του κυκλώματος προέρχονταν από ακροδεξιούς κύκλους στην Ουγγαρία και τη Ρουμανία, ενώ δύο άλλα μέλη είχαν μεν Βολιβιανή υπηκοότητα αλλά κατάγονταν από την Κροατία, όπου διατηρούσαν στενές σχέσεις με ακροδεξιούς και εθνικιστικούς κύκλους. Είναι προφανές ότι η ιδεολογική διένεξη στη Βολιβία διεθνοποιείται. Φυσικά το κεντρικό ζήτημα είναι ποιος χρηματοδότησε την μισθοφορική ομάδα στην Σάντα Κρουζ. Διαβάστε περισσότερα στο άρθρο μου με τίτλο «Mysterious International Mercenary Cell Uncovered in Bolivia», στην ηλεκτρονική έκδοση του Foreign Policy Journal.

Η Ελεύθερη Πτώση των ΗΠΑ και η Σημασία της για την Ελλάδα

2009-04-12T19:50:00.003-04:00

ΣΥΜΜΕΤΕΧΩ ΣΤΟ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΟ ΤΕΥΧΟΣ ΜΙΑΣ νέας πολιτικής επιθεώρησης με τίτλο Κωπηλάτες («περιοδικό συζήτησης και προβληματισμού»). Πρόκειται για μια εξαιρετικά προσεγμένη δουλειά από μια πεπειραμένη συντακτική ομάδα, που ενεργεί υπό την τεχνική επίβλεψη των εκδόσεων Γαβριηλίδη. Στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων (Μαυρομιχάλη 18, Αθήνα, τηλ. 210-3636514) μπορείτε να προμηθευτείτε το πρώτο τεύχος του περιοδικού. Ένα από τα πολλά θετικά χαρακτηριστικά της νέας αυτής έκδοσης είναι ότι ο αριθμός των σελίδων κάθε τεύχους καθορίζεται με βάση την ποσότητα της διαθέσιμης ύλης. Αυτό σημαίνει ότι στους συμμετέχοντες κειμενογράφους παραχωρείται εκτεταμένος χώρος για να αναπτύξουν τις σκέψεις τους, κάτι που είναι εκ των πραγμάτων αδύνατο στις πολιτικές σελίδες των εφημερίδων και των περισσότερων μηνιαίων περιοδικών.

Χρησιμοποίησα αυτήν ακριβώς τη δυσεύρετη ελευθερία χώρου για να γράψω ένα εκτεταμένο κείμενο με τίτλο «Η Ελεύθερη Πτώση των ΗΠΑ και η Σημασία της για την Ελλάδα» (σελίδες 33-45). Στο άρθρο αναλύω την άμεση σχέση μεταξύ της οικονομικής κρίσης που πλήττει την υπερδύναμη και της προφανούς και άνευ προηγουμένου υποχώρησης της αμερικανικής πολιτικής επιρροής όχι μόνο στον παραδοσιακό γεωστρατηγικό της περίγυρο (Λατινική Αμερική), αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο (Ιράκ, Αφγανιστάν, Αφρική). Παράλληλα, ερμηνεύω τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της Ουάσιγκτον στον Ευρωπαϊκό χώρο όπως αυτές διαμορφώνονται υπό την παρούσα οικονομική κρίση, και εξηγώ τη σημασία της για την Ελλάδα. Εξετάζω δε τους πρόσφατους κραδασμούς στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις (ενεργειακή σύζευξη Ελλάδας-Ρωσίας, βέτο της Αθήνας στην ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ) υπό το πρίσμα της γενικότερης οπισθοχώρησης της Αμερικανικής ισχύος σε παγκόσμιο επίπεδο.

Περί Politics News και Λογοκλοπής

2009-03-22T10:25:00.007-04:00

ΣΤΟ ΠEMΠΤO ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ Politics News κυκλοφορεί μια σύντομη ανάλυσή μου για τα πρώτα δείγματα εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Ομπάμα. Δυστυχώς, όπως συμβαίνει συχνά στους κόλπους της ελληνικής "δημοσιογραφίας", το κείμενο έπεσε θύμα λογοκλοπής από κάποιον Βαγγέλη Παπαδόπουλο, αγνώστων λοιπών στοιχείων, ο οποίος, γράφοντας για το περιοδικό, έκλεψε ένα ολόκληρο κομμάτι του κειμένου μου. Ταυτόχρονα, στο άρθρο "του" μεταφέρει απλά ένα μικρό κομμάτι του αρχικού μου κειμένου, το οποίο έχει μετατρέψει σε "συνέντευξη" μαζί μου. Είχα σκεφτεί να μην παραθέσω εδώ ολόκληρο το άρθρο, και να κάνω απλά μια σύντομη ανακοίνωση, προτρέποντας έτσι τους αναγνώστες του blog να αγοράσουν το περιοδικό. Αντί αυτού, αποφάσισα να παραθέσω ολόκληρο το κείμενο στην αρχική του μορφή, καθώς και σκαναρισμένες τις σελίδες που δείχνουν την προφανή λογοκλοπή. Οι δυο σελίδες βρίσκονται εδώ και εδώ. Το ατυχές αυτό συμβάν με έκανε για μια ακόμη φορά να αποθυμήσω τον αείμνηστο Χρήστο Παπουτσάκη, επί σειρά ετών εκδότη του περιοδικού Αντί. Έχω συνεργαστεί με πολλές ελληνικές εκδόσεις. Ο "κύριος Χρήστος", όπως τον αποκαλούσα, ήταν ο μοναδικός άνθρωπος που δεν άγγιξε ποτέ του ούτε τρίχα από τα κείμενά μου, όπως και κανενός άλλου. Πέρα από τη δυσβάσταχτη απουσία του θανάτου του, το μεγάλο πλήγμα της πρόσφατης αναχώρησης του είναι ότι χάσαμε όλοι μας ένα απαράμιλλο δημοσιογραφικό και εκδοτικό παράδειγμα προς μίμηση. Και τώρα, στον ασταμάτητο κατήφορο, μας έμειναν οι κάθε λογής λογοκλόποι, όπως τον κύριο Παπαδόπουλο και τους συνεργάτες του.

Η Εξωτερική Πολιτική του Ομπάμα: Μερικές Πρώτες Ενδείξεις

2009-03-20T09:21:00.006-04:00

Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε για λογαριασμό του πέμπτου τεύχους του περιοδικού Politics News, που κυκλοφόρησε στις 9 Μαρτίου του 2009. Δυστυχώς το κείμενο έπεσε θύμα λογοκλοπής και ένα μεγάλο κομμάτι του εμφανίστηκε «γραμμένο» από κάποιον Βαγγέλη Παπαδόπουλο, στις σελίδες 64 και 65. Παραθέτω εδώ ολόκληρο το γνήσιο κείμενο, έτσι για την ιστορία. Όσο για το ίδιο το περιοδικό, ομολογώ ότι έμεινα έκπληκτος. Έχω ξαναπέσει και στο παρελθόν θύμα λογοκλοπής, ποτέ όμως τόσο κατάφορα. Μπράβο παιδιά. Και εις ανώτερα.

ΚΑΘΩΣ ΟΙ ΗΠΑ ΔΙΑΝΥΟΥΝ ΤΗΝ ισχυρότερη οικονομική κρίση της σύγχρονης ιστορίας τους, αντιμετωπίζουν παράλληλα πολλαπλές πιέσεις στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Οικονομική εξασθένιση σημαίνει αναπόφευκτα γεωπολιτική εξασθένιση. Όπως σωστά δήλωσε τον περασμένο Σεπτέμβριο ο Μπαράκ Ομπάμα, «δεν υπάρχει παράδειγμα χώρας που, έχοντας υποστεί οικονομική παρακμή, κατάφερε να διατηρήσει τη στρατιωτική της υπεροχή»[01]. Στην προσπάθειά του να μειώσει τις αρνητικές συνέπειες της συνεχιζόμενης οικονομικής φθοράς στα παγκόσμια συμφέροντα της υπερδύναμης, ο νέος Πρόεδρος θα αναγκαστεί να καταφύγει σε πολιτικούς χειρισμούς που θα εξαρτηθούν λιγότερο από ιδεολογικούς παράγοντες και περισσότερο από τις ραγδαία εναλλασσόμενες εξελίξεις.

Το θεαματικό άνοιγμα στις σχέσεις της Ουάσιγκτον με τη Μόσχα είναι χαρακτηριστικό της νέας κατάστασης. Τον περασμένο Σεπτέμβρη οι δυο χώρες βρισκόταν στα πρόθυρα ανοιχτής διπλωματικής σύρραξης μετά τη Ρωσική εισβολή στη Νότια Οσσετία. Σήμερα η κυβέρνηση Ομπάμα ετοιμάζεται να μεταβάλλει δια παντός τις ρωσο-αμερικανικές σχέσεις με μια ριζοσπαστική πρόταση για μείωση έως και 80% των πυρηνικών οπλοστασίων των δυο χωρών [02]. Παρόμοιο κλίμα συγκατάθεσης διαφαίνεται στις σχέσεις των ΗΠΑ με το Ιράν και τη Συρία [03]. Παρότι ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος είχε διακόψει διπλωματικές σχέσεις με τις δυο μεσανατολικές χώρες, απεσταλμένοι του Μπαράκ Ομπάμα βρίσκονται σε μυστική επαφή με Σύριους και Ιρανούς διπλωμάτες από τα τέλη του περασμένου Δεκέμβρη [04].

Από την άλλη πλευρά, την ίδια στιγμή που ο Λευκός Οίκος τείνει χείρα φιλίας προς την Τεχεράνη, οι New York Times αποκαλύπτουν μια εκτεταμένη επιχείρηση της CIA με στόχο την υπονόμευση του Ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, σημειώνοντας ότι η επιχείρηση, που ξεκίνησε στις αρχές του 2008, συνεχίζεται με τη συγκατάθεση του Μπαράκ Ομπάμα [05]. Παράλληλα, ο Πρόεδρος της Βενεζουέλας, Ούγκο Τσάβες, ανακοίνωσε στις 11 Φεβρουαρίου ότι η υπηρεσία αντικατασκοπίας της χώρας του συνέλαβε ομάδα στρατιωτικών που σχεδίαζαν πραξικόπημα με την κωδική ονομασία «Ημέρα Ανεξαρτησίας». Η κυβέρνηση Τσάβες υποστηρίζει ότι οι συλληφθέντες αντάλλαξαν ηλεκτρονικά μηνύματα με πρώην στρατιωτικό στέλεχος της Βενεζουέλας που ζει στις ΗΠΑ και βρίσκεται «υπό την προστασία της Αμερικανικής κυβέρνησης»[06]. Ταυτόχρονα, οι εκτελέσεις υπόπτων «τρομοκρατών» στο έδαφος του Πακιστάν με πυραύλους που εκτοξεύονται από τηλεκατευθυνόμενα κατασκοπευτικά αεροσκάφη της CIA συνεχίζονται σχεδόν σε εβδομαδιαία βάση [07]. Τέλος, παρά τις συμπονετικές του δηλώσεις για τη σφαγή εκατοντάδων Παλαιστινίων αμάχων κατά την πρόσφατη εισβολή Ισραηλινών δυνάμεων στη Γάζα («οι καρδιές μας βρίσκονται στο πλευρό τους»[08]), ο Μπαράκ Ομπάμα συνεχίζει να αρνείται οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με τη νόμιμα εκλεγμένη Παλαιστινιακή κυβέρνηση στην πολύπαθη Γάζα.

Είναι ακόμα πολύ νωρίς για να εξαχθούν συμπερασματικά σχόλια πάνω στην εξωτερική πολιτική της νέας αμερικανικής ηγεσίας. Ωστόσο οι ως τώρα ενδείξεις συνηγορούν προς ένα κράμα συναίνεσης και υπονόμευσης. Η συναινετικές κινήσεις στοχεύουν στην προστασία των αμερικανικών γεωπολιτικών κεκτημένων υπό το βάρος της παγκόσμιας οικονομικής παράλυσης. Οι υπονομευτικές τακτικές αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, οι οποίες κάθε άλλο παρά μετριάστηκαν με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Παραπομπές

[01] CQ Transcriptions (2008) «The First Presidential Debate», The New York Times, 26 Σεπτεμβρίου.
[02] T. Reid (2009) «03] Σ. Φιτσανάκης (2009) «Obama Insiders Already in Secret Talks with Iran, Syria», intelNews, 3 Φεβρουαρίου.
[04] Ανών. (2009) «Key US Lawmaker to Visit Syria Next Week», Agence France-Presse, 13 Φεβρουαρίου.
[05] D.E. Sanger (2009) «US Rejected Aid for Israeli Raid on Iranian Nuclear Site», The New York Times, 10 Ιανουαρίου.
[06] Ανών. (2009) «Chavez Reports Attempted Coup» Agence France-Presse, 12 Φεβρουαρίου.
[07] I. Allen (2009) «Obama Should Address CIA Assassinations», intelNews, 24 Φεβρουαρίου.
[08] Α. Goodman (2009) «Noam Chomsky: Obama’s Stance on Gaza Crisis Approximately the Bush Position», Democracy Now!, 23 Ιανουαρίου.

Συνεργάζεται το Ισραήλ με Ισλαμιστές;

2009-01-13T06:18:00.003-05:00

ΤΗΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ της Υεμένης, Αλί Αμπντάλα Σαλέχ, κατηγόρησε επίσημα την κυβέρνηση του Ισραήλ ότι προσφέρθηκε να βοηθήσει μουσουλμάνους εξτρεμιστές της οργάνωσης Ισλαμική Τζιχάντ της Υεμένης, που αποτελεί παρακλάδι της αλ-Κάιντα στη χώρα. Τρία μέλη της οργάνωσης, που συλλήφθηκαν μετά τη βομβιστική επίθεση στην πρεσβεία των ΗΠΑ στην πρωτεύουσα Σανάα, τον περασμένο Σεπτέμβρη, κατηγορούνται για σύσταση τρομοκρατικής οργάνωσης συνδεόμενης με τις Ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες. Συνεργάζεται άραγε η κυβέρνηση του Ισραήλ με μουσουλμάνους εξτρεμιστές; Φαινομενικά το ερώτημα ίσως ακούγεται εξωφρενικό. Ωστόσο παραπέμπει σε ένα ζήτημα με αποδεδειγμένες ιστορικές βάσεις. Συγκεκριμένα, εάν αντανακλούν την πραγματικότητα, οι κατηγορίες αυτές δεν θα παραπέμπουν στην πρώτη φορά που οι Ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες προσέφεραν ενεργά βοήθεια σε ένοπλες Ισλαμικές οργανώσεις. Την περίεργη αυτή προϊστορία αναλύω σε άρθρο μου στα αγγλικά, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στην επιθεώρηση του Foreign Policy Journal. Το κείμενο βρίσκεται εδώ.

Σχόλιο για το Αποτέλεσμα των Αμερικανικών Εκλογών

2008-11-07T11:36:00.002-05:00

ΕΠΕΙΔΗ ΕΧΩ ΛΑΒΕΙ ΑΡΚΕΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ μηνύματα πάνω στο θέμα, θέλω να κάνω ένα σύντομο σχόλιο πάνω στο αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών. Παρότι είναι ακόμα νωρίς, τα δεδομένα που ήδη έχουμε μπροστά μας προσφέρονται για κάποια μετρημένα συμπεράσματα.

Κατ' αρχήν, η συμβολική (το τονίζω) σημασία της εκλογής του Μπαράκ Ομπάμα είναι αδιαμφισβήτητη. Φτάνει να δει κανείς το σιγανό κλάμα του Τζέσι Τζάκσον το βράδυ της ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων για να καταλάβει το βάρος της ιστορίας που έγερνε πάνω στην εκλογή του πρώτου μαύρου αμερικανού προέδρου. Ο Τζάκσον ήταν ο άνθρωπος στου οποίου την αγκάλη ξεψύχησε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ τη στιγμή της δολοφονίας του το 1968. Αδιαμφισβήτητα, μετά την εκλογή του Ομπάμα στην προεδρία των ΗΠΑ, τα προβληματικά δεδομένα των ταραγμένων φυλετικών σχέσεων στη χώρα μπορεί να μην εξαλείφονται, σίγουρα όμως βελτιώνονται.

Η πολιτική σημασία της εκλογής του Ομπάμα είναι επίσης αξιοσημείωτη. Παρότι ο Ομπάμα δεν ανήκει πολιτικά στην αριστερά, οι προοδευτικές του καταβολές τον κατατάσσουν οπωσδήποτε αριστερά του κέντρου και σίγουρα αριστερότερα από τους περισσότερους Δυτικούς ηγέτες. Με προφανή εξαίρεση την Κύπρο και τη Νορβηγία, και με πιθανή εξαίρεση την Ισπανία, ο Ομπάμα θα γίνει τον ερχόμενο Ιανουάριο ο προοδευτικότερος σοσιαλδημοκράτης ηγέτης του Δυτικού κόσμου. Είναι σαφώς αριστερότερος του Γκόρντον Μπράουν (Βρετανία) και του Κέβιν Ραντ (Αυστραλία), και κατά πολύ αριστερότερος του Γιώργου Παπανδρέου. Το πολιτικό μήνυμα της επιφαινόμενης σοσιαλδημοκρατικής στροφής της υπερδύναμης δε θα πρέπει να περάσει απαρατήρητο. Η στροφή αυτή, που ήδη βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο στη Λατινική Αμερική, μπορεί να μην είναι ούτε ολική ούτε ανεπίστρεπτη. Είναι όμως καίριας σημασίας διότι έχει την δυνατότητα να ανακόψει --και, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, ίσως να αντιστρέψει-- την τωρινή πορεία των ΗΠΑ προς ένα περίεργο είδος φασιστοειδούς φιλελευθερισμού (ενός πολιτεύματος με φασιστικές οικονομικές δομές και με περιορισμένες πολιτικές ελευθερίες).

Προσωπικά, πάντως, πιστεύω πως η εκλογική νίκη των Δημοκρατικών είναι εξαιρετικά αμφίρροπη. Αρκεί να δει κανείς τα πανεθνικά ποσοστά των ψήφων για να διαπιστώσει το υψηλότατο ποσοστό των Αμερικανών (πάνω από 46%) που επιμένει να εμπιστεύεται το Ρεπουμπλικανικό κόμμα. Σημειώστε ότι ο Τζον Μακέιν κέρδισε το 46% των ψήφων πανεθνικά, μετά από μια οκταετία οικτρής διακυβέρνησης της χώρας από το Ρεπουμπλικανικό κόμμα, στη διάρκεια της οποίας το Σύνταγμα της χώρας καταλύθηκε σε πρωτοφανή βαθμό, η οικονομία κυριολεκτικά διαλύθηκε και η χώρα αναλώθηκε σε δυο ανήθικους πολέμους που καταδικάστηκαν επανειλημμένα ως αποτυχημένοι από τους ίδιους τους Αμερικανούς. Λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι η κατάρρευση της αμερικανικής οικονομίας ευνόησε αποφασιστικά τον Ομπάμα, αναρωτιέμαι ποιο θα ήταν το ποσοστό που θα είχε λάβει ο Ρεπουμπλικάνος αντίπαλός του εάν η οικονομία δεν είχε καταρρεύσει πριν, αλλά μετά τις εκλογές της 4ης Νοεμβρίου. Εν τέλει, όπως έχω ξαναγράψει, αναρωτιέται κανείς "τι πρέπει επιτέλους να κάνει [το Ρεπουμπλικανικό κόμμα] για να χάσει τη σχεδόν τυφλή εμπιστοσύνη μιας σημαντικής μερίδας του εκλογικού σώματος;".

Ένα ακόμα σημαντικότερο ερώτημα είναι: τι θα συμβεί από εδώ και πέρα; Αυτό θα εξαρτηθεί από την πίεση που η ισχυροποιημένη αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού κόμματος θα καταφέρει να ασκήσει στην ηγεσία του Λευκού Οίκου. Στο παρελθόν έχω αναφερθεί εκτενώς σε μερικές από τις προβληματικές πολιτικές επιλογές του νέου προέδρου των ΗΠΑ, όπως και στους δομικούς φραγμούς του αμερικανικού πολιτικού συστήματος που σύντομα θα κληθεί να αντιμετωπίσει. Θα φανεί άξιος των υψηλών προσδοκιών του προοδευτικού τμήματος του αμερικανικού εκλογικού σώματος; Η επιλογή του να τοποθετήσει τον βουλευτή του Ιλινόι, Ραμ Εμάνιουελ, στη νευραλγική θέση του γενικού γραμματέα του Λευκού Οίκου ήδη διαψεύδει κάποιες από αυτές τις προσδοκίες. Εκτός από το γεγονός ότι ο Εμάνιουελ συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο ακλόνητων συμμάχων του κράτους του Ισραήλ στο Κογκρέσο, υπήρξε στο πρόσφατο παρελθόν θερμόαιμος υποστηρικτής της θεσμοθέτησης της καταστροφικής Βορειο-Αμερικανικής Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου (της λεγόμενης NAFTA). Η επιλογή αυτή του Ομπάμα δείχνει περίτρανα ότι η μεγάλη μάχη για μια διαφορετική Αμερική ξεκινάει τώρα.

Οι Δομικοί Φραγμοί και η Ελπίδα της Πλάνης

2008-08-31T14:58:00.001-04:00

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στο κεντρικό δισέλιδο της εφημερίδας Αυγή την Κυριακή 31 Αυγούστου 2008. Οι δυο αρχικές παράγραφοι, που παραθέτονται παρακάτω, παραλείφθηκαν από το εκδομένο άρθρο, ελπίζω για λόγους χώρου και όχι περιεχομένου.

ΤΟΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟ ΤΟΥ 1938, Ο Τζ. Έντγκαρ Χούβερ, επί επτά δεκαετίες διοικητής-δικτάτορας του FBI, εκφώνησε ένα πύρινο λογύδριο σε εκδήλωση της ακροδεξιάς λέσχης της Αμερικανικής Λεγεώνας στην Ουάσιγκτον, όπου ανέφερε μεταξύ άλλων τα εξής: «οι δημοκρατικοί μας θεσμοί δε δύνανται να υπάρχουν μισοί αμερικανικοί και μισοί ξενόφερτοι στο πνεύμα. Είμαστε περήφανοι για τον αμερικανικό τρόπο διακυβέρνησης [...]. Υπονομευτικές ξενόφερτες θεωρίες και “-ισμοί” δεν αποτελούν μονάχα αντιδραστικές αντιθέσεις ως προς τους αμερικανικούς τρόπους σκέψης, συναίσθησης και πράξης, αλλά αντιπροσωπεύουν την ολοκληρωτική ανατροπή των εγκαθιδρυμένων ιδανικών της αμερικανικής ζωής και φιλοσοφίας της διακυβέρνησης στα οποία η Αμερική είναι αφοσιωμένη»[001].

Οποιοσδήποτε γνώστης της νεοελληνικής ιστορίας δε θα δυσκολευτεί να διακρίνει την πολιτική ομοιομορφία μεταξύ του παραπάνω αποσπάσματος και των παρανοϊκών αγορεύσεων του Γεώργιου Παπαδόπουλου, του Δημήτριου Ιωαννίδη, όπως και άλλων πρωτοκλασάτων στελεχών της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών. Η ουσιαστική διαφορά μεταξύ τους είναι ότι οι πολιτικές υποδείξεις των Απριλιανών υπήρξαν παροδικές, σε αντίθεση με τις θέσεις του τότε επί κεφαλής του FBI, οι οποίες περιγράφουν επακριβώς την πολιτική στάση αλλεπάλληλων αμερικανικών κυβερνήσεων κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα. Ταυτόχρονα εξηγούν έναν από τους βασικούς λόγους της παντελούς έλλειψης από τη σύγχρονη αμερικανική πολιτική σκηνή οποιουδήποτε αξιοσημείωτου πυρήνα με —υποτυπώδη έστω— σοσιαλιστική κατεύθυνση. Η μορφολογική αυτή διαφοροποίηση καθιστά τις ΗΠΑ μοναδικές στον προηγμένο κόσμο· δίνει δε μια ιδέα των δομικών περιορισμών που διέπουν την αμερικανική πολιτική πραγματικότητα.

ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΦΡΑΓΜΟΙ

Εάν υποτεθεί ότι ο Μπαράκ Ομπάμα καταφέρει να εκλεγεί Πλανητάρχης, κάτι που δεν είναι καθόλου σίγουρο, ο προοδευτικός χαρακτήρας της προεδρίας του θα εξαρτηθεί από τη θέληση, καθώς και την ικανότητά του, να υπερβεί τους δομικούς περιορισμούς που οριοθετούν την σχεδόν απόλυτη ομοιομορφία του κεντρόμορφου αμερικανικού δικομματικού συστήματος.

Ένα τέτοιο εγχείρημα φαντάζει απελπιστικά δύσκολο, διότι οι δομικοί αυτοί περιορισμοί είναι πολυσύνθετοι, ενώ συχνά περιέχουν ψυχολογική, ακόμα και γλωσσολογική υφή. Ένα σχετικό παράδειγμα είναι η χρήση του όρου «liberal», δηλαδή «φιλελεύθερος», ή σε πιο ελεύθερη μετάφραση «προοδευτικός», η οποία χρησιμοποιείται συχνότατα ως βρισιά στην αμερικανική αργκό —κάτι δηλαδή σαν τη χρήση του όρου «κομμούνι» στη νεοελληνική. Η συστηματική δαιμονοποίηση της κεντροαριστεράς (πόσο μάλλον της αριστεράς) στην αμερικανική πολιτική μυθολογία έχει αφήσει έκδηλα τα σημάδια της στο Δημοκρατικό κόμμα, οι πολιτικοί του οποίου σήμερα πλέον αρνούνται να περιγράψουν τους εαυτούς τους με τον όρο «προοδευτικός»[002]. Το ίδιο ισχύει με τον όρο «εργατική τάξη» («working class») ο οποίος θεωρείται πολιτικά ύποπτος και αποφεύγεται από τη συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών. Την τελευταία φορά που ο όρος «εργατικός» χρησιμοποιήθηκε από υποψήφιο σε προεδρικές εκλογές ήταν το 2000, όταν ο Δημοκρατικός Αλ Γκορ τόλμησε να ξεστομίσει τη φράση «εργατικές οικογένειες» σε προεκλογική ομιλία του. Την επομένη ο τότε υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων για την προεδρία, Τζορτζ Μπους, κατηγόρησε τον Γκορ ότι με τα λεγόμενά του κήρυττε «ταξικό πόλεμο»[003]. Από τότε οι Δημοκρατικοί κάνουν συνεχώς λόγο για τα δικαιώματα της «μεσαίας τάξης», ενώ ακόμα και τα εργατικά συνδικάτα (που γιορτάζουν την «ημέρα της εργασίας» στις 5 Σεπτεμβρίου, όχι στη 1 Μαΐου, καθώς η τελευταία θεωρείται «σοσιαλιστική» επέτειος) πλέον αποφεύγουν τη χρήση του όρου «εργατική τάξη», προτιμώντας τον λιγότερο ύποπτο «εργαζόμενοι» («working people»).

Έως τώρα ο Μπαράκ Ομπάμα δεν έχει επιδείξει ουδεμία επιθυμία να υπερβεί τις αυστηρά οριοθετημένες γλωσσολογικές παραμέτρους του αμερικανικού πολιτικού συστήματος. Αποφεύγει συστηματικά να χαρακτηρίσει τον εαυτό του πολιτικά, ενώ σε καμία περίπτωση δεν απευθύνει το πολιτικό του μήνυμα στην εργατική τάξη, η οποία, όπως έχω εξηγήσει παλαιότερα [004], τάχθηκε στην πλειοψηφία της υπέρ της υποψηφιότητας της Χίλαρι Κλίντον. Αντίθετα, η όλη σημειολογία της ρητορικής του, καθώς και η πολιτική του έμφαση σε ζητήματα όπως η παγκόσμια ειρήνη, η φυλετική ισότητα, η οικολογία, κλπ, απευθύνεται στη μεσοαστική τάξη, τα μέλη της οποίας έχουν λύσει τις άμεσες βιοποριστικές τους ανάγκες και έχουν έτσι την πολυτέλεια να προσανατολιστούν πολιτικά με γνώμονα ευρύτερα ηθικά ζητήματα.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΔΟΜΙΚΟΙ ΦΡΑΓΜΟΙ

Ακόμα ισχυρότεροι είναι οι δομικοί περιορισμοί που έχουν να κάνουν με το οικονομικό σύστημα της υπερδύναμης. Είναι χαρακτηριστικό ότι δύσκολα συναντά κανείς πολιτικό οποιουδήποτε εκ των δύο μεγάλων κομμάτων που να υποστηρίζει την μέχρι πρότινος κοινότυπη μέθοδο κρατικής προστασίας της εγχώριας παραγωγής από τον ανταγωνισμό της ξένης, δηλαδή την κρατική επιβολή δασμών σε εισαγόμενα προϊόντα. Η τελευταία χλευάζεται ως «οικονομικός προστατευτισμός». Αντίθετα, η ιδέα της «παγκόσμιας ελεύθερης αγοράς», στενά συνυφασμένη στην επεκτατική πολιτική των αμερικανών νέο-συντηρητικών με την «παγκόσμια εξάπλωση της δημοκρατίας»[005], είναι πλέον στη βάση της ευρέως αποδεκτή από το σύνολο σχεδόν της πολιτικής τάξης της χώρας. Το αντίθετο ισχύει φυσικά στις τάξεις των ψηφοφόρων, οι οποίοι αντιμετωπίζουν την απελευθέρωση της αγοράς στην αμερικανική ήπειρο με σκεπτικισμό. Μια πρόσφατη επιστημονική δημοσκόπηση έδειξε ότι μόλις το 35% των αμερικανών θεωρεί την εφαρμογή της Βορειοαμερικανικής Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου (North American Free Trade Agreement, γνωστή ως NAFTA, που υπερψηφίστηκε από τη Δημοκρατική κυβέρνηση του Μπιλ Κλίντον και του Αλ Γκορ) ως θετική [006].

Ο Μπαράκ Ομπάμα είχε μέχρι σήμερα πάμπολλες ευκαιρίες για να λάβει σαφή θέση πάνω στο καίριο ζήτημα της ξέφραγης εισαγωγής στις ΗΠΑ φθηνών προϊόντων από τα εργατικά σκλαβοπάζαρα της Κίνας, της Ινδονησίας, του Βιετνάμ, και αλλού, όπως επίσης και της ανεξέλεγκτης φυγής αμερικανικών βιομηχανιών στο εξωτερικό, κυρίως στην Κίνα και στο Μεξικό. Κι όμως, αμέσως μετά τη μία και μοναδική περίπτωση όπου τάχθηκε ανοιχτά ενάντια στη συμφωνία NAFTA, το οικονομικό του επιτελείο βιάστηκε να διαβεβαιώσει μερικούς ανήσυχους Καναδούς βιομήχανους πως η αντίθεση του Ομπάμα στο ελεύθερο εμπόριο είναι απλά «πολιτική δημαγωγία» την οποία δεν σκοπεύει να εφαρμόσει μετεκλογικά. Μάλιστα η διαβεβαίωση αυτή έδωσε το κύριο έναυσμα στους υπερσυντηρητικούς Financial Times για να υποστηρίξουν τελικά την υποψηφιότητα Ομπάμα, διότι μπορεί ο αφροαμερικανός πολιτικός να είναι δημαγωγός και να ψεύδεται, αλλά τουλάχιστον δεν είναι προστατευτιστής, όπως ανέφερε σε κύριο άρθρο της η εφημερίδα [007].

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΦΡΑΓΜΟΙ

Οι ισχυροί οικονομικοί φραγμοί είναι κατά κανόνα στενά συνυφασμένοι με εξίσου σημαντικούς κοινωνικούς φραγμούς, όπως για παράδειγμα στους τομείς της παιδείας και της υγείας. Συγκεκριμένα οι ΗΠΑ είναι από τις ελάχιστες χώρες του προηγμένου κόσμου που αρνούνται να αναγνωρίσουν ότι η πρόσβαση των πολιτών τους σε οργανωμένα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και ανώτατης παιδείας δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά δικαίωμα. Συνεπώς ο μέσος αμερικανός φοιτητής αναγκάζεται να καταβάλλει 24.000 δολάρια για έξοδα τετραετούς φοίτησης (δίχως να υπολογιστούν τα έξοδα διαμονής, τροφής, κλπ), ποσό που παραμένει άκρως απαγορευτικό για εκατομμύρια ικανούς μαθητές. Παράλληλα, το κόστος φοίτησης αυξάνεται κάθε χρόνο με ταχύτητα διπλάσια του πληθωρισμού, δίχως κανείς να μπορεί να συγκρατήσει τους ρυθμούς αύξησης [008].

Παρόμοιες τάσεις καταδυναστεύουν το χαοτικό ιδιωτικό σύστημα υγείας. Το 2002, σε καιρό σχετικής άνθισης της αμερικανικής οικονομίας, μια επιστημονική έρευνα-ορόσημο αποκάλυψε ότι 18.000 Αμερικανοί πέθαιναν κάθε χρόνο λόγω έλλειψης πρόσβασης στο ιδιωτικό σύστημα υγείας της χώρας [009]. Σήμερα σχεδόν ένας στους τέσσερις Αμερικανούς δεν έχει υγειονομική ασφάλιση, συμπεριλαμβανομένων εννέα εκατομμυρίων παιδιών [010]. Κι όλα αυτά στην πλουσιότερη χώρα στον κόσμο, της οποίας το ιδιωτικό σύστημα υγείας είναι το ακριβότερο στην υφήλιο, αλλά κατατάσσεται από τον Διεθνή Οργανισμό Υγείας στο νούμερο 37 του παγκόσμιου πίνακα, κάτω από όλες ανεξαιρέτως τις χώρες της Δύσης και της Άπω Ανατολής, τις χώρες του Αραβικού Κόλπου, και μόλις μια θέση πάνω από τη Σλοβενία [011].

Το ζήτημα της δωρεάν ανώτατης παιδείας είναι τόσο απομακρυσμένο από την αμερικανική πραγματικότητα που δεν τίθεται καν ως θέμα στην προεκλογική περίοδο. Είναι σαν να ρωτάει κανείς στην Ευρώπη εάν θα πρέπει οι αερομεταφορές να προσφέρονται δωρεάν. Απλά δεν υφίσταται. Το θέμα όμως της υγειονομικής περίθαλψης είναι εντελώς διαφορετικό. Ένας στους δυο ψηφοφόρους αντιμετωπίζει την έλλειψη δημόσιας υγείας ως το σημαντικότερο ζήτημα στις επερχόμενες εκλογές. Σχεδόν το 70% του πληθυσμού θεωρεί το ιδιωτικό σύστημα περίθαλψης από μέτριο έως χείριστο, ενώ ένας στους δέκα Αμερικανούς δηλώνει ότι το υγειονομικό σύστημα στην κομμουνιστική Κούβα είναι αρτιότερο του αντίστοιχου αμερικανικού [012].

Ποια είναι η προτεινόμενη λύση του Μπαράκ Ομπάμα πάνω στο φλέγον αυτό θέμα; Μήπως εναρμονισμός με το δυτικοευρωπαϊκό σύστημα περίθαλψης, όπως π.χ. το γαλλικό, που κατατάσσεται στην κορυφή του κόσμου από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας; Ούτε κατά διάνοια. Η πρόταση του Γερουσιαστή από το Ιλινόις είναι να διατηρηθεί πάση θυσία η παρασιτική βιομηχανία ιδιωτικής υγειονομικής ασφάλισης, η οποία ενεργεί ως μεσίτης μεταξύ των ασθενών, των νοσοκομείων και των γιατρών. Σύμφωνα με το σχέδιό του, το κράτος απλά θα επιδοτεί τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες όταν εκείνες αρνούνται να ασφαλίσουν πολίτες που είτε αδυνατούν ν’ αντεπεξέλθουν στις οικονομικές απαιτήσεις της προτεινόμενης ασφάλισης είτε θεωρούνται πελάτες υψηλού ρίσκου (με προϋπάρχουσες παθήσεις, κλπ). Δε δέχεται όμως ούτε καν να συζητήσει την πιθανότητα καθολικής ασφάλισης του πληθυσμού από έναν και μοναδικό μη-κερδοσκοπικό κρατικό ασφαλιστικό φορέα. Συνεπώς, σύμφωνα με το σχέδιο του Ομπάμα, στην περίπτωση που κάποιος άπορος γονέας θα αδυνατεί να καλύψει το μερίδιο ασφάλισης που του αναλογεί μετά το κρατικό επίδομα, θα παραμένει ανασφάλιστος, όπως επίσης και τα παιδιά του [013].

Η ΕΛΠΙΔΑ ΤΗΣ ΠΛΑΝΗΣ

Θα μπορούσα να συνεχίσω περιγράφοντας τις δομικές προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο Μπαράκ Ομπάμα εάν εκλεγεί πρόεδρος, καθώς και την επιφαινόμενη αποτυχία του να τις ξεπεράσει, με βάση τις τοποθετήσεις του στην παρούσα προεκλογική περίοδο. Θα μπορούσα, για παράδειγμα, να αναφερθώ αναλυτικά στα ξεκάθαρα δείγματα κλασικού αμερικανικού επεκτατισμού που έχει επανειλημμένα επιδείξει στις προεκλογικές του ομιλίες, είτε με την πρόθεσή του να εισβάλει στρατιωτικά στο Πακιστάν δίχως την άδεια της κυβέρνησης της χώρας [014], είτε μέσω της ιδεολογικής του προσκόλλησης στην «δίχως όρους υποστήριξη στο Ισραήλ» και στη διατήρηση της «ποιοτικής στρατιωτικής υπεροχής» του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή [015]. Επιμένω όμως στην εσωτερική πολιτική του Ομπάμα για έναν απλό λόγο: ότι εάν δε δείχνει αποφασισμένος να σεβαστεί και να βελτιώσει τα δικαιώματα των ίδιων των Αμερικανών, όπως είναι, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα στην περίθαλψη ή η αύξηση των κατώτατων μισθών και η βελτίωση της εργασιακής σταθερότητας, πως μπορεί κανείς να περιμένει από αυτόν να σεβαστεί τα δικαιώματα όσων μη-Αμερικανών έχουν την ατυχία να βρεθούν στο δρόμο της επιδίωξης των αμερικανικών συμφερόντων ανά την υφήλιο;

Το ερώτημα αυτό έθεσα ευθέως πριν από λίγες ημέρες σ’ έναν φίλο αμερικανό, βετεράνο της αριστεράς, ο οποίος προτίθεται να ψηφίσει τον Ομπάμα στις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου. Η απάντησή του ήταν φιλοσοφημένη όσο και αποστομωτική. Με λίγα λόγια δήλωσε ότι θα ψηφίσει τον Ομπάμα με την ελπίδα ότι…λέει ψέματα. Μου υπενθύμισε τη θητεία του Ομπάμα στις φτωχογειτονιές του Σικάγο (στην οποία αναφέρομαι σε άλλο άρθρο μου στο παρόν ένθετο) και υποστήριξε πως κάποιος που έχει ζήσει από κοντά τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης της φτωχολογιάς δε θα την ξεχάσει όταν βρεθεί σε θέση να τη βοηθήσει. Έτσι, σύμφωνα με τη θεωρία του φίλου μου, ο Ομπάμα απλά προσποιείται ότι είναι ένας ακόμα χαρισματικός κεντρώος πολιτικός, έως ότου εκλεγεί. Τότε είναι που θα αποκαλύψει τις πραγματικές του «επαναστατικές»(;) περγαμηνές, με τις οποίες θα αλλάξει τελικά τη χώρα! Η θεωρία αυτή, αν και απίθανη, υποδηλώνει κάτι από την ψυχική εξάντληση της αριστεράς στις ΗΠΑ μετά από οχτώ έτη καταστροφικής διακυβέρνησης του Τζορτζ Μπους. Αναρωτιέμαι πόσα εκατομμύρια αμερικανών ψηφοφόρων θα ψηφίσουν το Νοέμβρη διακατεχόμενα από την ίδια ακριβώς ελπίδα της πλάνης….

Υποσημειώσεις

[001] Το απόσπασμα παρατίθεται στο βιβλίο του F.J. Donner The Age of Surveillance: The Aims and Methods of America’s Political Intelligence System, Alfred A. Knopf, Νέα Υόρκη, σελ. 55, μ.τ.σ.
[002] Βλ. σχετικά το κείμενο του J. Lukacs «The Triumph and Collapse of Liberalism», Chronicle of Higher Education, 51(16), 10/12/2004.
[003] L. Fink, «Obama and the Unmaking of America’s Working Class», The Chicago Tribune, 2/5/2008.
[004] Σ. Φιτσανάκης, «Διαφέρουν Πολιτικά Κλίντον και Ομπάμα;», Αυγή, 19/4/2008.
[005] Αξίζει να αναλογιστεί κανείς τη βαρύτητα του σχόλιου της Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Κοντολίζα Ράις, ότι «τα στρατηγικά μας συμφέροντα και η σημασία [που δίνουμε] στην εξάπλωση της δημοκρατίας είναι το ένα και το αυτό». Αναφώνηση της Κοντολίζα Ράις στο Conservatorium of Music του Πανεπιστημίου του Σύδνεϋ, Αυστραλία, 16 Μαρτίου 2006.
[006] Ανών., «Americans Doubtful of Free Trade Benefits», Angus Reid Global Monitor, 13/5/2008.
[007] Άρθρο της σύνταξης, «Primary Politics and Protectionism», The Financial Times, 10/3/2008.
[008] Τα στοιχεία από την ετήσια έκθεση του College Board Trends in College Pricing 2007.
[009] S. Sternberg, «18000 Deaths Blamed on Lack of Insurance», USA Today, 22/5/2002.
[010] K. Freking, «Most Uninsured Children’s Parents Work», The Seattle Post-Intelligencer, 27/9/2006.
[011] R. Mishra, «We’re No. 1 in Cost. We’re No. 37 in Care», The Boston Globe, 21/6/2000.
[012] Ανών., « Americans Decry Own Health Care System», Angus Reid Global Monitor, 25/4/2007.
[013] P. Krugman, « Clinton, Obama, Insurance», The New York Times, 4/2/2008.
[014] T. Baldwin, «Obama Willing to Invade Pakistan in al-Qaeda Hunt», The London Times, 2/8/2007.
[015] S. Zunes, «Obama’s Right Turn?», Foreign Policy in Focus, 11/6/2008.

Politics News και Λογοκλοπή

2008-08-30T10:18:00.004-04:00

Κλεμμένο κομμάτι άρθρου μου στο περιοδικό Politics News.

Ο Ομπάμα και τα Όρια της Αμερικανικής Πολιτικής

2008-07-27T18:47:00.001-04:00

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Κυριακάτικη Αυγή την Κυριακή 27 Ιουλίου 2008, σελ.40-41.

ΣΤΙΣ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΥΝΑΝΤΗΣΑ ΤΟΝ Μπαράκ Ομπάμα. Εκείνο το πρωί ο προεδρικός υποψήφιος των Δημοκρατικών αποτόλμησε να επισκεφτεί το Μπρίστολ, μια μικρή επαρχιακή πόλη στο βορειοανατολικό άκρο της πολιτείας του Τεννεσί. Γράφω «αποτόλμησε» διότι το Μπρίστολ έχει να εκλέξει Δημοκρατικό αντιπρόσωπο στο Κογκρέσο από τον καιρό του αμερικανικού εμφυλίου, το 1865. Ο σημερινός εκπρόσωπός της περιοχής στη Βουλή των Αντιπροσώπων, μέλος της πλέον αντιδραστικής πτέρυγας των Ρεπουμπλικάνων, εκλέχθηκε το 2006 με ποσοστό άνω του 60%.

Το εκλογικό επιτελείο του Ομπάμα έχει πλήρη επίγνωση του πολιτικού χαρακτήρα του Τεννεσί, μιας περιοχής που αποτελεί τυπικό παράδειγμα του επαρχιακού συντηρητισμού στον αχανή αμερικανικό Νότο των 100 εκατομμυρίων κατοίκων. Εάν ο ίδιος ο Ομπάμα είχε έρθει στο Μπρίστολ το 1966, όταν ήταν πέντε ετών, θα του απαγορευόταν να καθίσει στις μπροστινές θέσεις των μέσων μαζικής μεταφοράς ή ακόμα και να χρησιμοποιήσει δημόσια αποχωρητήρια ή να πατήσει το πόδι του σε δημόσια πάρκα προς χρήση των λευκών κατοίκων της πόλης. Σήμερα, σε ηλικία 47 ετών, έρχεται να ζητήσει την έγκρισή αυτών των λευκών κατοίκων για να τους κυβερνήσει.

Έχει άραγε αλλάξει η Αμερική τόσο όσο δείχνει η παράτολμη επίσκεψη του Ομπάμα στην καρδιά του αμερικανικού νότου; Για να είναι διεξοδική, οποιαδήποτε απάντηση στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να είναι αναπόφευκτα πολυσύνθετη, συνδυάζοντας αρκετά «ναι» με μερικά σημαντικά «όχι». Σχετίζεται δε σε μεγάλο βαθμό με τον πολιτικό χαρακτήρα του ίδιου του Μπαράκ Ομπάμα.

ΤΟ ΦΥΛΕΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ

Στο εξωτερικό, όπου το ενδιαφέρον των παρατηρητών εστιάζεται κυρίως στις διεθνείς πολιτικές κατευθύνσεις του Μπαράκ Ομπάμα, η φυλετική ταυτότητα του τελευταίου αντιμετωπίζεται κατά κανόνα ως πολιτικά ασήμαντη, κάτι δηλαδή σαν το χρώμα των ματιών. Όμως σε μια χώρα με τόσο βαθιές ρατσιστικές καταβολές όσο οι ΗΠΑ, όπου η εμμονή πάνω στα κοινωνικά ζητήματα της φυλετικής ταυτότητας παραμένει έντονη, είναι λογικό η προσοχή των εγχώριων σχολιαστών να επικεντρώνεται στο φυλετικό προφίλ του υποψήφιου Πλανητάρχη. Περιέχει δε, πέρα από εικονικά στοιχεία, ουσιαστικές πολιτικές παραμέτρους. Δεν μπορεί να αγνοηθεί, για παράδειγμα, το γενικότερο πολιτικό προφίλ των αφροαμερικανών, οι οποίοι συγκροτούν την κεντρική εκλογική βάση της πολιτικής εκστρατείας του Ομπάμα. Ως το κατεξοχήν καταπιεσμένο κομμάτι της αμερικανικής κοινωνίας[01], οι αφροαμερικανοί αποτελούσαν πάντοτε —μαζί με τους μετανάστες[02] — τον δυναμικότερο πυρήνα των εργατικών κινημάτων από την εποχή ακόμα των αποικιακών σκλαβοπάζαρων. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός πως οι Δημοκρατικοί συνηθίζουν να απολαμβάνουν ποσοστά προτίμησης που ξεπερνούν το 90% στις τάξεις των μαύρων ψηφοφόρων[03]. Ο αριθμός αυτός είναι εντυπωσιακός όχι μόνο ποσοτικά αλλά και ποιοτικά, καθώς εμπεριέχει μερικά από τα δυναμικότερα στοιχεία της αριστερής πτέρυγας του Δημοκρατικού κόμματος.

Με τα παραπάνω επιθυμώ να τονίσω ότι ο πολιτικός χαρακτήρας του Μπαράκ Ομπάμα συνδέεται με το φυλετικό του προφίλ στο βαθμό που ο ίδιος παραμένει υπόλογος στην ιστορικά ριζοσπαστική[04] αφροαμερικανική πολιτική του βάση. Εάν επιλέξει να παρατείνει αυτή την ιστορική σύνδεση, ο Ομπάμα έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε έναν γνήσιο προοδευτικό προεδρικό υποψήφιο —προοδευτικότερο ακόμα και του Μάικ Δουκάκη αλλά σίγουρα όχι του Τζορτζ Μακγκόβερν, ο οποίος είχε κατορθώσει να συγκεντρώσει ποσοστό μόλις 38% έναντι 60% του Νίξον στις προεδρικές εκλογές του 1972.

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ

Παράλληλα, το κοινωνικοπολιτικό παρελθόν του Μπαράκ Ομπάμα τον διαχωρίζει σε μεγάλο βαθμό από την αφρόκρεμα των ανώτατων στελεχών του Δημοκρατικού κόμματος. Η τελευταία αντιπροσωπεύεται από πολιτικές φυσιογνωμίες του τύπου του Τζον Κέρι ή του Μπιλ Κλίντον. Ο μεν Κέρι γεννήθηκε και μεγάλωσε μέσα στη χλιδή της ζάμπλουτης οικογένειας Φορμπς (από την πλευρά της μητέρας του), φοιτώντας εσώκλειστος σε μερικά από τα ακριβότερα σχολεία της Ευρώπης και των ΗΠΑ και περνώντας τα καλοκαίρια του στην εξοχική κατοικία της οικογένειάς του στη Γαλλία. Ο δε Κλίντον, αν και από μεσοαστική οικογένεια, ανδρώθηκε πολιτικά στο περιβάλλον ελίτ πανεπιστημίων όπως της Οξφόρδης και του Γέιλ. Μεταπήδησε δε νωρίς στην πολιτική καταλαμβάνοντας το υψηλό αξίωμα του Κυβερνήτη της πολιτείας του Αρκάνσας πριν καν κλείσει τα 32 του χρόνια.

Το παρελθόν του Μπαράκ Ομπάμα είναι πολύ διαφορετικό. Με πατέρα Κενυάτη και μητέρα από το αγροτικό Κάνσας, ο Ομπάμα πρωτοπήγε σχολείο στην Ινδονησία (χώρα καταγωγής του πατριού του) και κατόπιν φοίτησε στο σχετικά ταπεινό Οξιντένταλ Κόλεϊτζ του Λος Άντζελες. Σε ηλικία 24 χρονών δούλευε ήδη ως ακτιβιστής και πολιτικός οργανωτής σε μερικές από τις φτωχότερες περιοχές του Σικάγο. Σε αντίθεση με τους Κλίντον και Κέρι, που διαδήλωναν ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ την εποχή που ο αντικαθεστωτισμός ήταν της μόδας στους φοιτητικούς κύκλους, ο Ομπάμα μάχονταν για να αναβαθμίσει τις συνθήκες ζωής των άπορων οικογενειών στο Σικάγο στο απόγειο του άκρατου ρεϊγκανισμού, όταν η πλάστιγγα του ταξικού πολέμου στις ΗΠΑ είχε σχεδόν ντεραπάρει προς την πλευρά των νεόπλουτων. Στην πολιτική μεταπήδησε περισσότερο οργανικά μέσα από τη σκληρή οργανωτική δουλειά και λιγότερο ως επιλογή καριέρας.

Στην πραγματικότητα το κοινωνικοπολιτικό προφίλ του Μπαράκ Ομπάμα δεν αποτελεί κάτι το ιδιαίτερο μέσα στο πλαίσιο της σύγχρονης πολυφυλετικής και πολυπολιτισμικής αμερικανικής κοινωνίας. Διαφέρει όμως δραματικά από το αντίστοιχο προφίλ του μέσου καριερίστα πολιτικού στις ΗΠΑ. Όχι μόνο διότι ο ίδιος δεν συγκαταλέγεται οικονομικά (για την ώρα) στη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτικών της χώρας, που προέρχεται από την άρχουσα τάξη του 1%, αλλά και επειδή έχει καταφέρει να αποφύγει την τάση της απομόνωσης από τη μεγάλη μάζα των λαϊκών στρωμάτων, η οποία χαρακτηρίζει τους περισσότερους εκλεγμένους πολιτικούς στις ΗΠΑ. Συνεπώς, ενάντια στη θεσμοθετημένη παγίωση μιας εκλεγόμενης αριστοκρατίας, τα μέλη της οποίας αγνοούν πόσο κοστίζει σήμερα ένα καρβέλι ψωμί ή ένα κιλό ντομάτες στη λαϊκή αγορά, η υποψηφιότητα Ομπάμα συμβολίζει τη θεωρητική δυνατότητα μιας σχετικής επανασύνδεσης της πολιτικής ηγεσίας της χώρας με τον καθημερινό υπαρξιακό αγώνα του αμερικανικού λαού, μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αυξανόμενης δημοκρατικοποίησης.

ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ

Ωστόσο η συντηρητική αμερικανική πολιτική σκηνή δεν είναι συνηθισμένη σε καινοτομίες τύπου Ομπάμα —πόσο μάλλον μετά τα γεγονότα της 11η Σεπτεμβρίου του 2001, όταν η παραμικρή επαφή ενός πολιτικού με τον μουσουλμανισμό μπορεί να σημάνει τον οριστικό τερματισμό της καριέρας του. Ο ίδιος ο Ομπάμα, με αραβικό πρώτο όνομα και Ινδονήσιο πατριό (Ινδονησία = η πολυπληθέστερη μουσουλμανική χώρα στον κόσμο) φαίνεται να συνειδητοποιεί την πολιτική σημασία της εικόνας: πρόσφατα αναγκάστηκε να απολογηθεί δημόσια σε δυο αμερικανίδες μουσουλμάνες στις οποίες είχε νωρίτερα απαγορευτεί να καθίσουν στο πεδίο λήψης του τηλεοπτικού φακού κατά τη διάρκεια προεκλογικής του εμφάνισης. Σύμφωνα με τους συμβούλους του Μπαράκ Ομπάμα, οι μαντίλες που φόραγαν οι μουσουλμάνες ήταν «ασύμβατες με την εικόνα της πολιτικής μας καμπάνιας»[05]. Παρομοίως, όταν κατηγορήθηκε ότι σε αντίθεση με άλλους πολιτικούς δε συνηθίζει να φοράει κονκάρδες με την αμερικανική σημαία στο πέτο, ξεκίνησε μια συστηματική εκστρατεία οικειοποίησης των συμβόλων του αμερικανικού πατριωτισμού.

Όμως η οικειοποίηση των συμβόλων ίσως να μην αρκεί για να διασώσει τον Ομπάμα από τα διάφορα δυσμενή σενάρια που κυκλοφορούν εις βάρος του. Πολλοί εδώ στις ΗΠΑ ανησυχούν για την ασφάλεια του χαρισματικού πολιτικού, ιδιαίτερα όσοι θυμούνται τις δολοφονίες των Τζον και Μπομπ Κένεντι, του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και του Μάλκολμ Εξ. Ακόμα και η Χίλαρι Κλίντον, μέχρι πρότινος αντίπαλος του Ομπάμα για το προεδρικό χρίσμα, εξέφρασε κάποια στιγμή την επιθυμία της να παραμείνει στην κούρσα της υποψηφιότητας, δηλώνοντας κατά λέξη ότι «ποιος ξέρει τι μπορεί να συμβεί; Ο σύζυγος μου δεν ολοκλήρωσε την κατάκτηση της υποψηφιότητάς του το 1992 έως ότου κέρδισε τις προκριματικές της Καλιφόρνια κάπου στα μέσα του Ιουνίου, σωστά; Όλοι θυμόμαστε ότι ο Μπομπ Κένεντι δολοφονήθηκε τον Ιούνιο στην Καλιφόρνια. Δεν καταλαβαίνω γιατί να εγκαταλείψω την κούρσα» από τώρα[06].

Στην προεκλογική εμφάνιση του Μπαράκ Ομπάμα στη μικρή πόλη του Μπρίστολ, στις 5 Ιουνίου, είχα την ευκαιρία να αφουγκραστώ από κοντά τους κινδύνους που παραμονεύουν στον ορίζοντα. Τα αγριεμένα βλέμματα των ενόπλων σωματοφυλάκων του Ομπάμα μαρτυρούσαν ότι η Χίλαρι Κλίντον δεν είναι η μόνη που αναλογίζεται ένα πιθανό σενάριο δολοφονίας. Άλλωστε σε μια άλλη πόλη του Τεννεσί, το Μέμφις, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ άφησε την τελευταία του πνοή πριν από 40 χρόνια, έχοντας χτυπηθεί από τη σφαίρα ενός ακροδεξιού ρατσιστή. Ο μαύρος ηγέτης είχε πλέον προσκρούσει στα άτυπα όρια της ανοχής που συνεχίζουν ακόμα και σήμερα να διέπουν την αμερικανική πολιτική κουλτούρα. Η ιστορία θα δείξει εάν ο Μπαράκ Ομπάμα θα μπορέσει να τα ξεπεράσει.

Υποσημειώσεις

[01] Βλ. το κατατοπιστικό κείμενο του W.E.B. Du Bois με τίτλο «Α Negro Nation within the Nation», επανεκδομένο στο «W.E.B. Du Bois: A Reader» (επ. Andrew Paschal), Macmillan, Νέα Υόρκη, 1993, σελ. 69-78.
[02] Μια σφαιρική εικόνα του ρόλου των μεταναστών στη διαμόρφωση του χαρακτήρα της αμερικανικής αριστεράς δίνεται στον εκπληκτικό τόμο «The Immigrant Left in the United States», επιμέλεια P. Buhle και Δ. Γεωργακά, State University of New York Press, Νέα Υόρκη, 1996.
[03] R. Bendetto, «Bush Falling Short in Effort to Woo Black Voters», USA Today, 15/5/2004.
[04] Ριζοσπαστική μέσα στα ιδιαίτερα πλαίσια της αμερικανικής πολιτικής σκηνής, φυσικά.
[05] Ανών., «Obama Apologizes to Muslim Women Over Picture Snub», Agence France Presse, 20/8/2008.
[06] S. Hellman, «Clinton Says She Regrets Assassination Reference», The Boston Globe, 23/5/2008.

Για Να Μην Ξεχνιόμαστε

2008-06-02T11:09:00.006-04:00

ΤΟΝ ΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΑΠΡΙΛΙΟ, ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ την άσκηση βέτο από την Αθήνα στην υποψιότητα ένταξης των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, έγραψα σε άρθρο μου στο περιοδικό Αντί ότι «[η] πρώτη άμεση συνέπεια [του βέτο] είναι η ισχυροποίηση της κυβέρνησης του Νίκολα Γκρούεφσκι». Αξίζει να σημειωθεί ότι η άποψη αυτή ήταν τότε μειοψηφική και κατακρίθηκε. Αντίθετα, η πλειοψηφική άποψη, που εκφράστηκε από πάσης φύσης «ειδήμονες» και «αναλυτές» σε εφημερίδες όπως η Ημερισία, το Έθνος, ή η Ελευθεροτυπία, ήθελε τον Γκρούεφσκι ξεγραμμένο.

Ο χορός είχε ξεκινήσει πριν από τη σύνοδο του Βουκουρεστίου, όταν η Ημερισία διατύπωνε την άποψη πως «οτιδήποτε και αν δεσμευθεί η κυβέρνηση μειοψηφίας Γκρουέφσκι, ελάχιστη αξία έχει αφού ύστερα από δύο τρεις μήνες πιθανόν να έχει αντικατασταθεί από άλλη κυβέρνηση» (το κείμενο εδώ). Τη σκυτάλη παρέλαβε ο δημοσιογράφος της Ελευθεροτυπίας, Δ.Π. Δήμας, που διαβεβαίωνε τους αναγνώστες του ότι «ο πρωθυπουργός Γκρούεφσκι είναι "απομονωμένος"» (το κείμενο εδώ). Το κερασάκι στην τούρτα ήταν κείμενο του Γ. Δελαστίκ στο Έθνος της 6ης Απριλίου, το οποίο διατυμπάνιζε περιχαρώς ότι «[ε]ίναι πολύ δύσκολο για την εθνικιστική κυβέρνηση [του Νίκολα Γκρούεφσκι] να ξανακερδίσει εκλογές» (το κείμενο εδώ).

Φυσικά, όπως είναι γνωστό, ο κυβερνητικός συνασπισμός οδεύει προς τεράστια νίκη στις πρόσφατες εθνικές εκλογές. Σύμφωνα με σημερινή ανταπόκριση του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων σήμερα, «μεγάλη νίκη κατήγαγε στις χθεσινές πρόωρες βουλευτικές εκλογές στην ΠΓΔΜ ο συνασπισμός "Για μια καλύτερη Μακεδονία" του οποίου ηγείται το VMRO-DPMNE του Νίκολα Γκρούεφσκι. Με καταμετρημένο το 98,49%, ο Ν. Γκρούεφσκι προηγείται με 46,89%, εξασφαλίζοντας έτσι απ' ό,τι φαίνεται και την αυτοδυναμία, με πάνω από 60 έδρες στη Βουλή (εκ των συνολικά 120)».

Αυτό δεν το αναφέρω διεκδικώντας εύσημα αυθεντίας, αλλά προς μερική απόδειξη μιας πραγματικότητας, σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες που ενδιαφέρονται για σοβαρές και έγκυρες αναλύσεις πάνω στα εξωτερικά θέματα που αφορούν την Ελλάδα, οφείλουν δυστυχώς να παραβλέπουν τη συντρηπτική πλειοψηφία των «αναλύσεων» που κάνουν την εμφάνισή τους στον καθημερινό τύπο της χώρας (για τηλεόραση και ραδιόφωνο ούτε λόγος, φυσικά). Η πραγματικότητα αυτή ισχύει και στο ζήτημα των εκλογικών ταραχών του περασμένου Σαββατοκύριακου στη γειτονική χώρα, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία.

Είναι πάντως καλό να μην ξεχνιόμαστε. Κάποιοι από εμάς διατηρούμε αυτό που ονομάζεται αναγνωστική μνήμη και δε διστάζουημε να την χρησιμοποιήσουμε για να εκθέσουμε τον ερασιτεχνισμό των ελληνικών ΜΜΕ.

Δυο Κείμενά μου στην Εφημερίδα Αυγή

2008-04-21T21:59:00.004-04:00

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ το πρώτο φύλο ενός νέου ένθετου της εφημερίδας Αυγή, με τίτλο Μαχητό Τεκμήριο. Πρόκειται για μια αξιόλογη προσπάθεια ανάλυσης σημαντικών ειδησεογραφικών θεμάτων με σοβαρότητα και εμβάθυνση –δυο χαρακτηριστικών που δυστυχώς απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από την ελληνική έντυπη ειδησεογραφία. Όπως αναφέρεται και στο κείμενο της συντακτικής ομάδας, σκοπός του ένθετου «είναι να προσφέρει τεκμηρίωση για θέματα της ευρύτερης επικαιρότητας». Στο πρώτο τεύχος, που είναι αφιερωμένο στις αμερικανικές προκριματικές εκλογές στο στρατόπεδο των Δημοκρατικών, φιλοξενούνται δυο άρθρα μου που επιχειρούν να αναλύσουν τις ουσιαστικές –και όχι εικονικές– πολιτικές διαφορές μεταξύ της Χίλαρι Κλίντον και του Μπαράκ Ομπάμα. Το πρώτο κείμενο, με τίτλο «Διαφέρουν Πολιτικά Κλίντον και Ομπάμα;», μπορείτε να το βρείτε εδώ. Το δεύτερο κείμενο, με τίτλο «Ποιες Τάσεις Εκπροσωπούν ο Ομπάμα και η Κλίντον;» βρίσκεται εδώ. Καλή ανάγνωση.

Μονομερές και Παράνομο το Ελληνικό Βέτο

2008-04-11T00:24:00.005-04:00

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αντί, τεύχος 919, 11 Απριλίου 2008, σελ.18-21.

ΠΡΙΝ ΑΚΟΜΑ ΚΑΤΑΛΑΓΙΑΣΕΙ Η ΣΚΟΝΗ από την περίφημη ενδο-ΝΑΤΟϊκή μάχη του Βουκουρεστίου, η προσοχή πολλών στρέφεται ήδη στις πιθανές επιπτώσεις του ελληνικού βέτο. Έτσι, καθώς τα Σκόπια προειδοποιούν για γενική αποσταθεροποίηση των Βαλκανίων (ΑΠΕ 3/4/08)[01], η ελληνική αρθρογραφία κάνει λόγο για πιθανά αντίποινα από την Ουάσιγκτον (Ελευθεροτυπία 5/4/08)[02].

Ωστόσο η κυριότερη απειλή για την Ελλάδα στην μετα-βέτο εποχή δεν έχει να κάνει τόσο με «ξένους δάκτυλους» όσο με την επικίνδυνη ομοφωνία με την οποία ο ελληνικός πολιτικός κόσμος και τα μέσα ενημέρωσης υποδέχτηκαν την είδηση της άσκησης του ελληνικού βέτο στην πρόσφατη ΝΑΤΟϊκή σύνοδο. Είναι χαρακτηριστικό ότι την επομένη του βέτο σχεδόν όποια εφημερίδα κι αν άνοιγε κανείς θα διάβαζε πως η ελληνική κυβέρνηση «πιστώθηκε στο Βουκουρέστι μια μεγάλη επιτυχία» (Τα Νέα 4/4/08)[03], ενεργώντας «με σύνεση και σοβαρότητα για χάρη της σταθερότητας στα Βαλκάνια» (Ελευθεροτυπία 3/4/08)[04]. Ο δε πρωθυπουργός «έμεινε σταθερός» (Καθημερινή 3/4/08)[05] στην «τολμηρή στρατηγική [του, στέλνοντας] μήνυμα αποφασιστικότητας» (Το Βήμα 4/4/08)[06] και σημειώνοντας παράλληλα «πλήρη επιτυχία για την ελληνική διπλωματία» (Έθνος, 3/4/08)[07]. Ο εκθειασμός από τον ελληνικό τύπο συνοδεύτηκε από παρόμοιου χαρακτήρα δηλώσεις στελεχών της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Σύμφωνα με αυτές, «ο πρωθυπουργός[, που] είχε πίσω του μια ισχύ με εθνικά χαρακτηριστικά» (Άννα Διαμαντοπούλου)[08], «έπραξε αυτό που [...] περίμενε ο ελληνικός λαός» (Γιώργος Παπακνωσταντίνου)[09], κι έτσι «αποτρέψαμε μια αρνητική εξέλιξη για τα εθνικά μας συμφέροντα» (Γιώργος Παπανδρέου)[10].

Με τη φωτεινή εξαίρεση μερικών ενημερωτικών μέσων της αριστεράς, είναι πραγματικά άξιο απορίας πώς μπορεί σε ένα κράτος απαλλαγμένο από πολιτική αστυνόμευση να εκφράζονται τόσο πανομοιότυπες απόψεις από τα κέντρα της «τέταρτης εξουσίας». Την εντυπωσιακή αυτή σύμπλευση αντιλήψεων πάνω σε ένα τόσο πολύπλοκο διεθνές θέμα όπως είναι το μακεδονικό θα τη ζήλευε οποιοδήποτε ολοκληρωτικό καθεστώς. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, προς όφελος της ελεύθερης έκφρασης, αλλά και των αξιών της δημοκρατίας, είμαστε υποχρεωμένοι να επισημάνουμε εδώ ορισμένες βασικές πτυχές της ελληνικής στάσης στο Βουκουρέστι, τις οποίες επιμένει να παραβλέπει η πλειονότητα των εγχώριων ενημερωτικών μέσων.

ΒΕΤΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΔΥΝΑΜΙΑ

Στις διεθνείς σχέσεις μεταξύ εθνών, η πολιτική χροιά του βέτο, που στα λατινικά σημαίνει «απαγορεύω», ενδείκνυται σε περιπτώσεις που ένα κράτος-μέλος κάποιου οργανισμού αδυνατεί να πείσει τα υπόλοιπα κράτη-μέλη για την ορθότητα της άποψής του. Συνεπώς επιλέγει να καταφύγει στο βέτο, δηλαδή στη μονομερή απαγόρευση, ακριβώς επειδή αδυνατεί να πείσει τα υπόλοιπα μέλη. Ορθά, λοιπόν, το βέτο θεωρείται κατά κανόνα επιλογή απελπισίας, η τεχνητή επιβολή στην πλειοψηφία μιας μειονοτικής άποψης.

Γνωρίζοντας αυτή την πραγματικότητα, η ελληνική κυβέρνηση έδωσε μέγιστη προτεραιότητα στη δημιουργία της αντίληψης πως «δεν απομονώθηκε από τους συμμάχους» (Ελευθεροτυπία 3/4/08)[11]. Φρόντισε επομένως να εφοδιάσει τα μέλη της ελληνικής δημοσιογραφικής αποστολής στο Βουκουρέστι με ελεγχόμενες διαρροές που ενίσχυαν την άποψη της αποδοχής των θέσεων της Αθήνας από τους ΝΑΤΟϊκούς εταίρους. Έτσι όλοι μάθαμε για την «αλληλεγγύη» (Τα Νέα 3/4/08)[12] προς την Ελλάδα από τον Γάλλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, στον οποίο μάλιστα αποδίδεται η σουρεαλιστική δήλωση ότι «έχει ουγγρικές ρίζες αλλά και ελληνικές, τις οποίες αποδέχεται πλήρως» (Ημερησία 3/3/08)[13]. Παράλληλα, με την ουσιαστική συμμετοχή των περισσότερων διπλωματικών συντακτών, η κυβέρνηση κατάφερε να περάσει στην κοινή γνώμη την άποψη πως τα λίγα κράτη που έκαναν λόγο για «κατανόηση» των ελληνικών θέσεων εξέφραζαν ουσιαστικά την υποστήριξή τους στην Ελλάδα. Έτσι εξηγείται η παρερμήνευση στην ελληνική κοινή γνώμη των στάσεων της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Βουλγαρίας ως «θετικών για την Ελλάδα» (Ελευθεροτυπία 3/4/08)[11], παρότι και οι τρεις αυτές χώρες έχουν ταχθεί δημόσια υπέρ της ένταξης της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ. Ακόμα και οι στάσεις χωρών που τάχθηκαν ανοιχτά στις συνομιλίες υπέρ της άμεσης ένταξης της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ ερμηνεύτηκαν ως θετικές, διότι αρκέστηκαν «στη στήριξη της ένταξης των Σκοπίων, χωρίς [...] να επιτίθενται στην Ελλάδα» (Ημερησία 3/3/08)[13]. Από την αποστείρωση της πραγματικότητας δεν γλίτωσε ούτε ο ίδιος ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γιαπ ντε Χουπ Σέφερ, ο οποίος, σύμφωνα με την Ελευθεροτυπία (3/4/08)[11], «έδωσε ήπιο τόνο» στη συζήτηση. Το ότι στο πρόσφατο παρελθόν έχει «μεταφέρει [στην Αθήνα] το μήνυμα ότι το βέτο θα εκληφθεί ως μη φιλική ενέργεια» (Έθνος 29/2/08)[14] προφανώς θεωρείται άσχετο.

Ωστόσο, με αρκετή προσοχή, μπορεί κανείς να διακρίνει μερικά ψήγματα πραγματικότητας στις ανταποκρίσεις των ελλήνων συντακτών, όπως για παράδειγμα ότι «η Ελλάδα δέχθηκε ισχυρές πιέσεις από συμμάχους» (Ελευθεροτυπία 4/4/08)[15], ή ότι οι χώρες-μέλη που δεν έλαβαν ανοιχτά θέση στις συνομιλίες «φυσικά δεν σημαίνει [...] ότι [...] συμφώνησαν με τον κ. Καραμανλή. Απλώς υπήρξαν και κάποιοι που φρόντισαν να τηρήσουν αιδήμονα σιωπή για δικούς τους λόγους όπως η Βρετανία, ο Καναδάς και η Πορτογαλία, που συμφωνούν πλήρως με τους Αμερικανούς» (Τα Νέα 3/4/08)[12]. Ακόμα και στην φιλοκυβερνητική Καθημερινή διαβάζουμε πως «[α]ν και [...] ο εκνευρισμός των περισσοτέρων ηγετών για τη στάση της Ελλάδας δεν κατεγράφη στις δημόσιες δηλώσεις τους, στη συνείδηση πολλών η Ελλάδα χρεώνεται την παρεμπόδιση της πλήρους διεύρυνσης του ΝΑΤΟ. Με φωτεινή εξαίρεση τον Νικολά Σαρκοζί, οι υπόλοιποι ηγέτες δέχθηκαν με απογοήτευση την αναβολή της ένταξης των Σκοπίων» (4/4/08)[16].

Η «ΦΩΤΕΙΝΗ ΕΞΑΙΡΕΣΗ» ΣΑΡΚΟΖΙ

Σε τι οφείλεται όμως η «φωτεινή εξαίρεση [του] Νικολά Σαρκοζί», όπως την ονομάζει η Καθημερινή; Πολλοί εύπιστοι συμπολίτες μας ίσως να αποδίδουν την «αλληλεγγύη» του στις θέσεις της Αθήνας στις «ελληνικές [ρίζες του], τις οποίες αποδέχεται πλήρως». Σ’ αυτούς πιθανότατα συγκαταλέγονται πολιτικοί παράγοντες της Βόρειας Ελλάδας που ετοιμάζονται να προσκαλέσουν τον πρόεδρο της Γαλλίας στη Θεσσαλονίκη για να «του απονεμηθεί το Χρυσό Κλειδί της πόλης» (Έθνος 3/4/08)[07] και για να «δοθεί το όνομά του [...] σε κεντρικό δρόμο» (Τα Νέα, 4/4/08)[17].

Ωστόσο οι πραγματικοί λόγοι της γαλλικής «αλληλεγγύης» ενδέχεται να μην είναι και τόσο ρομαντικοί. Ενδεικτικά, όσοι παρακολουθούν προσεκτικά τους χειρισμούς του ελληνικού υπουργείου εξωτερικών πιθανόν να γνωρίζουν πως μερικές εβδομάδες πριν από την σύνοδο του ΝΑΤΟ η Ντόρα Μπακογιάννη επισκέφτηκε το Παρίσι «με πλήρες πρόγραμμα», όπως ανέφερε σχετικό δημοσίευμα (Τα Νέα 27/2/08). Ακόμα σημαντικότερο ίσως αποδειχτεί πρόσφατο άρθρο που αναφέρει μεταξύ άλλων ότι «πόντους κερδίζει η Γαλλία στα εξοπλιστικά προγράμματα της Ελλάδας μετά τη στάση του κ. Σαρκοζί στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ» και ότι «το Παρίσι, η Ρώμη, η Μαδρίτη αλλά και το Βερολίνο, που την τελευταία στιγμή έκανε μικρή στροφή κατανοώντας την ελληνική θέση, ίσως να έχουν προβάδισμα σε κάποιες προμήθειες» (Τα Νέα 5/4/08)[18]. Εικάζεται μάλιστα πως «το δέλεαρ [...] της [...] ελληνικής εξοπλιστικής πίτας, και ο γαλλογερμανικός ανταγωνισμός επ’ αυτού, ήταν που τελικά οδήγησε την καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ στη ‘στροφή’» (ό.π.)[19].

Φυσικά αυτά είναι «ψιλά γράμματα», που αποδίδονται σε «συνωμοσιολογούντες [που επιμένουν πως] υπάρχουν συμφωνίες κάτω από το τραπέζι» (ό.π.)[18]. Η κ. Μπακογιάννη έχει ήδη διαψεύσει δημόσια ότι υπήρξαν ανταλλάγματα για τη στήριξη των εταίρων[19], οπότε ίσως οι «συνωμοσιολογούντες» θα έπρεπε να επανεξετάσουν την άποψη ότι η «φωτεινή εξαίρεση» Σαρκοζί συσχετίζεται με τις «ελληνικές [ρίζες του], τις οποίες αποδέχεται πλήρως». Άλλωστε αυτή η εξήγηση ακούγεται λογική, σε αντίθεση με την προσφορά στη Γαλλία αμυντικών προμηθειών ύψους πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ.

ΜΟΝΟΜΕΡΗΣ ΕΠΙΒΟΛΗ

Όποια κι αν είναι η εξήγηση της Γαλλικής σύμπλευσης, το γεγονός παραμένει πως, πέραν του κ. Σαρκοζί, «οι υπόλοιποι ηγέτες δέχθηκαν με απογοήτευση την αναβολή της ένταξης των Σκοπίων» (Καθημερινή[16]. Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, η ελληνική θέση επιβλήθηκε εκβιαστικά, όχι μέσω της πειθούς. Αυτό ομολογείται εμμέσως στα περισσότερα σχετικά δημοσιεύματα, όπου αναφέρεται ότι «οι 27 ηγέτες του ΝΑΤΟ υποχρεώθηκαν να δεχθούν πως τα Σκόπια δεν θα λάβουν πρόσκληση για ένταξη στο ΝΑΤΟ» (Τα Νέα 3/4/08)[12], ότι «[τ]ο ελληνικό βέτο στην ουσία επιβλήθηκε» (Ελευθεροτυπία 4/4/08)[15], ή ότι «η Ελλάδα [...] πέτυχε την πλήρη επιβολή των θέσεών της» (Έθνος 3/3/08)[07].

Κανείς δεν αρνείται ότι η Ελλάδα επέδειξε την μονομερή αποφασιστικότητα που απαιτείται ώστε να επιβάλλει το βέτο στους ΝΑΤΟϊκούς εταίρους. Αλλά σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει η μονομερής αυτή επιβολή, την οποία «οι υπόλοιποι ηγέτες δέχθηκαν με απογοήτευση», να συγχέεται με «διπλωματική νίκη», όπως συστηματικά την αποκαλεί η κ. Μπακογιάννη[19]. Το κάθε κράτος-μέλος, ακόμα και η Ισλανδία ή το Λουξεμβούργο, μπορεί να θέσει βέτο στη σύνοδο του ΝΑΤΟ. Νίκη είναι να καταφέρει να πείσει τις υπόλοιπες χώρες-μέλη να συμμεριστούν τις απόψεις του, ώστε να μη χρειαστεί να καταφύγει στη μονομερή επιβολή τους.

Λαμβάνοντας υπόψη το παραπάνω, η δήλωση της υπουργού των εξωτερικών πως «[σ]ήμερα η Ελλάδα δεν ήταν μόνη, μαζί με την Ελλάδα στάθηκε όλη η Συμμαχία» (Έθνος 3/3/08)[07] είναι συνειδητά προσβλητική για τη Συμμαχία και παραπλανητική για τους Έλληνες. Είναι σαν να διακήρυττε η Ουάσιγκτον πως «σήμερα οι ΗΠΑ δεν ήταν μόνες, μαζί με τις ΗΠΑ στάθηκε όλο το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ», όταν στις 7 Μαρτίου του 1997 έθεταν μόνες, μεταξύ 15 χωρών, βέτο, μπλοκάροντας κατηγορηματικό ψήφισμα του Συμβουλίου ενάντια στην παράνομη κατασκευή από το Ισραήλ οικισμών στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, που δεν διακρίνονται για τον φιλοαμερικανισμό τους, δεν θα ανεχόταν ποτέ μια τόσο προσβλητική δήλωση από τις ΗΠΑ. Γιατί τη δέχονται από το ΥΠΕΞ ουσιαστικά δίχως διαμαρτυρία;

ΑΠΡΟΚΑΛΥΠΤΗ ΠΑΡΑΝΟΜΙΑ

Πέρα από μονομερές και απομονωτικό, το βέτο της Αθήνας στη σύνοδο του ΝΑΤΟ ήταν και παράνομο. Κι αυτό διότι παραβίασε κατάφορα την Ενδιάμεση Συμφωνία του 1995 μεταξύ Ελλάδας και ΠΓΔΜ. Αυτό το έχουν ήδη επισημάνει τα δημόσια τα Σκόπια και η Ελληνική πλευρά δεν το έχει αρνηθεί, επαναπαυόμενη απλά στην αιτιολογία ότι την ίδια συμφωνία έχουν καταπατήσει τα Σκόπια στο παρελθόν (Τα Νέα 3/4/08)[12]. Η Ενδιάμεση Συμφωνία αναφέρει μεταξύ άλλων πως η Ελλάδα «δεσμεύεται να μην αντιταθεί στην αίτηση ένταξης ή στην ιδιότητα μέλους της [ΠΓΔΜ] σε διεθνείς, πολυμερείς και περιφερειακούς οργανισμούς και θεσμικά όργανα στα οποία [η Ελλάδα] είναι μέλος»[20], με την προϋπόθεση η ΠΓΔΜ να δεχθεί να αναφέρεται επίσημα σε αυτούς τους οργανισμούς ως «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας»[21].

Η συμφωνία αυτή αναφέρεται στην περίφημη Έκθεση Μέγιερ για την πρόοδο της ΠΓΔΜ, την οποία πέρσι υπερψήφισε η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με «συντριπτική πλειοψηφία 55 υπέρ και 5 κατά» (Έθνος 28/2/08)[22], με μοναδικούς καταψηφίσαντες τους Έλληνες ευρωβουλευτές (εκεί δεν έχει βέτο!). Μεταξύ άλλων, το κείμενο της Επιτροπής υπενθυμίζει στην Ελλάδα πως το θέμα της ονομασίας «σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να γίνει εμπόδιο στην είσοδο της ΠΓΔΜ σε διεθνείς οργανισμούς όπως προβλέπει η ενδιάμεση συμφωνία του 1995» (ό.π.)[22]. Την ίδια υπενθύμιση απηύθυνε πρόσφατα στην ελληνική πλευρά ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζωρτζ Μπους, λέγοντας πως η «Ενδιάμεση Συμφωνία του [19]95 [...] ορίζει στο άρθρο 11 πως η Ελλάδα οφείλει να συναινεί στην ένταξη των Σκοπίων στους διεθνείς οργανισμούς με την προσωρινή τους ονομασία» (Τα Νέα 3/4/08)[12].

Θέτοντας το βέτο, η ελληνική πλευρά αγνόησε επιδεικτικά τις υποχρεώσεις της απέναντι στην ΠΓΔΜ και στη διεθνή κοινότητα βάσει της Ενδιάμεσης Συμφωνίας. Αυτό έγινε αμέσως αντιληπτό από τη Σκοπιανή πλευρά (Έθνος 4/4/08)[23], όμως τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης δεν έδωσαν την παραμικρή σημασία. Άλλωστε το άρθρο 11 της Συμφωνίας, που προβλέπει την ένταξη της ΠΓΔΜ σε διεθνείς οργανισμούς με την προσωρινή της ονομασία, έχει παραγραφεί από την επίσημη ελληνική ιστορία και δεν αναφέρεται σχεδόν ποτέ, ακόμα και σε άρθρα που ασχολούνται αποκλειστικά με τη διπλωματική ιστορία της σχέσης Αθηνών-Σκοπίων[24]. Ο μοναδικός πολιτικός που έχει αναφερθεί δημόσια στο ζήτημα της Ενδιάμεσης Συμφωνίας είναι ο Αλέκος Αλαβάνος, ο οποίος πρόσφατα παραδέχτηκε πως η Συμφωνία δίνει στην ΠΓΔΜ «κάποια πατήματα για να επικαλεστούν τη δυνατότητά τους να μπουν σε διεθνείς Οργανισμούς με την ονομασία FYROM, [οπότε] ξέρουμε ότι είναι δύσκολα τα πράγματα»[25]. Μερικοί άλλοι παρατηρητές δέχονται πως η ΠΓΔΜ «θα σπεύσει πιθανότατα να κατηγορήσει την Ελλάδα για παραβίαση της ενδιάμεσης συμφωνίας», ελπίζουν όμως πως «αυτό δεν σημαίνει ότι θα την καταγγείλει κιόλας» (Καθημερινή 30/3/08)[26]. Με άλλα λόγια η Ελλάδα παραβίασε μεν τη Συμφωνία και μπορεί να κατηγορηθεί γι’ αυτό, αλλά δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας, εκτός κι αν καταγγελθεί σε διεθνείς οργανισμούς.

Το παραπάνω παράδειγμα είναι ενδεικτικό της κάλυψης του ΥΠΕΞ από την «τέταρτη εξουσία» της χώρας μας. Αυτή η κάλυψη δίνει τη δυνατότητα στον πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή «με αυστηρό ύφος προς τα Σκόπια [να] ξεκαθαρίζει ότι οι κανόνες πρέπει να γίνονται σεβαστοί από όλους» (Ημερησία 4/4/08)[27], δίχως να ανησυχεί μήπως εντοπιστεί η απροκάλυπτη ασυνέπειά του από τους εγχώριους πολιτικούς παρατηρητές.

«ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΙΑ»

Οι ίδιοι παρατηρητές επιμένουν να παραβλέπουν την ιδιαίτερη πολιτική δυναμική στην ΠΓΔΜ. Είναι γεγονός, αν και σπάνια αναγνωρίζεται από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, πως ο πυρήνας των στελεχών της κυβέρνησης της ΠΓΔΜ αποτελείται από εξαιρετικά δραστήριους και νέους πολιτικούς με συχνά αξιοσημείωτες περγαμηνές. Ο υπουργός εξωτερικών, Αντόνιο Μιλοσόσκι, είναι 30 ετών, όσο και η υπουργός εσωτερικών, Γκορντάνα Γιανκουλόσκα, αλλά και ο Χρίστο Ιβανόφσκι, υπουργός πληροφορικής. Ο Μίλιε Γιανακίεφσκι, υπουργός μεταφορών, που σπούδασε στη Θεσσαλονίκη, είναι μόλις 29 ετών, ενώ ο 38χρονος σήμερα πρωθυπουργός Νίκολα Γκρούεφσκι έγινε υπουργός σε ηλικία μόλις 28 ετών (Έθνος 2/3/08)[28]. Πολλοί από τους συμβούλους τους, όπως ο Βάσκο Ναουμόφσκι, που αν και μόλις 28 ετών έχει έδρα στις διεθνείς σχέσεις στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, είναι οξυδερκείς επιστήμονες με σύγχρονες πολιτικές απόψεις (Τα Νέα 4/4/08)[29].

Ωστόσο τα ελληνικά ενημερωτικά μέσα, που προφανώς πολύ καθυστερημένα, σε σχέση με τους γείτονες, ανακάλυψαν το «φαινόμενο Τσίπρα», κατά κανόνα τους υποτιμούν χαρακτηρίζοντάς τους ως «αμερικανάκια»[28] (λόγω των σπουδών πολλών από αυτών στις ΗΠΑ) που «πόνταραν στην αδιαλλαξία και στον εθνικισμό και κατάφεραν να πάρουν την εξουσία» (Έθνος 2/3/08)[28]. Συνεπώς όταν η ελληνική κυβέρνηση υπερασπίζεται το αποκαλούμενο «εθνικό συμφέρον», φτάνοντας στο σημείο να ασκήσει μονομερώς και παρανόμως βέτο στο ΝΑΤΟ, επιβραβεύεται ως ενεργούσα «με σύνεση και σοβαρότητα» (Ελευθεροτυπία 3/4/08)[04]. Όταν οι απογοητευμένοι αντιπρόσωποι και τα δημοσιογραφικά επιτελεία της ΠΓΔΜ αποχωρούν πρόωρα από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, κατηγορούνται για εθνικιστική «υστερία» (Ελευθεροτυπία 4/2/08)[30]. Συνήθως δε, η «εθνικιστική» ταμπέλα αποδίδεται στους πολιτικούς της ΠΓΔΜ άσχετα με το ποια στάση ακολουθούν. Έτσι, για παράδειγμα, μερικές ημέρες πριν από την πρόσφατη σύνοδο του ΝΑΤΟ, Τα Νέα καταδίκασαν τον πρωθυπουργό της ΠΓΔΜ ως εθνικιστή ακόμα και στην περίπτωση που τελικά διαλέξει να συμβιβαστεί στο θέμα του ονόματος: «Εάν [ο πρωθυπουργός κ. Γκρούεφσκι] επιλέξει τον εθνικισμό στην εξωτερική πολιτική, τότε θα αρνηθεί κάθε προτεινόμενη λύση για την ονομασία. Εάν πάλι επιλέξει τον εσωτερικό εθνικισμό –έναντι των Αλβανών–, τότε θα δεχθεί τη συμβιβαστική πρόταση των Αμερικανών [σ.σ. για την αλλαγή του επίσημου ονόματος της ΠΓΔΜ] που θα οδηγήσει σε ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ» (19/3/08)[31].

Λαμβάνοντας υπόψη τη ζωτική σημασία που θεωρούν πως έχει για τη χώρα τους η ένταξη στο ΝΑΤΟ, είναι πραγματικά αξιοσημείωτο το γεγονός πως τα «αμερικανάκια» των Σκοπίων προτίμησαν να μείνουν εκτός της συμμαχίας παρά να συναινέσουν στην συμβολική υιοθέτηση ενός ονόματος που δεν εκφράζει το λαό τους. Αυτό δείχνει επιμονή και αποφασιστικότητα, όχι υστερία. Αντίθετα, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί τριτοκοσμική και υστερική η άμεση πρόσκληση από έλληνες πολιτικούς παράγοντες του πρόεδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, Νικολά Σαρκοζί, για να «του απονεμηθεί το Χρυσό Κλειδί»[07] και για να «δοθεί το όνομά του [...] σε κεντρικό δρόμο»[17] της Θεσσαλονίκης.

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ

Σε άλλο άρθρο μου, που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του Αντί, εξηγώ αναλυτικά γιατί η παράνομη και κοντόφθαλμη στάση της Ελλάδας στην πρόσφατη σύνοδο του ΝΑΤΟ δεν ωφέλησε ούτε την ίδια, ούτε –φυσικά– την ΠΓΔΜ, αλλά μόνο τις ΗΠΑ. Οι διθύραμβοι της ελληνικής κυβέρνησης για το βέτο, με την έμπρακτη ιδεολογική σύμπλευση της αξιωματικής αντιπολίτευσης, είναι σημάδι προωθημένης πολιτικής ανοησίας στη χώρα που ο νομάρχης Θεσσαλονίκης, Παναγιώτης Ψωμιάδης, πρόσφατα αποκάλεσε «το μεγάλο αφεντικό στα Βαλκάνια» (Έθνος 3/4/08)[07]. Η ουσιαστική ταύτιση των εγχώριων μέσων ενημέρωσης με τους επικίνδυνους και καταστρεπτικούς πολιτικούς χειρισμούς της κυβέρνησης Καραμανλή είναι πολύ πιο σημαντική απειλή για την δημοκρατική σταθερότητα της Ελλάδας από οποιαδήποτε «σλαβομακεδονία». Για να παταχθεί, θα πρέπει τα κόμματα της αριστεράς να λάβουν άμεσες και σαφείς θέσεις ενάντια στην μονομερή, ασυνεπή και φανερά παράνομη εξωτερική πολιτική της Αθήνας.

Παραπομπές

[01] Ανών. (2008) «Μια Μέρα Νωρίτερα η Αναχώρηση των Σκοπίων από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ», Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, 3 Απριλίου.
[02] Τσιόδρας, Δ. (2008) «Πυρετός Αισιοδοξίας», Ελευθεροτυπία, 5 Απριλίου.
[03] Πολίτης, Γ.Λ. (2008) «Το Στοίχημα», Τα Νέα, 4 Απριλίου.
[04] Άρθρο της Σύνταξης (2008) «Αλληλοπαγιδεύτηκαν Ουάσιγκτον-Σκόπια», Ελευθεροτυπία, 3 Απριλίου.
[05] Έλλις, Α., και Αντωνίου, Δ. (2008) «Το Ελληνικό Βέτο Απέτρεψε την Ένταξη», Καθημερινή, 3 Απριλίου.
[06] Ανών. (2008) «Μαστίγιο και Καρότο Προς τα Σκόπια», Το Βήμα, 4 Απριλίου.
[07] Μελέτης, Ν. (2008) «Καμία Πρόσκληση», Έθνος, 3 Απριλίου.
[08] Διαμαντοπούλου, Α. (2008) Δηλώσεις στο Ρ/Σ Alpha, 3 Απριλίου.
[09] Ανών. (2008) «Ικανοποίηση στην Αθήνα για την Απόφαση του ΝΑΤΟ», Ναυτεμπορική, 3 Απριλίου.
[10] Ανών. (2008) «Σταθερή Ενίσχυση του Εθνικού Μετώπου», Ναυτεμπορική, 5 Απριλίου.
[11] Αδάμ, Κ. (2008) «Άρνηση, Χωρίς Χρονοδιάγραμμα και με Ήπιες Αντιδράσεις», Ελευθεροτυπία, 3 Απριλίου.
[12] Καρανασοπούλου, Ε.Δ. (2008) «Ραντεβού τον Δεκέμβριο Μετά το Ελληνικό Βέτο», Τα Νέα, 3 Απριλίου.
[13] Μελέτης, Ν. (2008) «Με Ελληνικό Βέτο, Εκτός ΝΑΤΟ τα Σκόπια Μέχρι Νεωτέρας», Ημερησία, 3 Απριλίου.
[14] Ιγνατίου, Μ. (2008) «Τελεσίγραφο από τις ΗΠΑ», Έθνος, 29 Φεβρουαρίου.
[15] Αδάμ, Κ. (2008) «Αγκάθι και το ΝΑΤΟ, Πλέον, για Σκόπια», Ελευθεροτυπία, 4 Απριλίου.
[16] Έλλις, Α. (2008) «Οι Χειρισμοί της Επόμενης Μέρας», Καθημερινή, 4 Απριλίου.
[17] Νασόπουλος, Δ. (2008) «Στήνει Γέφυρες Μετά το Μπλόκο», Τα Νέα, 4 Απριλίου.
[18] Δημακάς, Λ. (2008) «Γαλλικός Αέρας στο Ελληνικό Εξοπλιστικό Πρόγραμμα», Τα Νέα, 5 Απριλίου.
[19] Ανών. (2008) «Ντόρα: Χωρίς Ανταλλάγματα η Στήριξη των Εταίρων», Ναυτεμπορική, 5 Απριλίου.
[20] Ηνωμένα Έθνη (1995) Interim Resolution Between the Hellenic Republic and the FYROM, Document 95-27866, Νέα Υόρκη, 13 Σεπτεμβρίου. Το κείμενο της συμφωνίας έχει εκδοθεί σε ελληνικές πηγές, όπως π.χ. στο Βαληνάκης, Γ., και Ντάλης, Σ. (επιμ.) Το Ζήτημα των Σκοπίων, Εκδόσεις Παπαζήσης, Αθήνα 1996, σελ. 361-370.
[21] Ηνωμένα Έθνη (1993) Security Council Resolution 817, Νέα Υόρκη, 7 Απριλίου.
[22] Μελέτης, Ν. (2008) «Πιέσεις και Παρέμβαση από τις ΗΠΑ», Έθνος, 28 Φεβρουαρίου.
[23] Μελέτης, Ν., και Τελίδης, Χ. (2008) «Βέρτιγκο στα Σκόπια», Έθνος, 4 Απριλίου.
[24] Βλ. για παράδειγμα Αθανασόπουλος, Α. (2007) «Το Παραμύθι με το Όνομα», Το Βήμα, 4 Νοεμβρίου.
και Πελώνη, Α. (2008) «Από τον Τίτο στον Νίμιτς», Τα Νέα, 23 Φεβρουαρίου.
[25] Αλαβάνος, Α. (2008) Ομιλία στη Βουλή των Ελλήνων, 2 Απριλίου.
[26] Τζίμας, Σ. (2008) «Αντίμετρα των Σκοπίων», Καθημερινή, 30 Μαρτίου.
[27] Μελέτης, Ν., και Μπενέκος, Η. (2008) «Βέτο και στην ΕΕ, αν δεν Βρεθεί Λύση», Ημερησία, 4 Απριλίου.
[28] Τελίδης, Χ. (2008) «Τα ‘Αμερικανάκια’ των Σκοπίων», Έθνος, 2 Μαρτίου.
[29] Καντούρης, Κ. (2008) «Σοκ για το Χαστούκι του Βουκουρεστίου», Τα Νέα, 4 Απριλίου.
[30] Αδάμ, Κ. (2008) «Και Επισήμως οι ΗΠΑ Υιοθέτησαν την ΠΓΔΜ», Ελευθεροτυπία, 4 Απριλίου.
[31] Καρανασοπούλου, Ε.Δ. (2008) «Ο Οδυνηρός Συμβιβασμός Διχάζει Αθήνα και Σκόπια», Τα Νέα, 19 Μαρτίου.